Vt quid lingua silet? cur torpet dextera? cessat

      Littera? num carte parcitur atque stilo?

Excitet affectus, mens dictet, penna figuret,

      Littera procedat mentis alumna mee.

5

Prodeat in lucem super aures crine reducto

      Frontis planitiem nudet et apta ferat.

Exeat in medium, faciem discriminet, ornet

      Verba, iocos abigat, seria sola serat.

Si prodesse datur, preponderet usque lepori

10

      Gratior utilitas, delitus sit ei.

Vt mergi fragilis tumido timet equore nauis,

      Vt teneris alis non bene fidit auis,

Sic mea philosofum clio formidat adire

      Sicque sue trepidat non bene fisa lire.

15

Horret enim non compta uirum, sine ueste uidere

      Quem prestare uidet omnibus absque fere.

Scit bona uel nulla sapienti scripta placere

      Hec equidem doctum ius docet exigere.

Ergo nec immerito pauet hec queritque latere

20

      Seque premens in se, sola sibi legere.

Nemo miretur quod magnum parua ueretur

      Que latebras querit, tutior est et erit.

Dat tamen accessum bonitas tua iam bene nota,

      Ergo sume, lege, corrige digna nota.

25

Plurima sunt, fateor, nec me mea dextera fallit,

      Sed tenet immensa uilior esca locum.

Affectum potius contendunt notificare

      Quam me sic domino magnificare meo.

Vir, uirtutis opus, uiuendi regula, morum

30

      Forma, modus uite, fax probitatis, aue.

Virtutum recolens insignia sepe tuarum

      Molior ex ipsis texere serta michi,

Sed tacita morum numerosa plebe tuorum.

      Interiore rota stringere conor equum.

35

Ergo genus, fasces, bona corporis exteriora

      Formam, diuitias transilienda reor.

Que licet haut desint, tamen hec aliena uidentur,

      Pretereoque sciens preteritura breui.

Preteritura quid sed et hec peritura fatendum

40

      Hec igitur nemo dixerit esse sua.

Que mea laus si forma decens, si nobilis ortus?

      Fasces diuitie, quid nisi mentis onus?

Quantumuis oculos trahat in se gratia forme

      Dente senectutis roditur eius honor.

45

Preterit atque perit morbi rubigine forma

      Attractu febris marcida facta ruit.

Quidque referre mea Scipionum nomina dicam?

      Siue Iouis credar inclita progenies?

Num michi debetur uicta Kartagine laurus?

50

      Affrica uictori lausque laborque fuit.

Degenerem potius premit alti sanguinis ordo

      Fitque male mentis nobilitas speculum.

Vtque probos efferre probans non degenerantes

      Sic reprobos probitas nobilitare solet.

55

Plures nobilium iactantia damnat auorum

      Suntque suo generi dedecus atque sibi.

Ergo quid ad uerum confert genus istud honorem

      Degeneri? reor huic non honor hoc sed onus.

Qui mundanus honor, quid opes, quid turba clientum?

60

      Purpura quid regum? quid? nisi fumus edax?

Fascibus his quasi fasciculis mens arta grauatur

      Nec ualet impositum flenda mouere iugum.

Pompa frequens et fama loquax, strepitus popularis

      Mentibus indignis sepe nocere solent

65

Cura uigil uariusque amor comitantur honores,

      Nummi fedat eos insatiata fames,

Nubilat hos labes, minuit labor, ira molestat,

      Hostica uis tollit, mors inimica metit.

Num bona diuitias dicam? quas pagina spinas

70

      Sacra uocat? furor hic absit ab ore meo.

He sunt que pungunt infamis acumine lucri

      Corda, modo crescant queque licere putant.

Quesite sudore graui grauiore tenentur;

      In questu labor est, in retinendo pudor.

75

Quid? quod et augetur, nec eis aufertur egestas.

      Multiplicantur opes, et faciunt inopes.

