Recapitulationes utriusque testamenti
Prima distinctio sine A
Principio rerum post quinque dies homo primus
Conditus in sexto creditur esse die:
Exprimit hic Christum, qui sexto tempore mundum
Ingrediens fit homo nos redimendo cruce.
5
Fit coniux ex osse uiri dum sompnus in illum
Mittitur, et Christi mors fuit ille sopor:
Ecclesie signum fuit hec; de uulnere Christi
Terreni generis sumpsit origo fidem.
Per ligni uetiti gustum nos ille peremit;
10
In cruce nos redimit iste cruore suo.
Sine B
Ense Cain fratris transfodit uiscera; sanguis
Fusus de terra clamat in aure Dei:
Iudeus Christum perfodit cuspide, cuius
Sanguis sic clamat quod mala nostra lauat.
15
Prauos in terra fundatos exprimit Henoch,
Menia de cuius nomine facta legis.
Seth, cuius nomen surrectio dicitur, illum
Monstrat qui surgens de cruce summa tenet.
Enos, qui nomen Domini prius inuocat, illos
20
Insinuat qui spe gaudia summa petunt.
Quem redimit post septenas decies genituras
Et septem Christus, mundus imago Lamech.
Septimus a primo patre translatus fuit Enoch;
Quos recipit requies septima signat eos.
Sine C
25
Ne pereat mundus, lignum Noe rexit in undis:
Per lignum, per aquas nos, pie Christe, lauas.
Sem signat quosdam iustos aliosque prophetas,
De quo profluxit illa propago patrum.
Gentilis populi qui nouerat inter Hebreos
30
Viuere porro Iaphet esse figura potest.
Frater qui patrem derisit signat Hebreos,
Qui rident Christi probra fidemque negant.
Is quem uir iustus pro patre suo maledixit
Iudeos signat, quos modo mundus habet,
35
Quos patres egere reos in sanguine Christi
His uerbis: "Proles post mala nostra luat."
Nemroth, qui turrim fundauit ad astra minantem,
Est Sathanas querens alta sed ima tenens.
Mansio signat Heber, ubi prima loquela remansit,
40
Edem, Christe, tuam qua manet una fides.
Rex dominusque Salem panem uinumque litauit,
In quo signatur Christus utrumque petens.
Sine D
Eterni Patris typus est Abraham pater: are
Ille suum natum consecrat, iste suum;
45
Nil Isaac patitur, aries fit uictima: Christi
Nil patitur numen cum moriatur homo.
Ismael ac Isaac sacra testamenta figurant:
Exprimit ille uetus, exprimit iste nouum.
Hirsutus rufus Esau notat exprimit illos
50
Qui tinxere manus sanguine, Christe, tuo.
Fratri prelatus Iacob gentes notat; istas
Prefuit Hebreis qui cor opusque notat.
Est Laban Sathanas, cuius nomen sonat album,
Nam tegitur falso sepe colore Sathan.
55
Parca Rachel manet in partu set uentris auari
Iacturam pensat largus in ore nitor;
Proles nobilitat uterum Lie set egenas
Et steriles habuit et sine flore genas.
Pulcra Rachel sterilis mens est intenta supernis,
60
Fraterno parcens utilis esse lucro;
Lia uiget partu quia lucra per utile uerbi
Semen in ecclesiis actio sancta parit.
Sine E
Dum uir cum Iacob luctatur missus ab illo
Claudus, in instanti fit patriarcha loco:
65
Sic dum luctatur Christum synagoga, fatigans
Claudicat ac titubat huic mala multa parans.
Loth sanctos signat, quos mundi finis ab illis
Diuidit ac saluat quos mala fiamma uorat.
Vxor Loth notat hos quos primum gratia Christi
70
Traxit, post faciunt ad mala prima uiam.
Hanc patriam qua nunc Samaria fungitur una
Filia Loth signat, ultima nata Sion:
Doctrinis contra Dominum maculatur iniquis
Illius aut huius incola turba loti.
Sine F
75
Est Ruben primogenitus, populum notat illum
Quem prius elegit gratia summa Dei:
Iste cubile patris uiolat dum quam sibi Christus
Coniunxit carnem cogit finire crucem.
