Prologus

Principio rerum cum conditor orbis adiret

Humani generis primos plasmare parentes

In gemino sexu fundavit vim generandi.

Ilis aptavitita genitalia membra, quod alter

5

Funderet interius, ater quoque spertnata fusa

Intus susciperet, ut sic generatio constet

Iure retentivo matricis; passio cuius

Multiplicata solet fragilem submittere Sexum

Pluribus erumpnis variisque doloribus eius,

10

Et quia matricem morborum copia grandis

Sepius infestat, tractatus fiat ut inde

Est opportunum, cum sit plerumque necesse

Atque decens, medico quod eas pudet ore fateri,

Pandere matronis, de quo confidere possint,

15

Talibus auditis, quod sit sibi causa salutis.

 

 

1. de signis utrum mulier caliditate

Vel frigiditate matricis laboret

Pandere propositum sit de curis mulierum

Quomodo matricis curetur passio quevis,

Cuius erunt signa perlecto carmine nota,

Quo lecto cause pariter fient manifeste;

5

Sic mulier noscet si frigiditate laboret

Sive calore; quod his poteris perpendere signis.

Accipias oleum laurinum muscilconve,

Aut aliud simile, subtili quod sue panno

Adque modum digiti tentam formato pusilli.

10

Immittat vulve cum dormitura quiescet,

Et nectatur ei filum femorique ligetur.

Evigilans illam si tractam noverit intus,

Frigiditatis erit expulsaque causa caloris.

 

2. de cura calide matricis

Si calor est causa doceant te frigida curam

15

Sic rosa cum violis et malvis ampne coquatur

Atque super sellam mulier sedeat peneetratam

Vndique cum pannis cooperta; foramine tali

Accipiat fumum, qui multum conferet illi.

 

3. de cura frigide matricis

Frigiditate quidem matrix si forte laborat

20

Est melius signum: calidis curetur honeste,

Accipias folia lauri, baccas, calamentum,

Origanum, mintam, rutam, rubeamque, squinantum,

Feniculum sticados cum dauco petroselinum,

Camedreos, anisum, camepitheosque nigellam,

25

Marubium, ciceres rubeos apiumque ciminum,

Diptannum, mintam balsamitam, gyth, ysopum,

Radicem celsi medio cum cortice squille,

Neptam, verbenam, mentastrum peucedanumque,

Abrotanum, quibus absinthum iungatur, et illis

30

Vtraque spica, thimus, arthemisiaque sanina (sabina?),

Acorus agaricus ciperus quibus associentur

Predictoque modo patiens se fumiget istis

Omnibus, aut illis que pronptius invenientur.

Fumigium post quod illi mirabile fiet

35

Confortamentum: recipit spice calamite

Storacis pariter et muscate nucis ana

Antofili pariter Imple carbonibus ollam

Predicto more conspersam pulvere tali.

Sic emundata fit conceptura; sed unde

40

Sit mulier sterilis prius hic tractare licebit.

 

4. de cognitione sterilitatis utrum fuerit vicio viri solum

Hoc erit aut vicio mulieris sive mariti,

Si forte foret, isits cognoscito signis:

Corporis algor erit, saltem genitalia membra

Frigescent nudata pilis, gelidum quoque semen

45

Est liquidum fiet, aut paucum; virga virilis

Curta nimis si sit aut si tortura sit eius,

Vel si non mingat directe: quodlibet horum

Signa dabit certa quod erit conceptio rara.

 

5. de cognitione sterilitatis utrum fuerit vitio mulieris

Noscere sic poteris utrum vicio mulieris

50

An non sic fuerit quod fertilis esse nequivit.

Si semper careat mulier mulieribus, aut si

Rara nimis veniant, aut currant iugiter illa,

Aut moiucus fuerit fluxus vel maximus horum,

His habitis recte, tali medicamine tempta

55

Vtrum sit sterilis, vicium vel forte mariti,

Vndique contecta pannis mulier penetrata

In sella sedeat, plena carbonibus olla

Accensis sub ea, proiecto pulvere thuris

Aut aloes ligni vel storacis calamite,

60

Aut aliquo simili; mulier se fumiget istis.

Si transire nequit hic fumus ad exteriora

Oris per medium vel naris, propria culpa

Tunc mulieris erit; contraria, culpa mariti

 

6. de impedimentis conceptionis ex vitio mulieris,

Et primo de clausione orificiii matricis

Impedit interdum conceptum clausio vulve

65

Et strictura loci, ne conglobatio fiat

Spermatis interius sic informando monetam.

Aut quedam putredo potest innata notari

Istius causa qua sic opturat candem,

Aut pinguedo loci que vel genitalia membra

70

Occupat, aut totum corpus ventrisve tumorem

His si matricis nascentia dat nocumentum

Perpendes signis aliquo vel tubere tacto

Duritieve loci, verruca sive tumore;

Cum nichil aut modicum prosit dimittimus istam.

75

Sed pinguedo quidem facile curabitur his que

Extenuant et consumunt, ut balnea sicca,

Aut exercitium magnum, ieiunia crebra:

Vtatur calida medie siccaque dicta

Subtilique, velut salsa mediocriter assa;

80

Sublavet interdum vulvam de pulvere, vitis

Lexivia, sit in hac mirtusque savinaque buxus

Cocta diu, coles et sic servabis ad usura.

 

7. de impedimento conceptionis accidente ex quatuor

Qualitatibus, et primo de caldidate

Matricisque crasis incongrua dat nocumentum,

Vel calor, aut frigus, aut desicaatio magna

85

Humiditasque solet illi plerumque nocere.

Si calor est causa, signis cognoscitur istis;

Sepius urina nimis his incensa patebit,

Pulsus erit velox, rubeusque color faciei,

Sentiturque calor in toto corpore tacto,

90

Precipue pudibunda calent, verieremque cupiscunt.

