Donec ad Ethiopum terras ueniatur ab Indis

      Rege sub Assuero subdita terra fuit;

Huic soli regi regio centena ministrans,

      Prona iacens, humilis sub pede regis erat.

5

Susis in urbe thronum posuit, que quaslibet urbes

      Non est equales passa fuisse sibi.

Tertius annus erat regni cum larga parauit

      Prandia rex ducibus principibusque suis;

Prestitit hec septem decies centumque diebus

10

      In regis celebri sidereaque domo.

Quam festiva fuit domus hec, si consulis actus

      Regis Alexandri, scire legendo potes.

 

Descriptio domus in qua fecit rex conuiuium baronibus suis

Robur prebebat argentea massa columpnis

      Quas manus artificis sculpserat arte noua.

15

Tectum fulgebat instar celi cameratum,

      Cum celo certans pene decore pari;

Illic ridebant imitantes sidera gemme;

      Lux inerat gemmis sidereusque nitor.

In septem gemmis herentia sidera septem

20

      Illic aspiceres cursibus ire uagis;

Solem crisolitus, lunam complexa smaragdus,

      Iaspis Mercurium, topaziusque Iouem;

Marti nubit onyx, Venus est coniuncta berillo,

      Magnes Saturnum luget adesse senem.

25

Porro gemmarum bis sex sculptura figuris

      Bis sex signorum par similisque fuit:

Veruex, bos, gemini, cancer, leo, uirgo, statera

      In septem gemmis signa tot illa nitent;

Scorpius, architenens, capricornus, fusor aquarum,

30

      Pisces in gemmis quinque uigendo nitent.

Sic duodena cohors gemmarum cum duodeno

      Ordine signorum ludit honore pari.

 

De secundo conuiuio quod fecit reliquis hominibus

Postquam sumpserunt regalia fercula finem,

      Conuivas alios regia mensa uocat;

35

Rex iubet ut populus qui Susis in urbe moratur

      Conueniat, senis festa diebus agat.

Extra septa domus astabat porticus horto

      Proxima florigero deliciisque dato;

Rex iubet hic omni populo preclara parari

40

      Fercula, pincernas stare, nouare cibos.

Plurima conuiuis ex horto gratia fluxit,

      Condibatque cibos hortus odore suo;

In speciem pascens oculos, nares in odorem,

      In gustum fauces nobilis hortus erat.

45

Quelibet arbor ibi confert tria: fit medicina

      Morbis, fit fessis umbra, fit esca fami.

Non aliquam sterilem prudens natura reliquit,

      Non illic arbor uiuere uirgo potest.

In medio splendens stat uinea nobilis auro,

50

      Argento, gemmis, ignea, clara, nitens:

Materies inerat argentea uitibus eius,

      Aurea palmitibus quam superabat opus;

Distincti uario gemmarum sidere botri

      Pene uidebantur gignere uelle merum.

55

Illic fulgebant tentoria picta: columpne

      Argentum, funes purpura byssus erant.

Lectos insignit nitor argenti, rubor auri,

      Seque smaragdinus miscet utrique nitor.

Conuivas ridere facit que ridet in auro

60

      Gutta sapora meri dulcis, odora nimis.

Quorum materies ibi non est aurea serui

      Exilium faciunt omnia uasa pati.

Conuivas mulcet in odore, sapore, colore,

      Dedignans species, bachicus ille liquor;

65

Non aliquis potum speciebus adulterat illum;

      Non Thetidi Bachum caupo maritat ibi.

Vt potum sumat non est conuiva coactus;

      Ad libitum sumit pocula quisque suum.

 

De repudiatione regine Vasthi et acceptione Hester

Porro decens Vasthi regina parauit in aula

70

      Regis comparibus prandia digna suis;

Colligit hec gemmas patrie quas purpura uestit,

      Quas stirps nobilitat, quas beat oris honor.

Post hec rex hilaris post Bachi pocula mittens

      Eunuchos, Vasthi iussit adesse sibi

75

Vt ducibus monstret quanto stellata decore

      Eniteat facies, lumina, colla, gene.

Illa uenire negat, rex iram concipit, illam

      Consilio procerum privat honore suo.

Mox iubet inquiri rex omni parte puellas

80

      Insignes, dignas regis amore, thoro,

Que faciem Vasthi redimant, quas forma uenustet,

      Quas ornet sensus nobilitetque genus.

Maturant famuli regis precepta; puelle

      Adsunt egregie perspicueque genis,

85

Inter quas cunctis fit regi gratior Hester,

      Quam quasi spina rosam prompsit Hebrea tribus.

Arte, cibis alie proprium iuuere decorem;

      Non hec mendicat quamlibet artis opem.