Scribe, quos Simeon notat, occidere prophetas,
80
Postque prophetarum membra perempta Iesum,
Quem manus illorum clauis terebrauit acutis,
Qui murus noster et petra nostra manet.
Auctores sceleris in Christi morte, leuitas
Presbyterosque notat insinuatque Leui.
85
Iudas designat Christum, quem laudat in altis
Angelus, in terris pronus adorat homo.
Bina luce solet catulus dormire leonis
Postque duos surgit euigilatque dies:
Sic et tertia lux de sompno suscitat illum
90
Qui stirpis Iude dicitur esse leo.
Est asinus ualidus Ysachar, recubans prope metas,
Quod bona sit requies optima terra uidens;
Doctoremque notat qui robustos gerit actus,
Ad ueram requiem lumina mentis habens,
95
Que uite meta, quis mundi terminus extet
Commemorans et in his mente cubare studens.
Ecclesiam signat Zabulon, que luctibus huius
Atteritur uite supplicioque patet.
Dan iudex, coluber in largo calle, cerastes
100
In stricto ueniens stabit iniquus equo;
Ex hoc ascendens antichristus trahet ortum,
Vt scriptura sequens inde loquendo sonat:
Hic erit ut coluber mordens tanquamque cerastes
Illis qui rectis gressibus ire uolent.
105
Est equus hic mundus, est sessor quisque superbus,
Mundi terminus est ungula talis equi.
Ille quidem ueniens in mundi turbine perdet
Quos poterit, mordens deiciensque retro.
Bella Gad accinctus hunc precedendo mouebit,
110
Accinctus ueniens stabit et ipse retro:
Discipulos notat hic ad Christi bella paratos,
Quos preit et sequitur gratia larga Dei.
Pinguis panis Aser, pinguedine panis abundet;
Eius delicias regibus ille dabit:
115
Altaris sanctus cibus illo pane notatur
Qui reges, populos, ecclesiamque cibat.
Neptalim emissus dicatur ceruus, ad omnem
Cursum succinctus, uerba decoris habens:
A Domino missos celeres portare per orbem
120
Splendida uerba Dei denotat ille uiros.
Sine G
Ioseph uenditus est et Christus uenditus; ille
Preficitur populis, omnibus iste preest.
Beniamin ante lupus rapiens predam sibi mane
Diripuit, sero diuidit inde cibos.
125
Ad typicum sensum uenio: Saulum notat ille
Ex cuius natus creditur esse tribu;
Iste prius rapuit predam sibi more lupino
Dum furit in sanctos persequiturque pios;
Post factus Paulus iam desinit esse superbus,
130
In populum Domini dum pia uerba serit.
Manasses populus prior est Effremque secundus
Quem precedenti pretulit ecce Deus.
Est Thamar ecclesia, que sanctos concipit actus
Dum tanquam baculo nititur illa truci.
135
Filo coccineo cuius manus hesit Hebreos
Monstrat pollutos, Christe, cruore tuo;
Nos uero frater alius monstrare uidetur;
Ecclesie matris nutrit utrosque sinus.
Dina coacta coit cum terre principe, stultam
140
Insinuans animam quam mala uana trahunt.
Iob patiens Christum passum notat, eius amici
Schismaticos quorum corda superba tument;
Filius iste Sare de Bassa, rex Idumee,
Quartus successor post Esau nituit;
145
Sed de stirpe Nachor, qui frater dicitur Abre,
Creditur hic natus sicut Hebreus ait;
Hoc in principio libri quem scripserat ipse
Indicat: In terra Hus nomine Iob uir erat.
Sine H
Egypti princeps muliebrem uiuere sexum
150
Imperat et mergi cogit in amne mares.
Demon femineos et molles diligit actus
Ac sanctos odit persequiturque uiros.
Vitalem Moyses tunc temporis exit ad ortum,
Per quem Iudeis lex fuit orta Dei.
155
Quem fiscella neci furatur scirpea, ripe
Fluminis expositus, flens puer auget aquas;
Aure bibit pueri uagitum filia regis,
Tolli iussit, ali fecit, amauit eum:
Ista sacram notat ecclesiam, que credula Christum
160
Ad fontem lauacri cernit adesse sacri.
In ripa lacrimans Moyses Christum lacrimantem
Denotat; in cunis fleuit uterque puer.
Aaron, qui populos emundat sanguine, Christum
Signat, qui lauit sanguine cuncta suo.