In coitu grate sunt, menstrua pauca, sed horum

Spissa tamen fiunt et eisdem sepius assunt;

Preveniuntque mares tales in spermate fuso

Sepius in coitu; sic delectantur in illo.

95

Frigida principio sit eis iniuncta dieta;

Balnea dulcis aque tales plerumque frequentent;

Sint et ibi solatrum, parietaria, mercurialis

Malvaque cocta diu, mulier se sublavet istis.

Sint rosa cum violis, parietaria, mercurialis,

100

Cum solatro malve decocte sufficienter,

Vt prescripta docent, mulier se fumiget istis,

Postea supponat sibi tritam mercurialem

Ac oleum mixta roseum, calefacta prius sint

In calido latere, purgato corpore primo;

105

Accipiant etiam diarodon sive rosatam:

Sic ad conceptus aptantur gaudia tales.

 

8. de impedimento accidente ex frigiditate

Frigiditas si sit in causa, urina remissa,

Pulsus erit rarus, albusque color faciei,

Pallidus interdum, caro sic in corpore toto,

110

His crines tales et plani; frigida tactu

Est caro, membra quidem frigus tenet in pudibundis;

Non cupiunt coitum nec delectantur in illo.

Menstrua pauca nimis veniunt albique coloris.

His igitur calida prius iniungenda dieta,

115

Et salsamentis utantur cum speciebus

Semper aromaticis, prius oxymelle parato

Simpliciter, tunc paulino purgentur, et inde

Paulatim fiat hec illis atque frequenter.

Ex herbis calidis post hec et balnea fiant

120

Et subfumigium Purgetur postea matrix

Celsi radice medio cum cortice squille

Radici rubee levisticus associetur,

Quatuor ista simul cum puro decoque vino,

Adde theodoricon quodvis; colatio primo

125

Facta sit istorum, post hec iniectio fiat.

Que sic purgata patiens modice requiescat.

Hinc subfumigium matrici fiat ab istis:

Castoreum, calamus et oromaticus, ladanumque

Ac aloes lignum calamite storax, resoluta

130

Hec simul aut oleo laurino muscileonve.

His insolvatur bombyx, immissa iuvabit.

Cum vino calido datur his et tryphera magna

In quo decocte calide sint hec prius herbe.

Que prescribuntur, que promptius invenientur.

135

Fumigium post quod et cetera plurima scripta;

Egrediens inde sic dormitura quiescet.

 

9. de impedimento accidente ex humiditate

Humiditate quidem matrix si quando gravatur,

Pinguis erit facies urine et turbida valde;

Pulsus erit mollis, pinguedo, copia carnis,

140

Et cum mollitie manet illis humida matrix.

Expedit hec cura que contra frigiditatem,

Excepto tamen hoc quod humiditate gravatis

Iniungi debet desiccativa dieta

Antidotis siccis adiunctaque balnea sicca,

145

Vt predicta docent, eadem purgatio fiat

Cumque diagridio vel elactuerio nitidove

Elleboro matrix purgetur ut ante docetur.

Istorum quodvis addatur acumen oportet.

Sic tota nocte teneat nisi fluxus eorum

150

Incipiat fieri; rursus supponito donec

Matrix incipiat purgari, terve quaterve

Purgetur matrix si sit tam sepe necesse.

Balnea post dicta fiat purgatio talis

Et fomenta simul et subfumigia dicta.

 

10. de impedimento accidente ex siccitate

155

Ariditas autem matrici si dominetur

Vrine tenuis facies et clara patebit,

Et pulsus durus, habitudo macra, sed oris

Ariditas magna cum fissura labiorum.

His crispi crines aderunt et spermata pauca;

160

Menstrua sic et spissa nimis, sed raro parebunt.

Ariditas sentitur ab his matricis in ore,

Asperitas et durities, fissura sub illis

Partibus; has autem lector curare recuses.

 

11. de impedimento accidente ex nimio fluxu menstruorum

Sunt alie quedam quibus immoderatua abundat

165

Fluxus hic, hisque modum nos subveniamus ad istum:

Consolide magne radix in aqua pluviali.

Bulliat aut thapsi barbasci lanceoleve

Aut centinodii, matricis ut inde laventur

Per secreta loca, qua constringentia potent

170

Armenicusque bolus, mirtilli, mummia, gummi

Quod mittunt Arabea, ypoquistidos atque draconis

Sanguis, myrrha, rosa, balaustia psidia, trita

Et bullita diu sint hec in aque pluviali,

Que sic colentur illarum potibus apta.

175

Marmore sive cote lapis ematites agatur

Et pluvialis aqua donec tibi (?) rubea patescat.

Menstrua constringunt hec potu sumpte frequenter,

Ampnis athanasie talis commixta valebit,

Si cum pesaario sic immittatur eidem.

180

Coctanus et cornus cum sorbo mespilus ornus

Cortice mundentur, et aque pluvie socientur,

Sint bullita parum. Mirtus sit potus earum

Istud fomentum sit eis persepe iumentum.

Aut sic: pulegium sumas cum lanceolata

185

Et soleas veteres, decoctis fiat ut ex his

Sic subfumigium. Cineres de caulibus inde

Commisce vino calido, formabis et inde

Tentam, sitque modo digiti formata minoris

Quam lini pannus involvat, adhucque tepentem

190

Immittat vulve sic ut prediximus ante.

Aut hoc: cervinum cornu cum semine rasum

Vrtice morientis, aqua mixtum pluviali;

Aut dabis in potu vel vinum quod coque succo

Cum centifolii; solus quoque, succus eisdem

195

Optimus est: emoroidas et menstrua siccat.

Sed non omittas quod frigiditate gravatas

Confortat plures subfumigium preciosum

Quod nardi spica dent atque storax calamita,

Et nux muscata, garofila pondus ad equum.

