Talia apud Syriam varia dum sorte geruntur,
Nuncque hinc, nunc illinc mala vel bona distribuuntur,
Venit ad heroas supplex legatio nostros,
Consilii poscens simul auxiliique ministros
5
Praecipueque ducis compellat nobile nomen
Vulgatum fama terram volitante per omnem
Vnde tamen vel cur legatio venerit ista,
Restat ut expediat narratio suppeditata.
Terra inter geminos ditissima clauditur amnes,
10
Tygrin et Euphratem, populos famosa per omnes.
In Graeco retinens ... Mesopotamia nomen,
Ex habit ...... conservat nominis omen.
A fluvio ad ...... tantum distare videtur,
Quantum ... pedibus septena luce meatur.
15
Haec inter plures gremio quas continet urbes,
Vrbs antiqua potens, speciosa, et divite vena,
Eminet antiquae Babyloni nempe coaeva.
Nam quo Chaldaeam pharetrata Semiramis arcem
Tempore construxit simul haec quoque condita fulsit:
20
Nomine corrupto quae nunc Rahasia dicta,
Temporis antiqui possedit nomen Edyssa.
Haec secus Assyrias iacet ad sex millia Charras,
Romanis ducibus Crassorum morte perosas,
In quibus antiquus degebat Abram patriarcha.
25
Cum de Chaldaica divino numine flamma
Erutus evasit fuerat, qua frater adustus,
Vnde et voce Dei mox est excedere iussus.
Sed iam praemissae textus repetatur Edyssae.
In qua regna tenens fuit Abgarus ille beatus;
30
Ex Domini Christi rescripto magnificatus
Ac morbi veteris cruciatibus exoneratus,
Haec ibi temporibus permansit epistola multis,
Atque ea ab adversis tutavit moenia cunctis.
Nam si barbaricus furor illuc perveniebat,
35
Baptizatus eam puer alta ex arce legebat,
Moxque vel in pacem gens ex feritate redibat,
Aut terrore fugam divino tacta petebat.
Hic quoque Thadaeus in Septuaginta probatus,
Et fidei normam contradidit et requievit,
40
Hic etiam Thomae, qui Christi vulnera sensit,
Et dubitans nobis dubitandi crimen ademit,
Corpus ab Indorum regionibus esse relatum
Creditur, et magnis hic honoribus accumulatum
Haec semel in Christi postquam ... amorem,
45
Nunquam sustinuit frigescere religionem,
Sed neque schismaticis patiens concedere ad horam,
Catholici tenuit moderaminis integritatem,
Vnde et gentilis mala plurima conditionis.
Et tulit haereticae feritates impietatis.
50
Maxima sed fuit haec odiorum primaque causa,
Quae super hanc gravius commovit finitima arma,
Quod Syriae veniens Christi chorus ad regionem
Antiochi quateret variis conflictibus urbem.
Et nec eos magno valuissent vincere bello,
55
Sed nec ab obsesso saltem depellere muro.
Inde graves irae contra genus omne piorum,
Et desiderium delendi nomen eorum.
Propterea celsam circa concursus Edyssam
Vastabat totam regionis fertilitatem.
60
Illuc vicini cuncta de parte gregati,
Illuc longinqui fama stimulante vocati.
Oppida, rura, casas, castellaque concutiebant,
Matres, prata, viros, animalia diripiebant.
Nonnunquam portis quoque pugnabatur in istis,
65
Mutua ..... fervebant vulnera telis.
Civibus ....... fessis non futile visum,
Auxilium contra perquirit Christicolarum.
Hac ..... causa legatio iam memorata,
Missa superveniens penetravit Gallica castra.
70
Monstrant et socios in Christi religione,
Et conservata semper fidei integritate,
....... gravia haec sibi proveniebant,
Auxilium per eos sibi dandum iure ferebant.
Praecipueque ducis personam sollicitabant,
75
Namque ..... plus formidabile norant.
Talia moverunt procerum miserantia corda,
Quid sit opus facto tractant indagine multa.
Credunt proficuum sibi deinceps esse futurum,
Si per se columen praestetur rebus eorum.
80
Hinc sibi iuncturos socialia foedera multos.