165
Quam tetigit lepra, Moysi soror est synagoga
Que lepram patitur, credere dura Deo.
Sine I
Bella mouens Amalech, tanquam truce fractus, ad arma
Languet, Hebreorum patre leuante manus.
Hoc sua tela modo marcent dum preualet, alto
170
Monte manens, clamans corde uel ore precans.
Pretemptans oculos nostro sermone uocatus,
Rector Amorreus fertur obesse Seon;
Nosce per hunc Sathanam, cum se transformet ut extet
Angelus et fallat qua ualet arte bonos;
175
Ogque Basan rector, quem conclusum uocat auctor
Vel concludentem, denotat ecce Sathan,
Nam conclusus abest celo, concludere querens
Est presens mundo nos lacerando modo.
Porro senes denos septem sanctus replet ardor,
180
Totque loquele sunt que sacra uerba docent;
Per quas credentes ardescunt Pneumate Sacro,
Tot sunt sermones quos modo mundus habet.
Sine K
In ligno botrus est pendens, in cruce Christus;
Profluit hinc uinum, profluit inde salus.
185
Sunt duo uectores botri - gentilis, Hebreus -
Hic prior, ille sequens; cecus hic, ille uidens.
Qui prior est dorsum curuans cecatur Hebreus,
Ne uideat Christum, credere durus ei;
Sed plebs que sequitur gentilis lumine recto
190
Heret in hunc, Christum mente fideque tenens.
Sabbata contempnens homo ligna legens notat illos
Qui mala multiplicant et sine pace manent.
Vti thuribulis Abiron, Dathan, et Core temptant
Contra iussa Dei, scismaticosque notant;
195
Sed sicut tellus tales absorbuit offas,
Sic et scismaticos puniet ira Dei,
Qui faciunt altare recens, qui scismata querunt,
Qui baptisma nouant ecclesiamque premunt.
Conductus Balaam fuit ut maledicat Hebreis,
200
Sed maledicta magi sunt benedicta magis.
Insidet hinc asine, mutum loquitur pecus; ensem
Non uidet angelicum sessor, asella uidet.
Muta prius plebs gentilis loquitur modo laudes,
Christe, tuas; istud signat asella loquens.
205
Eius sessor erat aliquis qui falsa docebat
Sacra coli donec respuit illa deos,
Donec Christus adest, qui consilii fuit alti
Angelus et gentes subiugat ille sibi.
Cum Zambri scortum Phinees ferit et notat illum
210
Qui uerbi gladio pessima queque secat.
Sine L
Est Iosue Christi typus: hic diuisit Hebreis
Terre regna, Patris regna dat iste suis.
Binos iste uiros Iericho transmittit ad urbem
Per quos agnoscat gentis et urbis opus.
215
Est Iericho mundus; duo testamenta Redemptor
Misit ad hunc, hominum facta per ista probans.
Funis coccineus pendens herensque fenestre
Seruat ab hoste Raab resque genusque suum:
Nos seruat fusus roseus cruor in truce Christi;
220
Cuspide costa patens ista fenestra fuit.
Peccat Achor rapiens aurum, petra uindicat auri
Peccatum, dampnat aurea furta Deus:
Scismaticos notat hic, qui miscent aurea scriptis
Verba sacris; istos puniet ira Dei.
225
Sena tribus procerum quam ditat sanguinis ortus
Monte stetit Garizim ut benedicat ibi;
Infima sena tribus que non ita sanguine uernat
Monte stetit opposito, uerba seuera mouens:
Hi quibus incumbit benedictio corda figurant
230
Que faciunt summe pacis amore bonum;
Hi quibus incumbit inuectio corda figurant
Intuitu pene que uitiosa cauent.
Axa notat mentem que carnis conterit estus
Et motus asine sub ratione premit.
235
A patre donantur Axe duo munera: nobis
A Patre qui regnat munus utrumque datur;
Cum caro ieiunat, datur arida terra petenti;
Cum gena rore madet, humida terra datur.
Sine M
Post Iosue de Iudicibus narratio fiat,
240
A quibus adiuta fulsit Hebrea tribus:
Sic post te, pie rex, pie dux, pie Christe, periti
Lectores ueniunt nostraque bella gerunt.