200

Cetera plura quidem que frigiditate gravatis

Humiditate simul prosunt: purgatio recta,

Balnea cum siccis herbis et sicca dieta,

Phlebotomia manus aut armi congrua, sive

Vitrea ventosa mammis subiecta iuvabit.

205

His habitis recte, conceptio iure sequetur.

 

12. de impedimento conceptonis accidente

Ex indigentia menstruorum

Sunt alie quedam solito que tempore mensis

Menstrua pauca nimis vel nulla videntur habere.

His inducendo sic auxiliemur honeste:

Accipe radicem salicis rubee mediano

210

Cortice mundatam; pistans infundito vino,

Quod modice tepidum patienti mane propina.

Hic etiam potus in mensa sepe bibatur.

Sit cibiis hic talis: rubeam si conteris herbam

Cum tritici simila miscens ovique vitellum,

215

Crispellas indo facias que sepe iuvabunt.

Illud idem faciet si se subfumiget illa,

Balsama sique bibant cum vino, menstrua ducent.

Hoc operatur idem iam fomentatio scripta

Ex herbis calidis que promptius invenientur.

220

Flebotomia pedum multum conferre solebat.

 

13. de impedimento conceptionis accidente ex scorto

Sepius evacuat conceptum lubrica matrix

Conculcata nimis infusaque spermate iugi,

Que retinere nequit impulsum sperma, sed illud

Suffocat interius vel mittit ad exteriora.

225

Cura sit hic talis ut in humiditate gravatis

Scribitur, excepto coitu quo rarius uso

Hec diversorum fugiant secreta virorum.

 

14. de impedimento conceptionis accidente

Ex inepto coitu

Menstrua cum cessant, tunc tempus erit coeundi,

Et si quando fluant, coitus vitetur oportet;

230

Et si non veniant consueto more, cavendus:

Talibus ex causis conceptio sepe negatur.

Vnde nisi veniant ut oportet, ducere primo

Inde coire decet: est iste salubrior usus,

Gratior et semper ut sic conceptio fiat.

 

15. de impedimento conceptionis accidente ex nimia

Gracilitate vel grossitie corporis mulieris

235

Causa subest alia mulierem que dat ineptam

Procreet ut fetum. Quarum quedam graciles sunt

Et quedam grosse, velut ydropice reputate

Hasque modo vario curandas credimus esse.

Si fuerit gracilis et frigida, sic medicare:

240

Balnea fac illi que sint ex ampne marino

Facta vel ex illo cui sal non immoderate

Apponas, vel aque pluvialis balnea fiant.

Imponas illis absinthum iuniperumque

Laureolam neptam mentastrum pulegiumque,

245

Origanum, stigados artemisiam, gith, ysopum,

Et tales herbas calidas, mora fiat ibidem

Donec sudet ea satis, hec tunc exeat inde

Sic cooperta bene lecto capiatur honesto.

Appetat illa cibum si forte, rosata novella

250

Primo detur ei, cibus hinc sanissimus atque

Vini potus erit lymphatus, odorifer, istud

Terve quaterve die facias si convenit una,

Crastina vero dies optabit idem repetendum,

Atque die terna subfumigium faciamus

255

Illud aromaticum quod suprascripsimus. Istam

Curam prosequimur si frigiditate laborant

Forte viri, tamen his confortativa ministres

Et pariter calida vice fumigii muliebris.

Si pinguis fuerit mulier, velut hydrope grossa,

260

Stercus vaccinum cum vino contere, tali

Vnguento tincta stufam cooperta subintret

Vndique cum pannis ut sudet, ibique moretur

Ipsa diu, multum sudoris ut effluat inde.

Sint ibi decocte calide quas diximus herbe,

265

Hisque parumper ita purgetur per pudibunda.

Si fuerit viride quod taliter effluet inde

Sicque diu sudet et multum conferet illi.

Egrediens stupham se precedente lavacro

Abluat, abstergens se fortiter; inde cubile

270

Intret, que pannis bene sic cooperta quiescet.

Hoc ter in ebdomada vel bis si fiat eadem,

Ante dies paucos gracilis salis invenietur.

Est que prescripta sit eis iniuncta dieta.

Atque viros grossos isto medicamine cures

275

Aut aliter si vis ut tales efficiantur.

Tempore vernali vel cum ferventior aura

Torreat, et flatus Notus, Africus, Auster ab horis (oris)

Ethiopum ducat clandestina murmura, solis

Meridie radius aure quasi scopa rigentis

280

Aera mundificans, fodiatur arena marina

Et iuxta littus tumulo sit et assimilata

In sabulo fovea, predicto stercore tinctos

Imponamus eos in eam sabulo coopertos

Vsque pedes, sicque satis hos sudare sinamus;

285

Surgant hinc loti cum precedente lavacro.

 

16. de suffucatione matricis

Sunt quas subsequitur commixtio nulla virorum

Vt voto tente, vidue vel religiose,

Virgo diu, corrupta simul, custodia stricta

Quas tenet, ut nequeant crebris amplectibus uti,

290

Dum petit etatis virtus, carnisque voluptas,

Vel sua vota quibus raro complere licebat,

Sive quibus veneris fuerat creberrimus usus,

Nec nimis omissus solito vel more negatus.

Cumque nimis grandis coeundi sepe voluptas

295

Que nequit expleri, constricto spermate tali

Et muliebris adhuc diuturna retentio fluxus

Preter naturam, mulieres aggravet istas.

Sepius infestat tales tam passio grandis

In matrice, quod he morientes sunt reputate.

300

Namque diu clausus vapor inde resolvitur, atque

Ascendens fumus ad spiritualia membra,

Ipse venenosus cerebrum sic inficit et cor,

Membraque nobilia, sursum matrice levata.

