Miles, Christe, tuus tua gessit proelia Maurus,

Cui tu praeclarum concedis ab hoste tropheum.

Gloria, Christe, tuis pugnare viriliter armis,

Gloria bellorum vexilla tulisse tuorum,

5

Gloria pro castris animam posuisse beatis,

Gloria miliciae decus enarrare supremae,

Gloria caesorum pia vulnera nosse tuorum,

Qui, licet occumbant, mercantur funere vitam;

Illusi gaudent, perpessi vincula rident,

10

Prostrati vincunt, occisi denuo vivunt,

Deiecti regnant, afflicti verbere cantant,

Protecti validis decertant fortiter armis,

Arma parat summi sibi quae sapientia patris

Per Tibi iuratas aeterna lege ministras:

15

Scuta fides, galeas spes, duros spiritus enses,

Loricas praebet pacientia, gratia vires;

Singula pugnanti dilectio porrigit arma,

Telis inde gravem, formidine vero carentem,

Et lituis acrem furibundum mittit in hostem;

20

Tum bene qui pugnat, felicia dona reportat,

Qui bene decertat, redimitur veste corona,

Hostem qui superat, fruitur sine margine vita.

Quaeso, triumphanti quaereris munera poni

Numquid equum, vestem, villam, rubicundius aurum?

25

Forsan opineris quia compensare valebis

Divitias mundi caelesti iure decori;

Tu de visibili coniecturam tibi sumis,

Tractas haec anima: sunt ampia palatia cado,

Quorum structurae splendent vernante nitore

30

Carorum lapidum diversorumque colorum;

Omnis sideream decorat lapis obtimus aulam,

Iaspis, sardonius, berillus, necne smaragdus,

Sardus, crisolitus, crisoprassusque, ametistus,

Saphirus, calcedon, iacintusque, topazus,

35

Et vice caementi lapides interligat aurum,

His stratae vernant aurique nitore plateae;

Sol radiat iugis decor inviolabilis illis;

His tibi confingis policas aedes decorari,

Conspicuis gemmis auro rutilante ligatis,

40

Doma, pavimentum quod fulvum vestiat aurum,

Perspicuo claras vitro splendere fenestras,

Fulcra, thoros, tripedas, subsellia, scanna, cathedras,

Electrina putas vel eburnea, vasaque cuncta

Argento puro nitidoque nitere metallo,

45

Defluat auratis cortina quod unica clavis

Tegmine carbaseo vario perfecta colore,

Ipsaque coccineo quod pendeat ardua fune

Floribus auri sit quae vermiculata superne,

Aureus exornet limbus circumfluus oras,

50

Palliet aethereas quod vestis serica cives,

Candida, rubra, virens, iacintina, murice tincta,

Fulgeat orbiculis intexta micantibus auri,

Quod rigeant orae gemmis aurique rigore,

Quod niteat vestis, niteat quod sic clamis omnis,

55

Aurea supra humerum quam stringat fibula dextrum,

Auratae caligae sint, auratae sibi zonae,

Sic tibi proponis quasi sint haec condita caelis.

Obviat ecce tibi sentencia provida vatis,

Audi, scripturae spondentis praemia sacrae:

60

"Non oculus vidit, non auris denique sensit,

Mens non concepit, dare se quae dona spopondit

Christus victori qui promte dimicat omni".

Huius non fieri valet assimilatio mundi

Ad rutilum superae fulgorem quo nitet aulae.

65

Nolo putes lapidum molem conscendere caelum,

Auro seu reliquis ornari summa metallis;

Pondus habent, gravibus caelo non est locus ullus;

Pondere victa cadunt, si temptent prendere caelum;

Quo lapis alta modo scandet si scandere nemo

70

Sorde gravis valeat, sed lapsus ad ima recurrat?

Spiritualiter haec, non materialiter insunt:

Purpura, iacintus, coccus, bissus, viror atque,

Virtutum varium designant mistica donum;

Multicolor vestis est gratia spiritualis,

75

Zona pudiciciam demonstrat plus nive pulcram,

Ostendunt caligae verborum semina vitae,

Aurum perspicuae declarat dona sophiae,

Argento nitor eloquii signatur opimi,

Vasa Deo gratum designari puto templum:

80

Illos fulgores virtutis eosque colores

Possedit Maurus, fuit omnibus his decoratus.