Si sacra uana colens populus peccaret Hebreus,
Illos tradebat hostibus ira Dei;
245
Si prece pulsaret celos sacra uana relinquens,
Hostes terga dabant illud agente Deo:
Sic te iussa Dei spernente tuus uiget hostis;
Si pulses precibus ethera, uictor eris.
Peccat Hebreus adhuc, rex Eglon preualet illi;
250
Pressus et afflictus supplicat ille Deo;
Plangit, suspirat, igitur respirat; in illo
Sperat qui flenti gratus adesse parat.
Pugnis dexter Aoth pugnat, cruri datur ensis
Dextro; rex Eglon corruit, ille redit.
255
Signat Aoth iustos, qui nulla parte sinistri
Vt sint a dextris singula dextra gerunt.
Sexcentos Sangar instiua percutit hostes,
Doctoresque notat qui sacra uerba serunt.
Vellus rore fluit prius, aruit area: uellus
260
Iudeos, gentes arida terra notat;
Legis nube Deus prius irrorauit Hebreos,
Sed fuit a tanto gens aliena bono.
Vellere siccato post hec fluit area: spretis
Iudeis genti gratia larga fluit.
265
Concha repletur aquis expresso uellere: concha
Virginis inpletur sancta liquore sacro.
Delbora siue Iahel proba, que ligno caput hostis
Perforat, ecclesie queque figura fuit;
Inde sacro ligni signo - quasi Sisara - Sathan
270
Vincitur orbatus iuris honore sui.
Hinc sequitur Iepte, pro cuius laude trophei
Vnica nata fuit hostia facta Deo:
Claret in hoc Christus, caro cuius in cruce pendens
Hostia pro nostra facta salute fuit.
275
Faucibus exultat asini Sanson, cruce Christus:
Sternitur hinc hostis, uincitur inde Sathan.
Fons nouus e dente salit et prodest sitienti:
Nos lauat et renouat crux sacra fonte sacro.
Sine N
Dux fortis Gazam petit ut societur amice:
280
Ducat ut ecclesiam Tartara Christus adit.
Fraude ducem sepit hostilis turba: sepulcro
Christi custodes prebet Hebrea cohors.
Hostibus ille grauis stellarum tempore surgit:
Iste sub aurora leta trophea refert.
285
Hic urbis portas, predam tulit ille beatam;
Preualet ille suis hostibus, iste suis.
Ardua rupis adit uictor dux hoste subacto:
Victor Hebreorum Christus ad astra redit.
Quod caput illius spoliauit amica capillo
290
Sacro, quod diris hostibus ille datur,
Quod uisum perdit, quod ludit, quod molit, istud
Discute, tu lector, qui sacra uerba legis:
Est ratio quasi uir fragilis; caro dedita dulci
Luxurie dici Dalida iure potest.
295
Illa comam radit dum te caro lubrica fallit;
Est coma rasa Dei gratia rapta tibi.
Ista de causa te deludit tuus hostis
Qui ruit e celo, qui mala queque fouet;
Sic oculos perdis quia puluere te uitiorum
300
Cecat ut amittas corde uidere Deum;
Teque facit torquere molam dum circuit orbem
Corque tuum miserum per mala multa rotat.
Sine O
Ecclesiam Ruth designat de gentibus; eius
Vir Christus caste qui sibi iunxit eam.
305
Anna prius sterilis sic et designat eandem
Ecclesiam plenam fructibus ecce piis.
Spretus Heli, nascens Samuel marcescere legem
Designant ueterem, lege sequente data.
Ad gentes legis transire decus, gladiati
310
Patris Heli iuuenes archaque capta petunt.
Nititur arte Saul rex ut pueri cithariste
Guttas sanguineas regia tela bibant:
Sic et Iudeus in Christum perfidus eius
Esuriit, sitiit uulnera, uincla, crucem.
315
Iure Dauid uerum Dauid expressit quia Christum
Edidit ex eius stirpe Beata Parens.
Bethsabee nuda regi placuit quia legem
Christus amat, cuius lucida uerba nitent.
Rex illa privat Vriam, Christus Hebreum
320
Lege sua; dampnum nescit uterque suum.
Quam gerit Vrias Vriam littera perdit:
Que gerit Hebreus per sua scripta perit.
