Epistola elegiaca Hildeberti ad amicum

 

Turpe quidem dictu, sed si modo vera fatemur,

      Vulgus amicitias utilitate probat.

Cura quid expediat prior est, quam quid sit honestum,

      Et cum fortuna statque caditque fides.

5

Non facile invenies multis in millibus unum

      Virtutem pretium qui putet esse sui.

Ipse decor recti, facti si praemia desunt,

      Non manet, et gratis poenitet esse probum,

Mitius est lapso digitum supponere mento,

10

      Mergere quam liquidis ora natantis aquis.

Corripis ut debes stulti peccata sodalis,

      Et mala me meritis ferre minora doles.

Vera facis, sed sera meae convicia culpae;

      Aspera confesso verba remitte meo

15

Cum poteram recto transire Ceraunia velo

      Vt fera vitarem saxa monendus eram:

Nunc mihi naufragio quid prodest discere facto,

      Quanam debuerat currere cimba via?

Brachia dilapso potius praebenda natanti,

20

      Nec pigeat mento supposuisse manum.

Turpe referre pedem, nec passu stare tenaci;

      Turpe laborantem deseruisse ratem;

Turpe sequi casum, et fortunae credere amicum:

      Et nisi sit felix, esse negare suum.

25

Esse salutatum te vult mea littera primum,

      <Et multis annis te cupit incolumem,>

Proxima subsequitur quid agas audire voluntas;

      Et iam, quidquid agas, sit tibi cura mei

Nec dubito quin sit, sed me timor ipse malorum

30

      Saepe supervacuos cogit habere metus.

Da veniam, quaeso, nimioque ignosce timori,

      Tranquillas etiam naufragus horret aquas.

Qui semel est laesus fallaci piscis ab hamo,

      Omnibus unca cibis aera subesse putat.

35

Saepe canem longe visum fugit Anna, lupumque

      Credit, et ipsa suum nescia vitat opem.

Membra reformidant mollem quoque nescia tactum,

      Vanaque sollicitis incitat umbra metum.

Sic ego fortunae telis confossus iniquis,

40

      Pectore concipio nil nisi triste meo.

Iam dolor in mores venit meus; utque caducis,

      Vtque percussus crebro saxa cavantur aquis,

Sic ego continuo fortunae vulneror ictu,

      Vixque habet in nobis iam nova plaga locum;

45

Nec magis assiduo vomer tenuatur ab usu,

      Nec magis est curvis Appia trita rotis,

Pectora quam mea sunt serie contacta malorum,

      Queis nihil inveni quod mihi ferret opem.

Artibus ingenuis quaesita est gloria multis;

50

      Infelix perii dotibus ipse meis.

Adiuvat in duris aliquem praesentia rebus,

      Obruit hoc absens vasta procella caput.

Quem non obrueret taciti quoque Caesaris ira,

      Addita sunt poenis aspera verba meis.

55

Temperie coeli corpusque animusque iuvatur

      Frigore perpetuo Sarmatis ora riget.

Est in aqua dulci non invidiosa voluptas,

      Aequoreo bibitur cum sale mista palus.

Omnia deficiunt; animus tamen omnia vincit:

60

      Ille etiam vires corpus habere facit.

Coepta tene, quaeso, nec in aequore desere ratem,

      Meque simul serva, iudiciumque tuum.

Supplicis exaudi, iuvenum mitissime, vocem,

      Quamque potes profugo (nam potes), affer opem.

65

Me fortuna tibi, de qua quod non queror hoc est,

      Tradidit, hoc uno non inimica mihi.

Iuppiter oranti surdas si praebeat aures,

      Victima pro templo tunc cadet icta Iovi:

Si pacem nullam penitus mihi praestat eunti,

70

      Irrita Neptuno cur ego dona feram?

At quanquam longe toto simus orbe remoti,

      Scire tamen possis nos meminisse tui.

Et potius animam hanc vacuas reddemus in auras,

      Quam fiat meriti gratia vana tui.