Magnam vero sibi super hoc accrescere laudem,
Spargendumque suum longe lateque timorem,
Si cum praesentem retinerent obsidionem,
Largirentur opem longinquis auxiliarem.
85
His aliisque modis dicta ratione probata,
Ardor inest cunctis citius gnavare precata.
Sed quia praesentis domitandi fulmina gentis
Maior cura ducem socialibus abstrahit armis.
Quod pignus pro se dare carius esse probavit,
90
Fratrem quippe suum poscentibus associavit.
Cum quo militiae partem quam mittere dignum
Credidit, emisit populatis suppetiatum.
Iste minor natu fuit eius denique frater,
Qui post se rexit Solymorum sceptra decenter.
95
Tunc proficiscentes longarum strata viarum,
Nempe decem spatiis inter divisa dierum,
Tandem perveniunt memoratam saepius urbem.
Conficiunt stragem de vastatoribus acrem.
Arsacidae victi, neque cominus arma ferentes
100
Diffugiunt arcus ut inutile reiicientes.
Dum non expertam nequeunt protendere ...
In pedibusque citis totam posuere salutem.
Nec nisi qui latuit Francorum vulnera fugit.
Nec qui desiluit sella post hanc repetivit.
105
Nec veniens vulnus cutis exteriora ....
Sed caesim punctimque animae .......
Nec fuit his mirum Gallorum tela pavere,
Et collisa nimis post pectora terga fovere.
Dum quorum fuerant virtutibus omnia prona,
110
Solaque habebatur gentilis gloria pugna.
Cum Gallis sueti pro sola bella salute
Ducere, saepe fugam sibi pro victoria habere.
Quos a se Crassi meminissent funere victos,
Sublatisque etiam signis sua sub iuga missos:
115
Cum Romanorum per plurima nomina gentis,
Obruit Euphrates, et multa cadavera Tigris
Detulit in terras ac reddidit. Ergo repulsis
Hostibus, et caecis condentibus ora cavernis,
Omni pacata regione et constabilita,
120
Nulla se laetis specie miscente maligna:
Vrbis regnator fratrem ductoris adoptat,
Vtque pater natum penitus sibi nectere certat.
Delegat terram, regionem subiugat omnem,
In sua pacta manus facit ipsam iungere plebem.
125
Laeta coronatur facies et concinit urbis.
Diversis modulis iubilatio consonat astris.
Quotidie celsam fervet concursus ad aulam.
Vnanimes nostram certant addiscere legem,
Funditur in cunctos pax et concordia cives.
130
Iur..... componunt undique lites,
Militiam exercet sub certo iudice tiro.
Hinc eques hincque pedes recto movet agmina gyro
Pellitur atra fames, opulentia regnat in omnes,
Non aliquos patitur bonitas communis egentes.
135
Ductoris nostri nimio plebs ardet amore,
Nec satis expleri visu valet alloquioque,
Felices sese reputant fore iudice tali.
In quo non nisi pax poterat bonitasque videri,
In quo militiae decor et virtutis honestae,
140
Omnibus exemplo poterat communiter esse.
Nam veluti Paulus sic omnibus omnia factus
Sic erat in cunctos moderanter morigeratus,
Fortibus ut fortis, infirmis pene sodalis,
Gauderet laetis, et compateretur amaris.
145
Largus erat largis, quasi parcus denique paucis.
Mitibus et mitis, feritate tumentibus asper,
Sic se conformans cunctis moderamine miro,
Vt velut in speculo se quisque videret in illo.
Hoc inspectanti divini plasmatis hosti,
150
Invidiae patri non esse valebat amoris.
Vnde sibi ingeniti livoris fomite moto,
Collectoque suae impietatis in arma veneno.
Regnatorem urbis prius hoc se laetificantem,
Movit in invidiam mentis nimiumque dolorem:
155
Crescere quidquid huic cernit de plebis amore
Diminui sibimet sperat dictante timore.
Vnde in dogma cadens perversum haeredis iniqui,
Et metuens ab eo de regni culmine pelli:
Hunc quem submissis precibus sibi muneribusque
160
Ad succurrendum rogitaverat ante venire,
Quique sibi patriam penitus tutore carentem,
Pene et ab hoste malo ferro flammaque ruentem,
Caedibus et praedis omni de parte gementem,
Reddiderat summo conamine nil metuentem,
165
Quaerit quo genere specieque modoque vel arte
Possit ad interitus casum foveamque rotare.