Comprimit et membra sic pectoris omnia matrix,

305

Sic quoque contracta quod ab ostetricibus eius

Os vulve tortum sentitur in interiori.

Cum motu sensus aufertur, voce remota

Pulsus erit spissus et defectissimus harum,

Et quandoque latet quasi nullus, et he morientes

310

Iam reputantur. Ita dignoscitur an sibi vita

Restat adhuc an non: ad nares ponito floccum

Lane carpite; qui si moveatur, aperte

Est signum vite; mortis contraria signa.

Vas etiam modicum dimittimus ampne repletum

315

Supra pectus ei; quod si moveatur, aperte

Vivere dat signum; mortem contraria signa.

Pandere quum causam mulieres sepe verentur

Istius morbi, sed quum pudor esse fatendam

Abnegat, hanc pandeat ratio; precedere talem

320

Morbum debilitas mentis, pigritia magna,

Humiditas oculi, femorum defectio debent.

Talibus occurret medicamen tale probatum:

Cum prius invadet exacerbatio tales,

Partibus extremis oleum fomenta ministres,

325

Laurinum vel muscileon, sansucileonve;

Albus et elleborus sternutamenta ministrat.

Naribus apponas his fetida, galbana, fumum

Lane combuste, licinia tincta liquore

Fetenti, castor, asa fetida, spiret odorem;

330

Subter odorifera ponantur fumigiumque

Fiat odoriferum, recipit quod balsama muscum

Ac aloes lignum predicto more paratum,

Aut oleum sansucinum sambucileonve

Istorum quodvis tingens involvito lana

335

Aut in bombace, quem sic supponat eidem

Consimilis tente sit quam prediximus ante.

Si carcas oleo trypheram tunc accipe magnam

Atque calescenti modico vino resolutam

Imbibat hoc totum bombax aut succida lana,

340

Quam sic supponat; venerem castigat opime

Sedaturque dolor et cessat passio talis.

Pessarium vites, watrix quod leditur inde

Si fuerit torta; si non conferre solebat

Testatur Galienus, ita quod pessariorum

345

Vsu vel tenta submissa letificata

Vulva sit ex moro coitus mulierque roversa;

Humor et hinc grossus requiescere fecit camdem

Sepius egrediens, et sic curata recessit.

Ventosas etiam ponas in pectine, sive

350

Ingainibus. Calidis utantur odoriferisque

Antidotis; oleis utantur et intus et extra.

Et subiungatur subfumigium pretiosum,

Sermonem reddens et eam vigilantem:

Peucedani recipit dragmas sex, galbaria, castor

355

Ana bis senas; et grana piper tibi prestet

Sex et quinque; prius in aceto galbana fundas.

Cetera tundantur; modicum quoque balsama prestent.

Hec simul admisce, que sic servabis ad usum;

Cum sit opus, modicum cuius mittatur ad ignem

360

Supra carbones; in naribus accipiatur

Illius fumus, qui sic curabit candem.

Aut et ventose ponantur in inguine bine;

Partibus his nulla detractio sanguinis assit.

Fumum petrolei patiens patienter odoret

365

Naribus appositum vivis carbonibus usti.

 

17. de precipitatione matricis

Precipitatur item matrix ita quod cadit ipsa,

Sive sinistrorsum vel dextra parte reclinat,

Aut pars egreditur. Est causa superfluus humor

Qui gravat hoc membrum, vel nervi sepe relaxi

370

Hunc ducunt morbum, propriis quem noscito signis.

Pectinis et renum fiet dolor atque gravedo

Ad loca vicina tendens, et punctio quedam

Et dolor inferius umbilico, retinentur

Menstrua si forte; quam sic curare decebit:

375

Menstrua, si desint, instes ducentibus illa:

Fetida matrici supponas, fumigiumque

Ex his fiat ibi; sed aromata naribus eius

Apponas. Ventosa quidem sine sanguinis haustu

Sub mammis posita solet his conferre medelam.

380

Aut supponatur bombax aut lana frequenter

Petroleo tincta; quod dicitur hoc pretiosum.

 

18. de signis conceptionis

Indiciis certis conceptus panditur istis:

Matrix arescit; venus anxia primo quiescit;

In coitu virge compressio; clausio vulve;

385

Fluxus matricis cessat, variatur orexis;

Durities subita mammarum; tortio ventris

Ob mellieraturn; facies est turbida mense

Vrine primo, post hec clarescit, et inde

Apparet tenuie, in qua sunt alba minuta;

390

Per que conceptus ratus est vel languor ineptus.

 

19. de signis utrum masculum vel feminam conceperit

Masculus est fetus si sit splendor faciei,

Membrorumque levis motus venterque rotundus,

Sepius in dextro spissique coagula lactis;

Si iunctis pedibus stans illa pedem quoque dextrum

395

Moverit incedens primo, mas esse notetur.

Quorum femineum signant contraria sexum.

 

20. de regimine pregnantium

Quatuor in primis est mensibus illa regenda

Ne nimius motus anime vel corporis illam

Aggravet; et vitet cathartica, flebotomiam.

400

Septimus istud idem mensis petit usque novenum

Vel decimum mensem, donec discrimina partus

Institerint. Purgare quidem si convenit, illam,

Inter utrumque decet. Primis nam quatuor ipse

Debilis est retus, et post hec fortis, et iude

405

Fortior effectus materna calcitrat alvo

Robore tantillo rumpendo cotyledones

Forsitan egreditur, et in illo vivere mense

Sic natus poterit; octavo debilitatur

Fetus item mense conamine vique prioris

410

Vivere quod nequeat; expectans indo futuri

Presidium mensis noni decimive; diebus

Partus impletis, vitalis nascitur infans.

Forte cibis nocuis si pregnans appetat uti

Mali granati conditum cum nuce succum

415

Muscata sumat aloes com pulvere ligni.