He sunt sanguisuge sitientes nec saturantur,

      Quoque magis potant, acrius hoc stimulant.

Eneruare solet sitis anxia diuitiarum

80

      Flectere quos nequeunt, uerbera, uerba, mine.

Sordescunt habite, nimis affectantur habende.

      Hinc subeunt cure, sollicitique metus

He possessores miseros nunquamque beatos

      Efficiunt, pariunt crimina, furta, dolos.

85

Has aut pauperies premit aut discrimen honoris;

      Dentur et insequitur dura nouerca datas

Vncus auaritie non tactis insidiatur,

      Et nota turpis eas priuat honore suo.

He quia nonnullis nimis ambitiosa uidentur

90

      Claudere curaui sub breuitate stili.

Ergo nitor forme generis fax, fastus honoris

      Copia gazarum, nil nisi spuma tumens.

Cum soleant aliis durari prememorata

      Hec subigis tibi ne te tibi surripiant.

95

Ista bonos passimque malos contingit habere

      Ex quo colligitur, nec bona simpliciter,

Effectiua boni bona simpliciter reor esse;

      Que quia non faciunt nec bona talia sunt.

His exornauit, his te natura beauit

100

      Nullo subtracto, quattuor ista dedit;

Quattuor hec ornas, et eis accedit honoris

      Plus equidem per te, quam tibi sit per ea.

Non tumidum fasces, non reddit forma superbum

      Vaniloquum ue genus, diutie ue grauem.

105

Quippe regit, reprimit, disponit, temperat, ornat

      Ista boni custos optima, mens humilis.

Hanc in te primum nil non laudabile cernens

      Miror et amplector, laudo, colo, ueneror.

Hactenus his breuiter transcursis contraho lora

110

      Ad metam preparans plurima transilio.

Mira licet sed uera tamen, iam commemorari

      Sunt miranda magis quam memoranda noto.

Ergo serenetur aurato pagina cultu,

      Auribus irradiet sermo nitore suo,

115

Inclita uerborum maiestas carmina pingat,

      Rethoricusque color flore uenustet ea.

Nature digito gemmis radiata nitescit

      Vita carens macula, dote beata sua.

Murus iustitie, clipeus uirtutis, honesti

120

      Semita, doctrine linea, uita tua

Roris adeps, uiole flos, cipri botrus, oliue

      Surculus est et opus thus et aroma tuum.

Dona minutatim nature dextra potentis

      Distribuens aliis, haut tibi parca fuit.

125

Optima cum paucis, cum paruis plurima librans

      Equa partitur munera lance datrix,

Dans aliis alia, pretiosa magis dare paucis

      Dona solet, multis que pretiosa minus.

Sed cum te tunica carnis natura poliret,

130

      Tota tibi studuit cunctaque danda dedit,

In summam redigens aliis data particulatim.

      Vt te perficeret, mouit utranque manum.

Quid posset quantumque uolens ostendere totum

      Larga dedit, preter se sibi nil retinens,

135

Effectumque tibi solam non inuida curam

      Dans effectricem, se penes instituit.

Arte noua factura nouum conflauit in unum

      Commoda fasciculum, corporis ac anime.

Contulit hec uni quem cum complesset ad unguem

140

      Obstupuit digitos hec potuisse suos.

Neue uetustatis manus hec oblitteret atra

      De multis pauca particulare libet.

Vera fides, pia spes, constans dilectio, mentem

      Gesta, preces, solidat, erigit, ornat, alit.

145

Hec iacit, illa struit, uirtutum tercia turrem

      Perficit, hanc in te, te super hanc statuunt.

Prima parit reliquas, nutritque secunda, secundat

      Tercia tres; una mens bona nobilitat.

Larga manus, pietas, animi prudentia, notum

150

      Gratum discretum reddit, amicat, alit.

Rerum notitia, morum constantia reddit

      Prudentem stabilem, fama per hec celebrem.

Lac sapiunt uerba, redolent thus facta, columbam

      Simplex agnum mens exprimit innocua.