Gemmarum speties diversos monstrat agones:

Sole repercussae rutilat berillus ut undae,

Mistica scrutantes sed et ocia signat amantes;

85

Berillo similem merito dicas Danihelem:

Phebus ut in limfa, fulsit sub lege propheta

Visio quae hunc latuit quae mistica non patefecit;

Cercius hic Domini definit tempora Christi,

Eius et adventum prae cunctis dat fore notum;

90

Reges et fluidi distinguit secula mundi,

Idola subvertit, convivia ficta retexit,

Nudat iniquorum puer ignes presbiterorum,

Ieiunos rictus compescuit in scrobe clausus,

Ocia dilexit quia vita caelibe vixit.

95

Ocia Maurus amat dum claustrum monachus intrat,

Aeclesiae pura scrutans misteria cura.

Saphirus caeli faciem tenet aere nudi,

Iste throno similis cado spem monstrat haberi;

Rite senex evangelicus Simeon perhibetur

100

Saphiro similis, qui spe suspensus, in astris

Adventum nostri sperabat cernere Christi.

Denique divinis hic intentus theoriis,

Crebris extorsit precibus quod crebro poposcit:

Accipit oraclum quia non moritur nisi Christum

105

Viderit; impletur, videt, amplexatur, adorat,

Nec spe frustrari valuit, valet exilarari.

Spero cado posuit Maurus qui terrea liquit,

Affectans recipi cum iustis culmine caeli.

At tu, care, cluis vario splendore topazi,

110

Quare theoricae praetendis munia vitae;

At tu felici Babtistae caede Iohanni,

Te color omnigenus habet, illum plurima virtus.

Quis numerare queat quanta virtute frutescat,

In quo virgineus regnat pudor inviolatus,

115

Mel silvestre cibus cui, pauca locustula victus?

Vilia gibbosus praebet tegimenta camelus,

Renes pellicia solito praecingere zona;

Nulla sibi suras calefecit lana retectas;

Cui fuit urbs heremus, leo solamen lupus ursus,

120

Coxit quem frigus, calor ussit, ros madefecit,

Quemque sui rubrae tinxerunt sanguinis undae.

Christus femineum genuisse negat quia sexum

Illo maiorem, meritum mirabile signat.

Nec speculativo caruisti munere, Maure,

125

Activae vitae renuis dum pondera ferre;

Crisoprasse virens, guttatim pingeris auro,

Flagrantes valde divino pandis amore.

Nonne Petrus crisoprasso confertur opime?

Qui tam ferventi Dominum dilexit amore,

130

Vindicet aeclesiae quo primatum sibi iure;

Magna fides suasit caeli claves dare Petro,

Petrus praecipue ditatur munere bino,

Crisoprassus enim viret atque intermicat auro,

Hic nitet atque viret quia Petrus credit et ardet;

135

Hinc cruce, qua Christus statuit Zabulum superare,

Emeruit felix Christum confessus obire.

Occubuit Maurus pro te, mitissime Ihesu,

Sic tibi monstravit quantum te semper amavit.

Auri crisolitus color ardet, ut igne caminus,

140

Noticiae divae claros ostendit honore.

Crisolito Paulus non segniter assimilatur;

Splenduit hic magnae magno splendore sophiae,

Primus corda stilo substravit barbara sacro,

Condivitque suis lex quicquid habet nova scriptis;

145

Hic subiit ternos rimatus dindima caelos,

Audiit archanum, licet hoc nec erodere, verbum,

Expulit et caecas oris fulgore tenebras,

Orbis de medio lucratus plurima Christo.

Imbuit aeterni te, Maure, sciencia Christi,

150

Dum te divitias oblivisci facit amplas.

Grate smaragde, micas visusque virore serenas,

Cui iaspis viridis sed pinguior assimilatur:

Iaspide pura fides signatur teque, smaragde.

Natum Zebedeo Iohannem rite smaragdo

155

Contuleris, viridi viguit qui flore fidei,

Dum docet esse Deum super omnia saecula Christum,

Debilitavit opes, heresis tersitque colores:

Hic Hebion moritur, cadit Arrius atque Fotinus,

Mille sub hac fiamma capitum comburitur hidra:

160

Dat robur fidei, stat turris in ora Damasci.