Perdices, pullos gallinarum, simul hedos

Vve curn succo manducet sepius acro,

Potet odoriferum vinum, ventoque laborans

Pulvere fungatur carvi marathrique cimini

420

Menthe zinziberis, ameos simul et cinnamomi.

Sique pedes eius inflati sint, chimolea

Sit contrita diu, cui coniungatur acetum

Et sic ungatur, vitet que menstrua ducant

Atque diuretica. Sed eisdem tempore partus

425

Sepius utatur, et sumat pinguia iura

Carnibus elixis. Oleis ungatur et istis,

Irino vel nardileon, lauri vel anethi;

Leniter et latera manibus palpare licebit.

 

21. de aborsu accidente a causis intrinsecis

Pluribas ex causis fieri cum constet aborsum,

430

Precipua solet hanc intrinseca causa gravare,

Vtpote matricis angustia; maxima si sit,

Dicitur hoc vitium non correctibile nobis.

Et quandoque trahit a muscilagine causam.

Cotiledonibus he fuerint si forte retente,

435

Quod cognoscetur solito mulieris aborsu

Conceptus quarto, terno vel mense secundo.

Vel si fetus item. sit circa cotyledones

Cum sit abortivus iam muscilagine plenus,

Et sic octavus vel nonus mensis aborsum

440

Constabit facere matricis corpore, cui si

Flegma supergreditur cum iam conceptio facta est,

Aut mamme graciles, habitudo matris opima.

Signat et hanc causam venarum strictio magna

Cum non sufficiet fomenti copia fetus

445

Aut nutrimenti matris defectus habundat.

 

22. de causa aborsus ex reletione cotlyledonum

Flegmatis ex causa si forsitan instet aborsus,

Et sit plectorica, purgatio prosit opima

Cumque theodoricon quovis; post balnea fiant

Ad loca vicina: radices decoque malve,

450

Bismalve brance, sticados cum semine lini;

Sique teras oleo cum lauri mercurialem,

Que liquefacta nimis in testa sive patella,

Subtili parino si sit consuta decenter

Ad formam digiti tentam formato pusilli

455

Et supponatur matrici; mundat eamdem.

Mercurialis idem facit hoc si sola teratur

Et supponatur. Aliud quod sepe probatum

Sume theodoricon et forma magdalionem

Cum dragma semis acuatur et hoc scamonee

460

Aut elacterii scrupulo solo geminove,

Et supponatur cum iam purgatio facta est.

Huic subfumigium dent ista: storax, calamita

Ac aloes lignum, gariofila cum cinamomo,

Nux muscata, rose macis, artemisia, myrrha,

465

Diptamnus, ciperus et aromatice species que

Confortent illam; conceptio grata sequetur.

 

23. de causa aborsus ex defectu nutrimenti

Defectus nutrimenti si fecit aborsum

Cnius si voti matris defectio presit,

Antidotis calidis utatur; sitque dieta

470

Confortativa similis que provocet esum.

 

24. de causa aborsus propter opilationom venarum

Cuius defectus si sit constrictio vene,

Ipsa diureticas herbas et semina sumat

Oxymelque diureticum sumatur ab ipso,

Subtilesque chimos generans sit queque dicta;

475

Potus atque cibi repletio queque fugetur,

Viscosas carnes vitet. Cui balnea fiant

In quibus has calidas in aquam si coxeris herbas,

Sique subintret ea mulier, vitabit aborsum:

Pulegium, folia lauri, mentham, calamentum

480

Daucum, camedreos, ameos, artemisianique

Aut his consimiles que promptius invenientur.

 

25. de causa aborsus accidente a causis extrinsecis

Causa vel exterius eius producet aborsum,

Vt saltu vario, nimio clamore, timore,

Ira, dolor, rursus (cursus?), percussio, tunsio, casus

485

Ventris vel dorsi, vel fluxus sanguinis obstat,

Morbus acutus item, sic apostema tenasmon,

Menstra multa nimis et sternutatio iugis

Omnibus his causis bona preservatio constat:

Passio curetur que causa videtur aborsus,

490

Si violenta manet, sed necdum fetus habetur,

Quod tibi monstrabit infantis motus aperte:

Maior consolida, minor et bedegar, rubus, orni

Flos, rosa, plantago, balaustia, psidia, ga!la;

Hec pluvialis aqua coquat aut vinum vel acetum:

495

Hinc subfumigium predictis fac pretiosum.

 

26. de difficili partu

Difficilis partus pregnantibus accidit istis

Ex causis: tumida seu debilis aut quia crassa,

Strictio seu vulve, sic apostema nocebit;

Aut fetus magnus, crassus vel hydropicus, aut si

500

Hic fuerit biceps, caput aut magnum sit eidem

Sive modo recto fetus non exeat, aut si

Sint plures fetus, aut mortuus esse patescat,

Sive secundine graviter descisio fiat;

Aut quia non facile rumpuntur cotyledones.

505

Aeris hisque nocent frigus, calor, in pariendo.

Balnea fac illis in aqua qua coctio fiat

Malve, bismalve, brance, cum semine lini

Et fenugreci; femorum loca proxima vulve

Vngant cum calidis oleis ac dulcibus; ipse

510

Paulatim mote loca per declivia vadant.

Naribus et labiis his sternutatio clausis

Accelerat partum. Diptamni dragmaque sola

Cum fenugreco si sit decocta, iuvabit.

Aut piperis grana bis quatuor accipe, rute,

515

Absinthi, sticados, artemisie, rubeeque,

Diptamni pondus equale sit; una lagena

Vini; que pariter si coxeris, usque due sint

Partes consumpte vel tres, colentur, et istis

Bullitis iterum myrrhe coniungito dragmam

520

Ex opio solam; sic a patiente bibatur

Ieiuna tepidum, quoniam festinat ad ortum.