Getheum Dauid extinxit, Christusque superbum
Qui dicebat: "Erit pes super astra meus."
Sine P
325
Trans hominem Salomon sensu cum rebus abundans
Fulsit et affluxit, istud et istud habens.
Dignam laude domum, cuius certare decori
Non audent alie, dedicat ille Deo:
Ecclesiam multo quam Christus honore beauit
330
Construxit ex iustis sidereisque uiris.
Regis in ede sacra non est audita securis:
Nullus in etherea sede tumultus erit.
Naturas hominum, cantus auium, medicinas
Herbarum, stellas etheris, alta maris,
335
Vim uenti, uires gemmarum, fulminis iram,
Et rerum latebras est sibi scire datum.
Fit thronus ex ebore, Salomon ebur induit auro,
Non meruit similem mundus habere thronum:
Rex Salomon Iesus est, maiestas Numinis aurum,
340
Virginitas ebur est, Virgo Maria thronus.
Sub Roboam, sub Ieroboam diuisio regni
In duo facta fuit istud agente Deo:
Designat Roboam, Solomonis filius, illos
Nascenti Domino qui tribuere fidem;
345
Ieroboam seruus illos ostendit Hebreos
Quos in fine necat filius ille necis.
Sine Q
Igneus Heliam rapit ad sublimia currus:
Non ope, non curru fertur ad astra Deus.
Hospes inops mulier Heliam pascit et ille
350
Pascit eam; maris hec pascitur, ille minus.
Non huic defecit oleum farrisue medulla,
Nec minui poterat ille uel ille cibus.
Ecclesiam signat mulier, Christumque propheta:
Hunc cibat et reficit moribus illa bonis.
355
Est Christi corpus et crismatis unctio uictus;
Hinc cibat ecclesiam gratia larga Dei.
Iste cibus semper expenditur, iste redundat
Semper nec minui siue perire potest;
Sumptus in altari panis manet integer; illum
360
Semper sumis, eum sumere semper habes.
"Ascendat caluus," pueri clamant Heliseo,
Sed necat ursus eos, deuorat ursus eos.
Iure notat caluus Christum: Caluaria nempe
Dicitur esse loci pars ubi Christus obit.
365
Vrsi sunt illi duo, Titus, Vespasianus;
Ierusalem ciues hic secat, ille necat;
Clamantes "Crucifige Iesum, crucifige" necantur,
Et patrum culpas tota propago luit.
Dans famulo baculum tardas, Helisee; ministro
370
Nil agitur, surgit te ueniente puer:
Non hominem saluat premisse littera legis;
Cepimus aduentu uiuere, Christe, tuo.
Sine R
Totus fit Naaman mundatus dum subit undam:
Nos penitus mundat quos aqua sancta lauat.
375
Peccans Ozias Iudeam denotat; eius
Fetet pollutum labe fluente caput:
Sic et Iudeos Dominumque fidemque negantes
Polluit impietas et mala fama necat.
Hic Ezechias, cui Iudex addidit annos,
380
Signat eos quibus est danda beata quies.
Iosias pascha sanctum facit, idola tollit:
Pascha Iesus faciens idola queque fugat.
Fit Sedechias cecus, delatus ad hostes:
Subiectus Sathane lumine mentis eget.
385
Sanctus Isaias pandit loca mystica tanquam
Sint euangelium que sua lingua sonat.
Castus homo natus Anathoth patiendo, loquendo
Te signauit in hac laude, benigne Iesu:
Nos tua lingua, Iesu, docuit; nos passio lauit;
390
Vtilis ecclesiis illa uel illa fuit.
Sine S
Qui mala corripuit Ezechiel notat illum
Qui mundi rector omnia recta docet.
Dum populo loquitur, labor et dolor opprimit illum:
Dum docet hic plebem, fert patiturque crucem.
395
Electrum nitidum bineque uidentur ab illo
Virge; que latet hic mira figura fuit.
Fulget in electro nitor argenti, rubor auri:
Emicat in Domino cum Deitate caro.
Argentum carnem, Deitatem denotat aurum;
400
Carne Dei Verbum copulat illa duo.
Virga prior Virgo, crux altera uirga uocatur;
Illa decore placet, illa uigore ualet.
Vita datur mundo Vitam pariente Puella;
Vipereum frangit crux benedicta caput.