Nec fidei merito privaris, Maure, decoro,

Promta mente Deum profiteris dum fore Christum.

Iaspis at ipse Thomas viridis sed crassior extat,

Tardius hic credit quapropter firmius hesit:

165

Certa fides animo valuit quam vellere nemo;

Intulit hanc Parthis, dedit hanc cognoscere Medis,

Quippe iubar fidei prius hic infert Orienti,

Proque fide recta latus eius perforat hasta:

Aeclesiam firmat, dubitat primum quia Thomas.

170

Tu fidei clarum monstras in te documentum,

Maure, vir illustris dum Christi testis haberis.

Sardonius tricolor rubet, albet, et est niger infra,

Designat castos, humiles, et sanguine lotos.

Sardonius Stephano confertur iure beato,

175

Hic humilis, castus, proprio fit rore choruscus;

Non humilem constat qui pro lapidantibus orat?

Deditus hic iugi fertur vixisse pudori,

Obruitur saxis Iudeis hic ab iniquis,

Magnus erat merito, caelo qui vidit aperto

180

In dextris summi Ihesum consistere patris;

Signifer hic primus vexilla tulisse probatur

Bellorum Domini, quem plures sunt imitati,

Propterea bravium praesumpsit tollere primum.

Caelebs abiectusque fuit semper sibi Maurus,

185

Legit pauperiem, fudit pro rege cruorem.

Sardius ut sanguis roseo fulgore rubescit,

Martirii munus fert sardius atque ametistus.

More rubet sardii Laurentius amne cruoris;

Iste videns duci Sixtum pro nomine Christi,

190

Martirii desiderio succenditur acri,

Clamat continuo, "quid feci, quid, pater, oro?

Quo fugis absque tuo, pater o venerande, ministro?"

Ille refert, "fili, post, desine fiere, sequeris".

Fustibus hinc caesus, lapide os venerabile tunsus,

195

Cratem cum furcis, ignes, et cum face prunas

Laetus devincit, post haec ad sidera transit.

Sardius ut Maurus rubet, asperius quia tortus

Quadruplici poena vicit cervice recisa.

Lucet purpureus violam referens ametistus,

200

Purpureo te, Vincenti, confers ametisto,

Sanguine sidereum certas ubi prendere regnum;

Percurris diras alacri conamine poenas,

Oeculeum, plagas, ignes, testas et acutas,

Exuperas saevos animi virtute ministros,

205

Intrepidus rabidum verbis torques Datianum,

Beluis expositus, per duras insuperatus

Excubias; corvus gerit erga nobile corpus

Infidusque Noe tibi fidus dicitur esse.

Sanguine perfusus rutilat quasi purpura Maurus

210

Vestit et insignem fulgenti murice regem.

Pallentis spetiem calcedonius tenet ignes,

Fulget in obscuro, bona clam commendat agentes;

Tu calcedonio, Sebastiane, videris

Assimilis, meritis qui polles, inclite, magnis,

215

Qui, reprobos reges licet his adstando lateres,

Sidus in occulto fulgebas lumine multo;

Militis obnubit te balteus et clamis ambit,

Et monitis animos firmas formidine fractos,

Quid tamen extiteras tentus demum manifestas,

220

Dum te pro summo morti prosternis amico,

A quo cum multo susceptus es ipse triumpho.

Maure, monasterio clausus, clarescere mundo

Non poteras, caelso sed notus eras in Olimpo.

Mutat ceruleus spetiem iacinctus ut aer,

225

Signat discretos et cado mente retentos;

Conferimus nostro bene iacinctum Benedicto,

Corpore qui terris, animo degebat in astris;

Prae se collectum videt hic assurgere mundum,

Germanam spetie videt alta subire columbae,

230

Fratribus in somnis signat loca congrua claustris;

Hic poterat plane mentes hominum penetrare,

Prodere quae vana fuerant in mente recepta;

Quantum discretus fuerit quantumve modestus

Regula declarat, reliquas quae iure retardat;

235

Sternitur ascensus cum lampade veste choruscus.

Congrua, Maure, tibi discretio: paucula spargis,

Vt quam plura metas et in horrea caelica mittas.

Patribus ecce tibi bis senis annumeravi

Bis senos lapides pretiosos atque nitentes.