Si faciat, sceptri fructum putat esse retenti;
Si non, desperat vitae momenta lucrari.
Et tam perversae mentis fuit invidiaeque,
170
Vt cum Christicolam se dici vellet et esse,
Duxerit indignum se Christicolas adiisse,
Et tristaretur per eos sua tuta fuisse,
Optans idolatris potius sine honore subesse,
Quam Christi famulis foedus sociale dedisse.
175
Sed quia plebis amor nimio fervore favebat
Illi, cui malus hic placitum lethale parabat,
Demonstrare palam timuit quod mente gerebat.
Ergo legatos similes sibi nactus iniquos,
Hostes vicinos a Christi milite pulsos
180
Invitat proprios veniant ut rursus in agros.
Poeniteat quod se socios coepisse alienos,
Hos se missurum bellandi nomine ad illos,
Iussurumque suis ut primo limine belli
Destituant illos fugiendo, in terga regressi.
185
Hos permansuros fugiendi obstante pudore,
Sic omnes posse simul una morte perire.
Exsultant Parthi capientes quod cupiebant,
Et celeres adsunt ut vota maligna capescant.
Ille acuit nostros penitus nil tale caventes,
190
Donat eis comites sibi proditione sodales.
Non tamen associat saltem de civibus unum,
Ne pateat coeptum pacto quocunque nefandum.
Extra quaesiti subeunt ea castra manipli,
Indigenis ducibus concedere ad omnia iussi.
195
Procedunt alacres consueta ad ludicra nostri,
Occurrunt contra structis legionibus illi.
Primo congressu penetrant media agmina Galli,
Caedunt, prosternunt, via fit calcaribus et vi.
Sed postquam infestis tenebrarunt obvia telis,
200
Inque eadem versis referuntur praelia frenis:
Ecce vident socios manifesta proditione
Diffugere, et retro dare, nemine terga fugante.
Tunc intellecta per signa patentia fraude,
Mutuo adhortati, in manibusque animas posuere.
205
Amplexi clypeos, stringunt animosius enses,
Dant validos ictus in cominus atque sedentes.
Norunt in manibus vitam consistere et armis,
In pedibus vero stipendia mortis inermis.
Malunt nobiliter pugnando occumbere plagis
210
Quam paganorum trucibus dare colla catenis.
Non parcunt dextris, non parcunt denique telis,
Nullus hic est iaculis levibus locus atque sagittis.
Aspiciunt Parthi circum iaculando vagantes
Pro tutela animae nostros iam rite gerentes.
215
Perpendunt quod erat, quia laus sibi nulla canatur,
Si morientibus his ipsi quoque commoriantur,
Vincere quod nequeunt, dimittunt aufugientes,
Dimittuntque viros damnata luce feroces.
Desperata salus sic est pugnando reducta,
220
Vt spes nequitiae in nihilum stercusque redacta.
Egregius ductor fortes affatur amicos,
De fovea mortis propria virtute reversos.
Non bene barbaricis unquam permista catervis
Agmina quae fidei sunt enutrita trophaeis,
225
Esse sibi tutum comitatum linquere gentis,
Quae specie blanda propinet pocula mortis.
Monstrari tamen haec collectis foedera turmis
Vt nosci valeat, placeant si talia cunctis.
Cum dicto factum celeratur concio tota
230
Cogitur, et fit eis mox haec quaerimonia nota.
Ob quae sint missi se complevisse perorant,
Tempus adesse sibi ut castra Antiochena revisant.
Post hac auxilia si poscant nec mereantur,
Hoc sibi pro meritis fieri non diffiteantur.
235
Propter opem nece tractata se pene periisse.
His quod adhuc vivant se nullam gratiam habere,
Per Christum et dextras restare superstite vita.
Ergo recedere se melioraque quaerere pacta.
His dictis onerant quae deportanda fuerunt.
240
Quaeque gravi bello per se sua facta fuerunt.
Dispositi in turmas dant agmina bellica retro,
Et male mercato celerant abscedere regno.