 

27. de timore parientis

Si patiens timeat, hortari debet ut illa

Sit secura, quod hanc iam nulla pericla sequentur.

 

28. de primaria in partu

Si primaria sit que nondum talia novit,

525

Sic illam doceas ut cum venit hora doloris

Spiritus attractus sit ad interiora, repulsus

Et dolor et gemitus, labiis et naribus arctis.

 

29. de malfacta in partu

Que si malfiat, asso cum pane resurgat;

Hanc aqua vel simplex aspergat sive rosata

 

30. de egressu fetus preter naturam

530

Si non egreditur ut oportet, cum prius eius

Debeat exire caput, inter utramque tenendo

Coxam ferre manus extensas; pes vel uterque

Si prius exierit quorum distorsio non sit.

Quoslibet egressus alios natura recusat.

535

Exitus et talis sit abstetrice redactus

Atque modo recto sit ad exteriora reductus.

 

31. de fetu mortuo extrahendo

Mortuus aut si sit, signis quod panditur istis:

Frigidus est, pulsum nec habet; producat eumdem

Si quocumque modo valeat. Si vero sit intus,

540

Tempore quo vulve fit apertio, sic sit agendum:

Vnguibus abscissis manus intingatur olivo;

In pugnum ductam vulve submittat eamdem

Properet, et fetum quod sic educere possit.

Aut in linteolo forti ponat parientem,

545

Quatuor et teneant sua cornua tot mulieres

Fortiter; heque trahant huc illuc concutientes

Erecto capite; pariet sic protinus illa.

 

32. de secundina eiicienda

Sique secundina fuerit fortasse coherens

Interius, fetus et sit progressus ad ortum,

550

Obstetrix illum tradat presentibus atque

Separet hac illac temptando si queat illam;

Sique moram faciat, inscidatur; reliquumque

Tentum, cum matrix operitur, ducitur apte:

Si vero ruptum vel scissum taliter intus

555

Raptum se celet, predicto more redueat

Obstetrix illud. A sensu forte recessum,

Balsama supposita ducunt vel pota secundam.

Provocat hanc ipsam sic sternutatio iugis

Et subfumigia predicta iuvare solebant.

560

Extrahe vel succum porri, sic petroselini

Pulegii, miscens oleo, patiens bibat istud;

Aut succum boraginis, hanc quoniam cito ducet,

Tum quia dat vomitum, cuius conamine forsan

Egredietur, tum quia succus sufficit ille.

 

33. de nimio fluxu post partum

565

Immoderata solet effluxio sanguinis istis

Post partum fieri, cui subveniamus oportet:

Salvia dent succum, parietaria, crispula, mentha,

Artemisia, pulegium cum talibus ex his

Et tritici farre crispellas confice; desque

570

Gustandas illis. Assuescant balnea tales

Atque modo dicto stringentibus auxiliantur.

Sume vel argillam cui commiscetur acetum

Et fac emplastrum super epar nocte ligandum.

Sique fluant nares, in frontem ponimus istud

575

Sed ex transverso quod tempora contengat ambo.

 

34. de ruptura peritoneon et exitu matricis

Sunt alieque quibus male contigit in pariendo

Aut obstetricis defectibus aut aliarum

Que circumsteterant, unum quod idemque foramen

Sit duo que fuerant, unus quoque cursus eorum.

580

Exit eis matrix indurescitque frequenter.

Hisque reponendo matricem sic medicare:

In vino coquere robeo premitte butyrum

Quo foveas illam, que mollis ut efficietur

Leniter imposita, post hec ruptura suenda

585

Cum filo serico loca per tria sive quaterna

De lini panno post hoc immittito vulve

Quantam ferre potest tentam liquida pice tinctam

Que fetore suo matricem retrahet apte.

Rupturam sanare cito de pulvere facto

590

Consolide poteris maioris cum cinamomo.

Apteturque sibi lectus sub scemate tali:

Depresso capite iaceat pedibusque levatis;

Expleat hac omnes solitos quos fecerat actus;

Sic iaceat patiens octove novemque diebus.

595

Balnea vitentur nisi forsan ferre valeret.

Omnibus abstineat quibus indigestio fiat

Et tussis pariter, ne sic solutio fiat

Continui, cui sic in partu preveniendum:

Lineus aptatus pannus ponatur in anum

600

Ad formam tente cum partus ingruit hora.

 

35. de exitu matricis aliis de causis

Preter eas causas quas diximus in pariendo

Exit item matrix cum multitudo chymorum

Ipsam sepe gravat, gelida vel sede frequenter

Vel potu gelido, vel partus ex gravitate;

605

Aut quod non poterat virgam perferre virilem

Longam cum grossa cum sit patiendo coacta

Egrediens indurescit; cui subveniendum,

Forma predicta. Si forsan pix tibi desit

Aptetur pannus calidoque linitus olivo;

610

Impressus vulve, sit constringendo ligatus,

Vsque retro cedat matrix. Predicta dicta

Iniungatur ei que primo scribitur ante.

Sumat odorifera per nares, fetida subtus.

Morbum si faciat hunc multitudo chymorum,

615

Digere materiam purgando cum benedicta

Sive theodoricon que fiat acuta modesta.

Salmacina sed aqua pessaria de benedicta

Sint resoluta diu cum malva, mercuriali,

Testarum cinis ovorum conspersus eidem

620

Ex quibus exclusi sint pulli; conferet istud.

Ex toto revocabitur hec liquida pice sparsa.

 

36. de ventositate matricis

Sunt que suscipiunt per vulvam parte sinistra

Seu dextra ventum; cuius distensio tanta

Aut tortura manet, videantur quod quasi rupte.