405
Floruit et uiguit pudor in Daniele, per illum
Et uigor exprimitur innuiturque pudor:
Efficitur Daniel qui floret carne pudica,
Quem non ad uitium ceca libido trahit;
Qui carnem macerat, qui rerum culmen abhorret,
410
Lubrica contempnit, cum Daniele uiget.
Sine T
Cum mecham ducis, Osee, signas crucifixum.
Ecclesiam mecham pronuba mecha uiro.
O prior ecclesia, prius idola uana colendo
Mecha quidem fueras corde dolosa Deo,
415
Sed conuersa modo fis regis amica superni,
Numina falsa cauens, carmina uera canens;
Nunc Domino laudes celebras, sponso canis hymnos,
Glorificans illum moribus, ore, fide;
Pro sponso ludis modo psalmis, uocibus, hymnis,
420
Cum quo gaudebis ac sine fine canes.
Sine V
Porro Ioel sonat incipiens, hominemque petentem
Prima sacramenti dona notare potest.
Pastorem plebis in Amos pastore notabis;
E gregi, plebi proficit iste Dei.
425
Abdias, pascens centenos pane prophetas,
Altos doctores pontificesque notat,
Nam tales debent celestis nectare panis
Pascere credentes ecclesieque fidem.
Tales commendat celestis gratia; tardos
430
Lacte cibant, solido fortia corda cibo.
Sine X
Tam sermone Ionas quam naufragio notat illum
Qui Patris est Sermo, naufraga corda docens.
Mittitur hic, missus metuit, metuens fugit, intrat
Vas fugiens, sompnum uase receptus init;
435
Vnda tumet, missa sors hunc facit in mare mergi,
Pisce uoratur homo, supplicat ille Deo;
Pisci precipitur ut quam tenet euomat offam;
Auctoris uerbo paruit ille sui;
Tertia quando dies primum iubar euomit orbi,
440
Euomit in terram belua iussa Ionam.
A Domino seruus, et Filius a Patre missus
Dicitur; hic Domino paruit, ille Patri.
Puppe Ionas dormit, moritur Iesus in cruce; serui
Ille sopor Domini mors preciosa fuit.
445
Puppis ligna crucem, tumulum Domini gula ceti
Signat; in hoc per tres dormiit ille dies.
Tertia facta dies uomuit de uentre prophetam:
De tumulo Dominum suscitat ista dies.
Sine Y
Cernit mente locum, pronuntiat ore Micheas
450
Quo paritura Deum regia Mater erat.
Nomine teste Naum consolator notat illos
Qui nos confortant et bona uerba sonant.
Fortis luctator Abacuc, qui cornua uidit
In manibus Domini, quisque fidelis homo
455
Qui Domino credit, qui saluatum truce mundum
Predicat et toto spargit in orbe fidem.
Illos insinuat Sophonias speculator
Qui Martham spernunt, esse Maria uolunt.
Precipit Aggeus Domini domus ut renouetur,
460
Vt iuuenescat opus quod senuisse uidet.
Vnus septenis lapis est ornatus ocellis
Quem Zacharias mente stupente uidet;
Hic est Iustitie Sol, quem septena repleuit
Gratia, cui penitus omnia nuda patent.
465
Nuntiat angelicus Malachias dona piorum,
Penas prauorum iudiciique diem;
Ille figurat eum qui dicitur Angelus Alti
Consilii, qui fons est et origo boni.
Nathan, Achiam, Sadoch, Azariam, Zachariam,
470
Thobi, tres pueros, magnificumque Iesum,
Esdram, Zorobabel, Hester, Iudith, Machabeos,
Non sine Susanna, que fuit equa uiro,
Cum supradictis quos carminis ordine pinxi,
Continet hos omnes lex uetus illa uiros.
Explicit de patribus antiquis. Incipit de nouis
Sine Z
475
Isti sunt in lege noua: Baptista Iohannes
Cum patre, cum matre, Virgo Maria parens;
Petrus et Andreas, Paulus, Iacobusque Iohannes
Custos uirgineus qui sine labe fuit,
Thomas, Matheus, Philippus, Bartholomeus,
480
Iacobus et Iudas, non malus immo bonus,
Mathias, Marcus, Lucas, Simon, Timotheus,
Barnabas et Titus, hi docuere fidem.