Pigmentis, oleo myrti niueoque decore

90

      Auget naturam queque puella decens;

Cum cultu uario dabat hec protector earum,

      Ageus eunuchus, nilque negabat eis.

Sufficit huic soli nature gratia, cuius

      In specie multas illa refudit opes:

95

Mixta rosis nubunt in uultu lilia; nullum

      Artis adulterium separat illa duo;

Compluit hanc tanto natura decore quod eius

      Plusquam mortales indicat esse genas.

 

Quod pre ceteris concubinis Hester
habuit gratiam et amorem regis

Ad se post annum dictas intrare puellas

100

      Rex iubet; ingrediens uespere mane redit;

Quarum nulla, nisi uocet hanc ex nomine princeps,

      Regis in amplexus ausa redire fuit.

Tempus adest igitur gratum cum debuit Hester

      Ad nutum regis eius adire thorum.

105

Ista fuit quam mors orbarat utroque parente,

      Quam Mardocheus fouit amore patris. Hic

Iudeus erat; hec eius filia solo

      Affectu, proprio sanguine neptis erat;

Cuius consilium, doctrinam, iussa studebat

110

      Fortiter in factis omnibus illa sequi.

De Babylonis humo, qua transmigrauerat ille,

      Transtulit hanc Susis, hic faciendo moram.

Sed nunc ad rerum seriem redeat stilus. Hester

      Supplex ad lectum principis ire parat.

115

Heret in hanc oculo rex nec minus heret amore;

      Totum predatur forma uenusta uirum;

Et cognouit eam rex et dilexit et ipsam

      Pro Vasthi regni fecit habere decus.

Copulat hanc igitur sibi, dat diadema, per unum

120

      Mensem coniugii festa manere iubens.

In regno bona pax per mensem floruit istum

      Et sitiens et egens sanguine mucro stetit.

Ne pacem rumpat gladius, coniunctio regis

      Totius regni fibula facta fuit,

125

Nam per cursores maiestas regia pacem

      In toto regno iusserat esse ratam.

 

De proditione eunuchorum quam Mardocheus detexit

Eunuchi gemini seruantes ostia regis

      Hoc spatio regi dampna necemque parant.

Non latuit Mardocheum tam flebile mortis

130

      Consilium; nepti nuntiat ille dolos.

Exhorrens Hester tantum scelus, omnia regem

      Ex Mardochei nomine scire facit.

Res est quesita, res est inuenta, reosque

      In cruce suspendi principis ira iubet;

135

Hoc facinus libris committitur in quibus actus

      Regum scriptoris penna notare solet.

 

De exaltatione pessimi Aman familiaris regis

Post hec rex exaltat Aman, qui traxerat ortum

      Ex infelici germine regis Agag,

Regis cui uitam concessit mucro Saulis,

140

      Quem Samuel gladians consecrat ense Deo.

Dictus Aman, diues opibus, sublimis honore,

      Multis florebat Susis in urbe bonis.

Huic plebs, huic proceres, huic plurima turba potentum

      Sepe genu flectunt dum terit ille uias.

145

Solus erat Mardocheus qui legis Hebree

      Iussa sequens flexum spernit habere genu.

Sepius hec expertus, Aman qua uindicet arte

      Dedecus hoc cepit uoluere corde malo,

Nec placet huic si puniat hunc nisi gentis Hebree

150

      Que manet in regno puniat omne genus.

Rethoricis igitur phaleris sua uerba colorans,

      Affectum regis ad sua uota trahit;

Impetrat ut princeps sua scripta sigillet et omnes

      Iudei pereant qui sua regna colunt.

155

Per uarias uarios legatos dirigit urbes

      Quas habitando colit uulgus, Hebree, tuum ;

Igne perire, pati ligni suspendia, tundi

      Verbere, transfigi uulnere scripta iubent,

Luxque statuta fuit et tempora fixa fuere

160

      Cum debet peragi flebile stragis opus.

Flebilis hic rumor Mardochei forat aures;

      Infigit cordi uulnera dira dolor.

Sacco membra tegit, clamando concutit aulam,

      Vestes ungue secat, fletibus ora rigat;

165

Regine mandat ut sit medicina dolori,

      Vt cum rege loquens exaret inde preces.

Hec Mardocheo ieiunia mandat, ut omnis

      Gens sua ieiunet Susis in urbe manens.

Hester adit regem post ista; tetendit ad illam

170

      Aureolam uirgam quam tenet ille manu;

Oscula dat uirge regina; dat oscula princeps

      Fronti regine, sidus utrumque stupens,

Cumque suos oculos in formam pasceret, inquit:

      "Si, regina, petis dona, petita feres;

175

Dimidiam regni partem tua forma meretur;

      Quod cupis ergo pete; fiet et absque mora."