Protinus in tota fit lamentatio plebe.
Vt pote quae fuerat non huius conscia culpae
245
Se miseros clamant, inopes, rationis egenos
Et vice crudeli sine defensore relictos.
Postquam dicta satis quae dici digna fuerunt,
Quae dolor atque timor comites dicenda dederunt,
Protinus in belli rationem quaestio surgit.
250
Quae sibi causa fugae fervens quaerimonia poscit.
Ac primo tacitis gladium mortemque minantur.
Ni responsa sibi veracia mox referantur.
Nemo sponte luit peccata aliena silenter.
Regem sic nostri memorant iussisse potenter.
255
Tunc quaecunque mali illius commenta fuerunt,
Et qua de causa concorditer edocuerunt.
Nec mora fit celsam populi concursus ad aulam,
Et cum rege agitant rationem iudicialem.
Non bene purganti fraudis crimenque retectum,
260
Mox est purpurea caput a cervice refectum.
Tunc oratores mox ad tentoria mittunt,
Vt sibi consultum redeant, lacrymando reposcunt.
Quamvis invitus ductor multa prece victus,
Consilii causa est ad moenia celsa reductus.
265
Vtque fuit primum portis murisque receptus,
Omnis eum propere circumstat turma senatus.
Omnes se purgant a crimine proditionis,
Omnes deplorant mala pravae suspicionis,
Quae sibi ductoris animum per cuncta benignum
270
Abstulerat, cum nil foret a se pergere gestum.
Omnes poscere se precibus lacrymisque profusis,
Ne se dedecoret post haec infamia turpis,
Ne se destituat tutela suae pietatis,
Neu se mortiferis velit obiectare periclis,
275
Eius primatum super omnia vellet amare,
Non indignetur secum regnando manere.
Ille negat sese super illum praefore posse,
Quo se contigerat urbem invitante petisse,
Quod se purgarent satis illis gratiam habere,
280
Illius porro consortia nolle tenere.
Illi continuo monstrant quae gesta fuissent,
Quae pro perfidiae sibi crimine dona tulissent.
Ostendunt caput, hocque sui dant pignus amoris,
Quod fidei laesae tulerat vindicta fidelis.
285
Hinc votis vota iungunt, precibusque precata,
Vimque parant, nisi flectatur sententia fixa
Obstupuit ductor tanto se foedere quaeri
In Dominum populi pro se hac feritate severi.
Quid sit opus facto sociorum consulit agmen,
290
Collaudant omnes oblatum scandere culmen.
Ingreditur celsam cunctis laetantibus arcem,
Iurisiurandi capit undique conditionem.
In sua sic totam componit foedera gentem,
Defensamque regit propriis virtutibus urbem.
295
His ita compositis, et, fama notificante,
Nostros obsidio dum detinet urbis amoenae,
Altera ad heroas legatio de Babylonis
Arcibus advenit non expers proditionis.
Haec autem Babylon quae nunc habitabilis exstat,
300
Longe a Chaldaicae Babylonis climate distat.
Illa etenim versus aquilonem ducitur, ista
Euronotum spectans frangit Memphitica regna.
Alluit Euphrates illam torrentibus undis,
Fertilis hanc Nilus nigris fecundat arenis.
305
Illam post Nemrod fundamina praeiacientem,
Inque polos turrim sustollere percupientem,
Struxit Semiramis quadro latere aequa tenentem
Perque latus quodque sex denaque millia habentem,
Millia circuitus sic sexagena ferentem,
310
Atque quaterna simul tota ambitione replentem.
Vndique coctilibus forma haec circumdata muris,
Atque gigantaeis pedibus fuit alta ducentis.
Et cum vicenis pariter spissata tricenis,
Praeterea portis tantum stridebat ahenis,
315
In medio turrim gremio complexa superbam,
Quam Scriptura refert gentem struxisse protervam,
Cum post diluvium veniens orientis ab axe,
Repperit hunc campum medio telluris apertae.
Cuius planitie mox delectata capaci,
320
Hanc statuit turrim facere usque ad culmina coeli.
Cumque evasisset iam millia ad usque quaterna,
Atque foret totidem spatiosius undique lata.