240

His Iherosolimae caelestis fulgurat urbis

Fabrica, quis pulcre rutilans intermicat aurum,

Aurum magnifici Christus sapientia patris;

Plures et magni lapides hinc inde quadrati

Vrbis in aethereae degunt fundamine iacti,

245

Nec poterit poni lapis ullus ni preciosus,

De quibus est Maurus pulcher lapis atque quadratus.

Talibus extruitur saxis urbs illa fidelis,

Omnes sed quadri lapides sunt atque politi,

Quos vice caementi dilectio sancta ligabit,

250

Sillaba prima vetat proprio quam nomine scribi:

Si "caritas" dicam, legem metricam male laedam

Fit quia longa brevis: poterit sed pax vocitari.

Haec aeterna manet, transibunt namque fides, spes,

Haec ligat angelicas aeterno foedere turmas,

255

Nectit sanctorum forti religamine coetum,

Iungit et alterutras per mutua vincula turbas,

Vtraque iuncta Deo conglutinat agmina summo,

Cuius laetificat, satiat, iuvenescere praestat

Visio, qua puri cives pascuntur Olimpi;

260

De qua psalmigrafi cecinit sollercia vatis:

"Gloria, summe Deus, tua dum fiet manifesta,

Apparendo tuis saciabor glorificatis".

Tunc sol splendificus praeclara lampade,

Christe, Perfundet totos, habet urbs quos caelica, iustos,

265

Cognoscesque Deum renovit ut ille benignum,

Laetus et alterutra de cognitione manebis;

Vivificas ubi spirat flos aeternus odores,

Flagrant cinnama, thus, rosa, balsama, lilia, nardus,

Hic secura quies, cordis iubilatio perpes;

270

Virgineisque novi persultant vocibus himni,

Angelici moduli. iustorum timpana, nervi,

Organa cantorum, modulamina clara polorum,

Dulce melos penitus cui nil aequare valemus.

Hic voces avium superat sonus et liricorum

275

Omne genus, merulas et olores et philomenas;

Hoc est sanctorum nimium laudabile votum,

Hoc desiderium venerabile, grande decorum,

Isti laeticiae coniungi velle beatae,

Istis deliciis interfore laudibus himnis,

280

Iugibus bis epulis epulari tempore iugi;

Hinc flammis uri quidam gladiisve feriri,

Praecipitesve dari fluvio seu gurgite mergi,

Vnguibus abradi seu tetro carcere claudi,

Stipite suspendi seu vivi decoriari,

285

Non dubitant, variis etiam se tradere poenis,

Martirii dono quos Christus iudicat aptos,

In quorum numero Maurus numeratur ab ipso.

Ista marem sexum non tantum credito passum;

Femineum sexum perpende simillima passum,

290

Vnde reor plane nec fallor, opinor ut ipse,

Consortis paene consortes esse coronae.

Sunt alii qui martirii nequeunt adipisci

Praecelsum culmen, desiderio tamen ardent

Participes fieri regni caelestis et isti;

295

Ergo domant carnem, magis aedificant quia mentem,

Frigora dura, famem, ieiunia crebra, laborem,

Rerum dampna ferunt, adversis caedere tempnunt,

Divicias fugiunt, inopes quia vivere malunt,

Fasces contempnunt, humiles quia degere gliscunt:

300

Haec fatiunt quoniam Christi consorcia quaerunt.

Non modo tanta mares peragunt, at sexus et alter,

Prendit et aetheream mulier per talia palmam.

Pro quis tot iusti tolerant mala praemia nosti,

Quos sibi non emit Christus sed morte redemit:

305

Iuris erant eius, rapuit sed demon iniquus,

Nisus erat volucres vafer has retinere cohortes,

Ne possent nitidum quo pacto scandere caelum:

Non valuit nostrum truculentus sternere Maurum.

Legit crudeles, ardens sevire, clientes,

310

Reges, praefectos, magnates, atque tribunos,

Non gentis proceres unius et unius urbis,

Omnis lingua truces acuit stridore molares;

Contra Christicolas fera movit bella ferus Mars,

Vt leo multa fames quem compellit dare strages,

315

Dira fremens orbis pecus almum perdere quaerit;

Germanos gerit affectus dirimentia bella,

Filius in patrem, gener in socerum, capit arma,

Tendit quisque suos cicius delere propinquos;

Ignorant miseri quia, dum succidere certant

320

Inmortale nemus, magis hoc succrescere praestant.