625

Balnea fac illis ubi sint parietaria, malva

Brancaque decocte; foveant se parte dolenti,

Leniter atque fricent hanc partem mollificando,

Atque moram faciant per multum templis ibidem,

His fiat, post hoc emplastrum tale probatum:

630

Alfita rapistri succo coniungitur; istud

Apponas calidum lateri; repetatque lavacrum

Et quia pruritus partes comitatur easdem

Sepius excorians, unguentum sufficit hoc, quo

Pustula, vesica curentur et ustio quevis,

635

Quod pomi recipit, oleis vini quoque, cere

Masticis, olibani; sint horum pondus ad equum.

His quod sufficiet sit sepi. Conficiatur

Sic: tere mundatum pomum prius intus et extra,

Vinum cum sepo ceram miscens oleumque

640

Imponas olle super ignem; bulliat istud:

Cum decocta patent, mastix imponitur atque

Olibanum, trita; per pannum postea cola.

Si quis ob usturam sic ungatur, locus unctus

Cum foliis hedere sit tectus. Decoque primo

645

Hec vino claro vel aceto, sufficit istud.

 

37. de dolore matricis sine exitu eiusdem

Sepe dolet matrix quamvis non exeant illa,

Sicque medemur ei: modice vinum caleflat

Atque teras aloen subtiliter, istaque miscens

Intingas pannum; sic apponatur eidem;

650

Si dolet aut inflat matrix curabitur istis.

 

38. de exitu ani

Istis sive viris si forsitan exeat anus,

Atque fluat sanguis, hunc restringendo reponas

Bulliat absinthum vino, quo primo lavetur

Ei fomentetur locus hic omnino, secundo

655

Incastum liniat vel pix navalis eumdem;

Sit calefacta prius modice resoluta per ignem;

Postea de filice confecto pulvere, cuius

Radix contrita, picis (?) et cum pulvere mixta

Stercus vaccinum, balaustia, psidia, galla

660

Piscis arista simul saliti; sparsio fiat

Omnibus ex istis prescriptis sive quibusdam;

Inde reponatur panno bombaceve caute:

Sorbilibusque cibis utantur, quod levius sic

Assellare queant, quoniam conamine magno

665

Sepius egreditur, nimio quoque pondere ventris.

 

39. de stranguria

Est quoque stranguria morbus communis utrique;

Sicque viros cura: nasturtia decoque trita,

Ex illis calidis in pectine fac cataplasma

His quorum tepida decoctio balnea prestat.

670

Si vero mulier hoc morbo forte laboret,

Tunc subfumigium fit eis nimis utile, nepte,

Mentastri cum pulegio cum petroselino.

Seu vir seu mulier fuerit, sibi balnea fiant.

Sint ubi decocta policaria iuniperusque,

675

Mentastrum, folia lauri, daucus, calamentum,

Absinthum, nepta cum pulegio sit anethum;

Hicque diu residens benedictam sumet; et ista

Si labis est causa nec confirmata valebunt.

 

40. de calculo

Calculus est etiam morbus communis utrique,

680

Huic coque saxifragam vel aqua vinove ministrans

Hunc illi potum vel aque decoctio cuius

Eius aquet vinum. Triduo si talia potet,

Qui si non mingat, lapidis tibi causa patescat.

Que si vesice lapis in collo sit adherens,

685

Cum malva cretanus, saxifraga, senetiones,

Nastur aque, ruta, parietaria, caulis agrestis;

Ista coquantur aqua cuius sit tertia vini,

Tertia pars olei; sit aque pars tertia salsa,

Sive marina; bene fomentes partibus illis

690

Herbas ducendo; cum fomentatio longa

Iam fuerit facta, suggendo ducitur ipse;

Sed prius unge loca virge vicina capudque

Vnguento criseo; trahe post suggendo lapillum.

Frangere si lapidem vis, balnea sepe subintret

695

Atque moretur ibi patiens. Milium coque solis

Ac edere grana, saxifraga feniculusque,

Bracteos apium, sic petroselinus uterque;

Cerasa dent nucleos, vino pistata coquantur;

Ista bibat calida cum sederit ipse lavacro.

700

Flores vel folia sumat vel grana geneste

Cum siliquis; illa vino si decoquis albo,

Ampneve fontino, quem potum da patienti,

Et lapidem franget, minuens infra breve tempus,

Sic emittet eum per arenas sepe minutas.

 

41. de paralysi vesice

705

Sunt etiam quidam soliti commingere lectos

Nolentes etiam; morbus communis et hic est.

His urinalis via fit paralytica, sicque

Cum calidis herbis hoc fomentare licebit.

 

42. de fluxu matricis sanioso

Sunt autem quedam veterano continuantes,

710

Cum sanie fluxum velut apostemata passe.

Sunt alie steriles saniem quasi menstrua dantes,

Cum natura negat his menstrua frigiditatis

Ex causa proprie, vice quorum talia ducunt.

Quas sic curabis subfumigium faciendo;

715

Iuniperus nepta, mentastrum pulegiumque

Cum foliis lauri policaria cum calamento;

Ista coquantur aqua; patiens se fumiget illa.

Muscileon mixta sit, post hec tryphera magna;

Tunc involvat eam bombax aut succida lana,

720

Lineus aut pannus, quem sic imponito vulve.

Sunt quedam iuvenes morbum talem patientes

Menstrua cum desunt, ei tales sepe laborant

Menstrua cum ducant, est causaque frigiditatis.

Sed facte steriles raro calide mulieres

725

Morbo vexantur tali sicce remanentes.

 

43. de apostemate matricis

In matrice solent his apostemata nasci

Ex percussura, vel fluxus ex statione.

Quod si sit calidum, febris comitatur acuta

Atque dolor nimius, sitis et calor in pudibundis;

730

Si gelidum fuerit, tumor ingens duriciesque

Et gravitas coxis harum comitatur et anchis.