Hanc ita stultitiam, pietas divina recidit,
Vniloquam linguam per multas extenuavit,
325
Sic intermissa est operum praesumptio cassa,
Non intellecta alterutrum currente loquela.
Taliter exstructa viguit per tempora multa,
Regibus ac populis compluribus imperiosa.
Multa mala exercens, crudelia cuncta frequentans,
330
Reges excaecans, proceres populosque catenans.
Templa Dei violans, sacra vasa per idola foedans,
Ignibus atque feris sanctorum corpora dedens,
Donec sub Cyro Medos Persasque regente,
Summo regna Deo sibi plurima subiiciente,
335
Capta et destructa quod fecerat est quoque passa.
Praedans praedata, captivans exsiliata.
Atque prophetarum iuxta praedicta sacrorum,
Monstrorum facta est habitatio multimodorum.
At postquam Cyrus Scythico fuit ense necatus,
340
Filius ipsius Cambyses patrem imitatus.
Quae nunc incolitur Babylonem condidit, atque
Iudaeos, Arabes sibi subdidit, Aethiopasque,
Sic ex nunc et tunc Babylon Aegyptia regnat,
Et circum circa famulantia regna coarctat.
345
Huius regnator nostris apud Antiochenam,
Insignes misit legatos perfidus urbem.
Horum primus erat qui tunc fuit alter ab illo,
Vir bonus et prudens, non ingenioque maligno.
Nescius ergo doli, neque conscius insidiarum.
350
Simpliciter dixit sibi quod fuit imperitatum.
Regem namque suum nostrorum gesta legentem
Exposuit nostris multum mandare salutem.
Vrbem Hierusalem sibi nunc ditione subactam,
Huius causa istos tantum sumpsisse laborem.
355
Velle aliquos sibi nostrorum properanter adesse
Visu, colloquio, victu sibi participare:
Si sibi vel ratio vel honestas religionis
Suadeat ut faveat sua conversatio nostris.
Iam fieri posse ut gentilia monstra refutet,
360
Vt posito Christum diademate primus adoret.
Tunc sibi Hierusalem fieri per cuncta patentem,
Tunc sacrum tumulum, cunctum quoque cedere honorem.
Tunc palmeta suis insontes suggerere hastas.
Inque Dei laudes habiles concedere spicas.
365
Exsultant nostri nihil hic hostile caventes.
Sed nomen Domini hinc celebrari suspicientes.
Ille etiam princeps aliorum mente benigna,
Constat et hortatur, spondens fore prospera cuncta.
Hos etenim incolumes deducere se fore certum,
370
Rursus honorifice reduces dare pectore fixum
Ergo inter primos bellorum laude potentes,
Interque eximios insignia clara ferentes,
Ductores vocitant, complures digniter ornant,
Cunctis militiae simul utilitatibus armant,
375
Et cum legatis legatos pergere mandant.
Dicere vel facere quae sint se digna perorant.
Quid multis opus est? sociali foedere iuncti,
Nostri et non nostri subeunt navalia cuncti.
Perque maris magni divortia plurima vecti,
380
Tandem sunt propius Babylonica moenia ducti,
Princeps officii quosdam praemittere curat,
Atque suo regi quae gesserat ordine narrat.
Ille dolos versans praeceptum tale remandat,
Ne lucente die Francos in moenia ducat.
385
Neve situs urbis cernens manus extera noscat,
Sicque animos in se gens bellis aspera tollat.
Ille dolum metuens paret, sed pectore tristi,
Inducitque viros in moenia nocte silenti.
Nec malus nos princeps patiens assistere coram,
390
Omnes in quamdam deduci praecipit aulam.
Illuc inclusos, et nusquam progredientes,
Tempore non modico tenuit suspiria dantes.
Iussit abundantem tamen illis affore victum,
Sic celare volens infandi pectoris aestum.
395
Tandem conductor quaestu pulsatus ab illis,
Et graviter motus pro crimine suspicionis,
Regnatorem adiit, quaerit quae causa sit ista,
Quod se legatum Francorum accedere castra
Iusserit, atque viros illinc deducere claros,
400
Quos a conspectu proprio velit esse remotos.