75

Grande voco meritum, lacrymas quibus ora rigabas,

      Cum mea concreto sicca dolore forent.

Grande voco meritum, moestae solatia mentis

      Cum pariter nobis illa, tibique dares.

Adde quod absentis cura mandata fideli

80

      Perficis, et nullum ferre gravaris onus.

Quod facias quaeris; quaeras hoc scilicet, ipsum

      Invenies, vere si reperire voles.

Velle parum est, cupias ubi repotiaris oportet,

      Et faciat somnos haec tibi cura breves

85

Exposuit memet populo fortuna videndum,

      Et plus notitiae, quam fuit ante, dedit.

Si locus est aliquis tanta inter nomina parvis,

      Nos quoque conspicuos nostra ruina facit.

Si minus errasset, notus minus esset Vlysses;

90

      Non nocet admisso subdere calcar equo.

Sic praestat virtute sua ne prisca vetustas

      Laude pudicitiae tempora nostra premat.

Plausibus ex ipsis populi, laetoque favore,

      Ingenium quodvis incaluisse potest.

95

Tamque ego sumpsisse tali clamore vigorem,

      Quam rudis audita miles ad arma tuba:

Nec mihi nota ducum, nec sunt mihi nota locorum

      Nomina; materiam non habuere manus.

Quo magis oblector, debes ignoscere si quid

100

      Erratum est illic praeteritumque mihi.

Vtque reformidant inflictum lumina solem,

      Sic ad laetitiam mens mea segnis erat.

Nam quanquam sapor est allata dulcis in unda,

      Gratius ex ipso fonte bibuntur aquae.

105

Et magis adducto pomum decerpere ramo,

      Quam de caelata sumere lance iuvat.

Huic ego, quam patior, nil possum demere poenae

      Si iudex facti cogeret esse mei.

Cumque labent alii, iactataque vela relinquant,

110

      Tu lacerae remanes anchora sola rati.

Grata tua est igitur pietas; ignoscimus illis

      Qui cum fortuna terga dedere fugae:

Cum feriant unum, non unum fulmina terrent,

      Iunctaque percusso turba pavere solet:

115

Cumque dedit paries venturae signa ruinae,

      Sollicito vacuus fit locus ipse metu.

Quisquis enim ex timidis aegri contagia vitet,

      Vicinum metuens ne trahat inde malum?

Pars estis pauci melior, qui rebus in arctis

120

      Ferre mihi nullam quippe putatis opem.

Occidit et Theseus, et qui comitavit Orestem;

      Sed tamen in laudes vivit uterque suas.

Vos etiam seri laudabunt saepe nepotes,

      Claraque erit scriptis gloria vestra meis

125

Conveniens animo genus est; tibi nobile namque

      Pectus, et haeredem simplicitatis habes.

Livor, iners vitium, mores non exit in altos,

      Vtque latens ima vipera serpit humo.

Mens tua sublimis supra genus eminet ipsum

130

      Grandius ingenio non tibi nomen inest.

Ergo alii noceant miseris, optentque timeri.

      Tinctaque mordaci spicula felle gerant.

At tua supplicibus domus est assueta iuvandis,

      In quorum numero me precor esse velis.

135

Firma valent per se, nullumque machaonia quaerunt;

      Ad medicam dubius confugit aeger opem.

Scripta placent a morte ferae, quia laedere vivos

      Livor, et iniusto carpere dente solet.

Cum desunt vires, tamen est laudanda voluntas,

140

      Hac ego contentos auguror esse deos.

Hoc facit ut veniat pauper quoque gratus ad aram,

      Et placeat caeso non minus agna bove.

Fulminis afflatos interdum vivere talis

      Vidimus, et refici non prohibente Iove.

145

Crede mihi, miseris coelestia numina parent,

      Nec semper laesos et sine fine premunt.

Iuppiter in multos temeraria fulmina torquet,

      Qui poenam culpa non meruere pati.

Principe sed nostro non est moderatior ultus,

150

      Iustitiae vires temperat ille suis.