155

Ordinis ordo, tenor recti, moderator habene

      Claustralis, libras lance pari paria

Scis et enim iusto pondus pondusque cauendum,

      Nec decet imparia lege notare pari.

Cuncta pari pena stoicus plectenda docebat,

160

      Hecque parens paritas imparitatis erat.

Aspera conditio, mala sors, lex dura, furori

      Risum, funeribus equiperare iocos,

Grandia cum paruis trutina pensabat eadem.

      Pondere non equo dura manus stoici

165

Rectius hic sotii stoico contraria sentit

      Crimina discernens pondere queque suo.

Quantus in eloquio quam sis dicendo peritus,

      Quis ue fauus uerbi uernet in ore tuo,

Arenti facile non est euoluere lingue,

170

      Quam sit larga bonis, quam tibi parca manus

Quam grauis incessus, quantus sit riuus agrorum

      Manans ex oculis sacra per ora tuis.

Thus et aroma tui succensum cordis in ara

      Quis digne uerbis enucleare queat?

175

Hec ego transilio tanquam non cognita soli

      Nota deo; licet hec transilienda negem,

Deficit hic acies, sensus riget, os sine lingua,

      Dextra caret digitis, mens rationis eget.

Ad collata michi redeo non immemor horum

180

      Virque memor memoris sis, pater, opto, precor.

Cum me pauperies stimulis urgeret iniquis

      Infestam minuit obuia larga manus,

Occurrit precibus, interdum preuenit illas

      Semper egentibus hec ferre paratur opem

185

Dextera docta dare, data dantis nobilitare

      Nouit honor, quia das, gratius esse solet.

Non heret donum, non donans hesitat, immo

      Das cito dansque cito uel data iure proprias.

Non transire queo, uel debeo, quanta sit a te

190

      Que, qualis fratri gratia lata meo.

Gratia gratificat, me grates gratia cogit

      Reddere, reddo quidem sed nec ad acta pares.

Si non ergo pares, utinam non displicituras;

      Si grate grates, res michi gesta bene est.

195

Qualescumque tamen quam nullas, reddere malo,

      Suppleat hoc bonitas quam minus esse liquet.

Pauperis acceptat epulas opulentia regum.

      Que uenit ex uoto gratius esca sedet.

Contrahit in rugas frontem peregrina lagois

200

      Et non fastidit mensa potentis olus.

Psitacus et cignus, grus et ardea, pauo, palumbes

      Faucibus auratis tedia ferre solent.

Mellitas solitus simul absorbere placentas

      Turgida furfureo uiscera pane replet,

205

Quin post delitias tunicatum cepe popelli

      Escam, sepe rapit delitiosa manus.

Porrum, poma, pira, lactucas, oua nucesque

      Dat mense quemuis diues habere locum,

Sinon hec primum, saltem tenuere secundum

210

      Saltem nonnullum, quippe iuuare queunt.

Sic post delitias, post grati nectaris haustum

      De puteo tua mens hec bibat hausta meo.

Sume, uerende pater, lege, collige, corrige missa

      Versus, affectum plurima digna nota.

215

Inter philosofos primus, nullique secundus,

      Solus in hoc euo philosofia fere,

Mittentis magis affectum quam missa benignus

      Pensat, ab his mentis lumina flectit ad hunc.

Ecce tot intentum tantum, tantis honoratum

220

      Plus iusto tenuit musa proterua uirum.

Danda tamen uenia est, amor hoc exegit amori

      Non potuit digitos illa negare suos.

Res est dulcis amor, et ei parere necesse est.

      Hic iubet, et quis obest? quis ue resistit ei?

225

En quid agat pater alme uides; primordia rursus

      Ad noua me renouat, prouocat atque uocat.

Sed uereor tam nuda tibi fastidia facere

      Scripta, tamen sint hec qualicumque lege.

Et iam uersifico ponatur meta labori.

230

      Finis in hoc fini sit, sine fine uale.