Si quid forte mali contradere cogitet illis,
Non se posse pati consortia proditionis:
Sed conaturum toto discrimine vitae,
Vt sua procedat penitus legatio rite,
405
Aut det magnificos coram se stare quirites,
Et patria dignos illis concedat honores,
Aut se de proprio donatos ac renitentes,
Efficere ut repetant sociorum castra canentes.
Talia per socios, illo monstrante, potentes,
410
Obstupuit rector metuens offendere plures.
Imperat acciri personas, colloquioque
Participans illos, interprete sed mediante,
Quaerit de sociis qui sint, quae nomina gestent,
Quidve potestatis propria in regione retentent.
415
Illi responsa digna et veracia reddunt,
Et pavidae menti crementa timoris inurunt,
Ille, metum celans vultu fictuque renidens
Et gestus, habitusque virum spectando pererrans,
Suadet ut armati campis potiantur apertis
420
Et sua demonstrent quid Gallia possit in armis.
Paretur; capiunt celeres insignia et acres,
Scandentes in equos, geminas statuere cohortes
Aspectus galeis, loricis corpora tecti,
Ardentes clypeos et spicula lucida nacti,
425
Aspera corripiunt imitantem praelia Martem,
Et variis monstrant patriam discursibus artem.
Confligunt dociles relegi docilesque relinqui,
Nunc procul absentes a se, nunc vero propinqui,
Et nunc terga fugae dantes, nunc versa fugantes
430
Impediunt cursus concursibus, orbibus orbes
Nunc velut infestis in mutua vulnera telis
Itur; at in rerum sunt omnia tuta potitis.
Spectant Nilicolae, spectat rex ipse malignus,
Atque hebetantur eis gelida formidine sensus.
435
Sollicitis quia si gens talis Francigenarum,
Hierusalem capta fines pervadat eorum,
Nil fore virtuti quod eorum obsistere possit.
Cum vehemens bellum quasi quidam ludus eis sit.
Tunc sibi dissimilem post se loca summa tenentem
440
Convocat, et gestit facere ex ratione furentem.
Orat ut hos Francos, quos iussus duxerat ad se,
Quos perpendebat, sensu sua cuncta notasse.
Ne reduces facti socios huc affore cunctos
Procurent, sibi clam procuret decapitandos.
445
Ille velut gladii per pectus acumine fixus,
Pessima mandantem tali mox voce secutus:
Quaenam vesani compellat causa furoris,
Vt sanctum nomen populis per saecula cunctis
Nomine sub pacis legatos evocet ad se,
450
Quos mactare velit sub operta proditione.
Nusquam tuta fides posthac, nil gentibus aequum,
Hac si contingat fieri damnabile iussum.
Pacis in hoc equidem se processisse ministrum,
Nequitiae nunquam consortem se fore vivum,
455
Si sic complaceat quo Franci decapitentur,
Cervix ante sua gladio grassante secetur.
Sed perpendendum quocunque haec fama volaret,
Incurabiliter se infamia tanta notaret,
Esse quidem damnum probitatis militiaeque,
460
Si paucos istos contingeret oppetiisse.
Sed tamen amissis inter tot millia paucis,
Non multum Gallos sensuros debilitatis.
Sed tamen immenso dolituros esse dolore,
Atque in vindictam maiore calere furore.
465
Non iam gentilem legatio sumpta iuvaret,
Dum res facti huius exempla sequenda probaret.
Quin potius tales magno cumularet honore,
Ditatosque opibus praemitteret in sua abire.
Talibus inflexus rationibus ille tyrannus
470
Consilium mutat, sequitur quae dictat amicus.
Sic post immensum, miles, generose timorem
In tua terga redis, claro duce fretus eodem.
Ac per Iordanem redeuntes Hierusalemque
Accipitis palmas, petitis loca sancta domosque.
475
Omnia lustratis, pascentes lumina visu
Discitis, ignoto referentes digna relatu.
Et bonus ille comes non vobis defuit, usque
Dum vos securos sociis dedit incolumesque.
Sic igitur celeri repetentes castra recursu.
480
Laetantes comites proprio fecere regressu.
Sed quia iam textus capiendae texitur urbis,
Hoc melius referet libri textura sequentis.
Nunc age, virtutem solitam, rex Christe, revela
Quam neque vis hominum tibi dant, nec plurima tela.