Cultris succisum memini vidisse novellum

Virgultum densa de stirpe frutescere silva:

Vivida stirps, Christus quia permanet inviolatus,

Dum caedunt paucos crevit per climata ramos,

325

In multos impleret ut orbis tocius agros.

Irrita Tartarei ceciderunt tela colubri,

Proelia quae movit sua trux in viscera torsit,

Invitusque viros tot misit ad astra probatos,

Quot numerare nequis si centeno ore loquaris;

330

Supplebis numerum quorum tu, Maure, beatum.

Saepe solet caesum caesorem sternere lignum:

Obrutus est hostis, nemoris succidere Christi

Cedros qui nisus ruit, harum pondere pressus.

Suspicis, Antoni, quanto conamine niti

335

Hic soleat nequam submergere quos serit Adam;

Ostendit magnam tibi Christus daemonis umbram,

Horrida quae summum tangebat vertice caelum,

Haec ulnis longe lateque per aera pansis,

Nitentes sursum miseros mergebat in imum:

340

Vix pauci geminis poterant evadere pennis.

Influxit Domini quociens certamina servis

Et per quam rabidos grave sit memorare ministros.

Num per blasphemos Stephanum lapidavit Hebreos?

Seviit in reliquos dispergens per loca cunctos,

345

Eius et ut rabies orbi manifestior esset,

Regnorum dominam sceleris facit esse ministram;

Iam sibi concivem monet inspirando Neronem,

Vt perimat primos venerandae legis alumnos,

Sanciat ut nomen Christi tollatur et agmen;

350

Paruit hic monitis, pro lege iubet stabiliri,

Audeat ut Christi nomen nullus profiteri.

Criminis istius fit consors Domicianus,

Qui miser ignito Iohannem mersit olivo.

Supplicio crucis Aegeas dampnavit inique

355

Andream mitem, populo sibi "parce" precante,

Herodes Iacobum Zebedeo patre natum;

Bartholomee, nigros qui te figant legis Indos;

De templi pinna Iacobus propellitur extra.

Marce, locum Buculi felice cruore ditasti;

360

Aufidius consul, Clemens dum degeret exul,

Collo suspendit lapidem pelagoque subegit;

Nobilis Ignaci, praesul sacer Anthiocensis,

Tempore Traiani proiectus es esca leoni;

Inclusit tauro ferus Adrianus aeno

365

Te, sacer Eustachi, cum natis et laterali;

Te quoque, Nazari, mactavit atrox Anolinus;

Ignibus absumi martir meruit Policarpus;

Magne Dionisi, properat praefectus ab urbe

Qui te deminuat, caesa cervice securi;

370

Presul Corneli, Galienum non timuisti;

Te, Cipriane pater, caedit mucrone Paternus;

Non pavet, Heracli, iuvenis te Simphorianus;

Quid Decius fecit? non hic Sixtum iugulavit?

Et te, Laurenti, non torruit igne voraci?

375

Numquid Alexandrum non perculit Aurelianus?

Obtime Vincenti, te dilacerat Datianus;

Andeolique caput querno secat ense Severus;

Te, Quintine sacer, consumpsit Ricciovarus,

Et te, Combruci, vicit constantia Tirsi.

380

Scribitur innumeros stravisse Diocletianus,

Cum legione sua mactavit Maximianus

Mauricium, sociis sed primo bis decimatis.

Inclite Tiburti, te detruncat Fabianus,

Iohannem Paulumque simul caedit Iulianus,

385

Sanguinis effusor; sanctorum tu quoque sapor

Occubuit Maurus, cruciavit quem Celerinus,

Quem mea Musa canit, cui nunc mea tibia ludit,

Hoc cui servit opus, cui praesens offero munus.

Agnem, Simproni, perimis quia spernit amari;

390

Ceciliam, Almachi, proprio de sanguine tingis;

Heres, Paschasi, Luciam sic stabiliti;

Sustulit inlesam placido vultu fera Teclam;

Custos formosae fremebunda fit ursa Columbae;

Sed quis puniceas poterit describere stellas,

395

Partibus in sperici quas lux accenderit orbis?