Hester ait regi: "Precor hac in luce uenire

      Ad mea dignetur prandia rex et Aman."

Adsunt, utuntur epulis, plauduntque Lieo

180

      Quem per conuivas aurea uasa pluunt.

Rex hilaris factus post largi nectaris imbrem

      Protulit hec: "Hester, que cupis, illa pete."

Inquit: "Rex et Aman ueniant, precor, ad mea soli

      Prandia cras; regi tunc mea uota loquar."

185

Exit Aman letus, assurgit uulgus, eunti

      Inclinat, flectit hic caput, ille genu.

Mardocheus ei nullos impendit honores,

      Nec solo motu sedis honorat eum.

Iras dissimilans abit hic, declarat amicis

190

      Quanta sit ipsius gloria, quantus honor,

Adiungens quod eum cum rege uocauerit Hester

      Vt secum sumant luce sequente cibos.

Nil tamen esse putat quod tanto splendet honore

      Si Mardocheo uiuere detur adhuc.

195

Vxor et affines illi responsa dederunt

      Vt magnam citius preparet ille trabem

In qua Iudeus pereat suspensus, et istud

      Suggerat et moneat regis in aure prius,

Vt pede festino detersa nube doloris

200

      Sic ad regine prandia letus eat.

Consilio credit, parat ergo trabem crucis instar,

      Ex oculis uertex cuius ad astra fugit.

 

De eo quod suggestum est regi quod Mardocheus ei profuit

Rex nullum sompnum capit illa nocte iubetque

      Libros afferri, regia scripta legi;

205

Dumque fidem Mardochei describeret, istud

      Factum cuius ope regia uita stetit,

Rex inquit: "Tante fidei que reddita merces?"

      Respondetur ei: "Premia nulla tulit."

Atria regis Aman subit hoc in tempore, regi

210

      De Mardocheo suggerat omne malum.

Cognitus est, patuere fores, a rege uocatur,

      Cui rex hoc uerbum dirigit, ista loquens:

"Quid fieri debet homini quem gratia regis

      Sublimare cupit crescat ut eius honor ?"

215

Ille putans de se dictum quod regis ab ore

      Prosiliit, fauces soluit in ista suas:

"Quem rex insignem fieri cupit induat, ornet

      Purpura prefulgens et diadema micans;

Regis equo sedeat, cuius frenum micat auro,

220

      Quem phalere pingunt pictaque sella tegit;

Ducat equum primus de principibus, celer urbem

      Introeat, ciues ad noua iussa uocet;

Qui tali clamore tonet: 'Quem regis honorat

      Gratia sic claro debet honore frui.'"

225

"Hunc Mardocheo," rex inquit, "confer honorem;

      Nil pretermittas inde caueto tibi."

Regia iussa timens, quamuis inuitus honorans

      Iudeum, properans omnia complet Aman.

Nubilus inde domum redit, hoc exponit amicis,

230

      Corde gemens, uultu turbidus, ore fremens.

Rex famulos mittit ut Aman festinat ad Hester

      Prandia; suscepit mensa parata duos.

Rex hilaris factus post blandi nectaris haustum

      Inquit regine: "Que cupis, illa pete."

235

Respondit regina: "Mei populi peto uitam,

      Cuius dampna, neces pars inimica sitit."

Rex ait: "Hoc facinus disponere quis fuit ausus?"

      Intulit hec: "Agit hoc iste cruentus Aman."

Iras in regem pariunt hec uerba, stuporem

240

      Incutiunt in Aman; hic dolet, ille stupet.

Rex hortum subit iratus detergat ut eius

      Nubem tristitie forma serena loti.

Corruit ante thorum regine criminis auctor,

      Orans ut regis leniat illa minas.

245

Rex rediens, pronum prope lectum coniugis illum

      Inueniens, profert aspera uerba nimis:

"Proh pudori Hic hostis in regis dedecus ipsum,

      Non metuens, Hester uult uiolare decus."

Arbona respondet: "Stat lignum brachia cuius

250

      Pro Mardochei morte parauit Aman."

Inquit rex: "Expiret Aman suspensus in illa;

      Puniat auctorem pena parata suum."

 

De suspensione Aman et liberatione Iudeorum

Obtinet effectum uelocem iussio regis;

      In truce suspensum uita reliquit Aman.

255

Impetrat hec iterum regem regina precando

      Vt dampnet scriptis scripta priora nouis,

Et perfecta salus Iudeis detur et hostes

      Illorum pereant subiaceantque neci,

Vt crudelis Aman pueri bis quinque necati

260

      In ligno coruis dent alimenta cibi,

Vt Mardocheus regis mereatur amorem,

      Totum possideat quicquid habebat Aman.

Omnia rex fieri cito precipit; omnia fiunt;

      Nullam senserunt regia iussa moram.