Sique sit in prora vulve, dolor accidit illis

Pectinis et renumm, dissuria concomitatur;

Sique sit in puppi, dorsi dolor, egerit et vix;

735

Parteque suprema si sit, loca proxima ledit;

Sique sit inferius, umbilico dolor astat;

Sique sit in latere, fit cruribus, inguine, coxis.

Vulnere iam facto crescunt sinthomata queque.

Si fuerit calidum, minuenda basilica vena

740

Effluat et sanguis ad virtutem patientis,

Aut tali vena minuatur sive caville.

Accipiatur ab his decoctio de tamarindis,

Adiungatur eis sic cassia fistula munda;

Ex oleo roseo, plantagine fac cataplasma,

745

Ac portulaca, semperviva solatroque.

Hic quoque principio fac ut nocitiva repulsa

Fiat materia cessetque doloris acumen;

Post hoc ex oleo violato, semine lini

Et fenugreci melliloto quoque malva,

750

Anseris aut adipe galli pessaria fiant,

Tentare supposita matrici sepe iuvabit

Hanc ad idem tentam fac vulve duriciemque:

Anseris hec adipem recipit gallique, crocumque,

Ana sex dragmas, cervi vitulique medulle

755

Ana bis binas, mellis quoque, masticis ana

Ac ysopi dragniam solam; lacti mulieris

Ac oleo roseo miscens supponito vulve.

Si fuerit gelidum, samsuco semine lini

Vtendum, fenugreco, ruta, camomilla,

760

Consimilesque teras herbas; cataplasmata fiant

Ex his aut tente predictis partibus apte.

Si saniem generet, tritici far, alphita, lini

Et fenugreci semen, carice cataplasma

Maturativum tibi dent et talia quedam.

765

Erupta sanie fiant pessaria mellis

Et ptisane, lactis asinini sive caprini,

Et que mundificant. Fiat si vulnus ibidem,

Mundificativis licite tunc utere primo,

Hinc constrictivis; balaustia, menta, roseque,

770

Psidia cum gallis, hec encathismata prestent.

Consolidativa tentas pessaria donent.

Aristologia duplex et acacia, myrrha,

Thus, licium, bolus, mastix sanguisque draconis.

 

44. de pruritu matricis

Sunt autem quedam quibus immoderatus habundat

775

Pruritus vulve, sic ut videantur habere

Affectum nimium coitus; repletio salsi

Flegmatis est causa, cholere vel sanguinis usti.

Fiat eis tenta: bombax albumine tincta,

Camphora, sic amidum, fex argentique cerusa,

780

Ac oleum roseum; supponat sepius ista,

Si fuerit vidua, fiet sic alleviata.

Immittendo sibi digitum scalpendo iuvabit,

Forte tamen melius virgam mittendo virilem.

Si virgo fuerit, tentam formare licebit

785

Et modice mollem virgeque virilis ad instar,

De nitro, creta, quibus et nasturtia iungas:

Ista simul trita si sint submissa iuvabunt.

 

45. de virginitate restituenda sophistice

Indiget istius etiam medicamine libri

Quam secretus amor veneris furibunda voluptas

790

Perlargam dederant ut amicis crura relaxans

Voto freta suo privetur virginitate,

Nubere cum sit opus, ignoret ut ista vir eius,

Excecabit eum sic virgo sophistica caute.

Pulvere contritum zucarinum sumat alumen

795

Ovi commiscens albumen aqua pluviali

In qua decocta sint pulegium, calamentum

His quoque consimiles herbe quas scripsimus ante;

His pannum rarum tingat bis terve quaterve;

Ipsa, prius quam vir amplexibus cius habundet,

800

Sepius istud idem cum minxerit illa reponat,

Est quoque predicto matrix prius ampne lavanda.

Ilicis aut cortex nuper si quando renatus

Et bene contritus mixtus sit aqua pluviali;

Hinc fiat tenta quam sic supponat et illa

805

Paulo prius vulve quam debeat illa coire.

Aut sic: plantago, sumac, bolus et rosa, galla

Maior consolida, chimoleaque thus et alumen:

Haec pluvialis aqua coquat omnia sufficienter:

His secreta loca foveat velut ante docetur.

810

Aut sic: infusas rubeas in aqua pluviali

Vvas per totam noctem cras decoquat illas

Fortiter hic ampnis, et postea colet easdem;

Qua colatura foveatur vulva frequenter,

Fortiter abstersa, repetatur sepius istud,

815

In qua virginea vitulinaque carta coquatur

Fortiter ut gluten; que desiccata secetur

Ilicis et gumma, cortex medianus et eius

Sorbi vel quercus medio cum cortice spine,

Quas tere cum gallis atramentoque draconis

820

Sanguine, cum rubeis uvis, et alumine, thure;

Iunge quibus myrrham, gariofila cum cinamomo,

Vt redolere queat melius, foveatur et istis.

Ne nimis interius caveat submittat eidem

Hoc urinales claudat ne forte meatus.

825

Omnibus est melius quibus hunc deludere possit:

Sanguisugam vulve pridie quani nubat, in ore

Cautius immittat, vulvam ne forte subintret;

Exeat hinc sanguis et crustula fiat ibidem

Sanguinis ob fluxum vulve strictumque meatum.

830

Sic cocundo virum deludet virgo sophista

Nec meretrix aliqua sit partibus his imitanda

Optans constringi fatue cum pulvere vitri,

Quod ledit vulvam quam reddit sanguinolentam

Atque viri membrum sic vulnerat excoriatum.

 

46. de inflatione vulve post coitum

835

Ex nimio vulva coitu si forsitan inflet,

Tunc in aqua calida sedeat qua malva coquantur

Pulegiumque diu; mulier curata resurget.

Aut frondes lauri, policaria, pulegiumque

Ista coquantur aqua, patiens cum sederit intra,

840

Per secreta loca fit fomentatio grata

Caulis et olibanum cui postea fumigium dent.