Dum parit Alda perit; Vlfus pro coniuge natam

      Diligit atque vices in patre matris agit.

Ne vir eam videat, aut ipsa virum, pater illam

      Claudit; eam Pirrus, nomine captus, amat.

5

Servus eum fallit, anus adiuvat, hunc mulierem

      Sentit mentitum clausa puella marem.

Concipit illa, pater queritur tandemque reperto

      Artifici fraudis fit socer; acta placent.

Versibus ut pulicis et musce iurgia lusi,

10

      Occurrit nostro mascula virgo stilo:

Nominis accipio pro nomine significatum,

      Non potui nomen lege domare pedum.

Venerat in linguam nuper peregrina Latinam

      Hec de Menandri fabula rapta sinu:

15

Vilis et exul erat et rustica plebis in ore,

      Que fuerat comis vatis in ore sui.

Dumque novi studium comedi quereret illa,

      Quem vice Menandri posset habere sui,

Me pro Menandro volui sibi reddere, longe

20

      Impar proposito materiaque minor.

Pro fracta navi dicar simulasse cupressum:

      Extra propositum musa cucurrit iter.

Exeo comedum, fines comedia transit

      Nostra suos, miscens non sua verba suis

25

Inveniet lasciva nimis sibi verba pudicus.

      Lector: materie, non mea, culpa fuit.

Ne matronaret meretrix in verba Sabine,

      Sunt sua materie reddita verba sue.

Fusus in amplexus parientis coniugis, Vlfus

30

      Iratos queritur in sua dampna deos,

"Accidit - Vlfus ait - solummodo prosperitatis

      Hoc domini, quod nil prosperitatis habet.

Non misere miser est cui non datur unde nocere:

      Irati possit numinis ira sibi.

35

Non misere miser est, cui nil concessit habendum

      Casus, cur surdo supplicet ille Iovi.

Non misere miser est, cui nil auferre valebit,

      Quin minus ex dampno sit miser ille suo.

Nil felicis habet qui felix esse putatur,

40

      Non est, quem miserum credimus esse, miser.

Ille stat et lapsum metuit; iacet, utque resurgat

      Expectans, alter: non habet unde cadat.

Pressus in adversis iam nil timet, immo recursum

      Iam verse expectat tutior ipse rote.

45

Hunc, quem leta fovent, comes indivisa secundis

      Cura vigil macerat sollicitatque timor

Prosperitas igitur est prosperitate carere,

      Nam venit ex sola prosperitate dolor.

Hoc satis experior, cui fit modo summa doloris,

50

      Quod modo summa mee prosperitatis erat.

Alda comes, dum sospes eras comes apta, meorum

      Respectu, quevis gaudia luctus erant.

Alterat ecce vices fortuna meique doloris

      Respectu, quevis tristia leta satis.

55

Te vivente, fui felix; felicior essem

      Si pariter possem, te moriente, mori.

Ha! Tunc fata forent pia, si, magis impia facta,

      Protraherent fuso stamina nostra pari.

Tunc neutri nostrum, quia tunc utrique nocerent,

60

      Absque dolore foret par in utroque dolor.

Vt nos integritas unius mentis et unus

      Spiritus univit, auferat una dies!

Quo sine me, pars magna mei, mea flamma, recedis?

      An sine te vivam pars ego magna tui?

65

Imbre suo pietas perfudert ora loquentis;

      Solatur lacrimas talibus Alda viri:

"Cur ita, fide comes, in mollitiem mulieris

      Lapsus es, ut lacrimis diffiteare virum?

Dat tuus in nostro dolor incrementa dolore,

70

      Plus quatiunt lacrime viscera nostra tue.

A lacrimis desiste, precor, suspiria claude:

      Non gemitu aut lacrimis sum revocanda tuis!

Si qua tibi est pietas, si qua est compassio nostri,

      Si quid habet veri noster amoris amor,

75

Quas, moriens et amans, extremas fundo benigno

      Effectu studeas exhilarare preces!

Artificem recolas te materiamque doloris

      Istius, et moveat te meus iste dolor!

Nec moveat tamen ut doleas nimis acriter, immo

80

      Nexilis his precibus possit adesse favor.

Sic obstetricis probat experientia nostre:

      Filia nascetur, me moriente, tibi.

Di sensere suum crimen fore dissociari

      Tales quos unus iungit et unit amor.

85

Ergo satisfaciunt nobis, culpamque fatentes,

      Dampna tibi pensant restituuntque tua.

Fatorum invidia tua si tibi tollitur Alda,

      Aut par aut melior redditur Alda tibi.

Di bene, qui tibi me communi in prole reservant,

90

      Inque mea moriens stirpe superstes ero.

Pullulat in plantam nostre premortua vite

      In fetu radix multiplicanda suo.

Vlfe, meum melius aliam renovatur in Aldam

      Esse meosque sibi mutuat illa dies.

95

Transeo, non morior, alios transfundor in artus

      Sumptos de nostro corpore deque tuo.

Pars erat ista tui: prius in patre, de patre fluxit

      In matrem, informis massa globusque rudis.

Est pariter nostra, pariter vivemus in illa

100

      Et per eam potero iustior esse tibi.

Hanc igitur nostris a visceribus pietatis,

      Vir bone, suscipiant viscera blanda tue.

Hanc tibi committo, tibi que committor in illa,

      Inque tua uxorem suscipe prole tuam.

105

Ne sine me vivas, ego vivo superstes in illa;

      Sic me, quam rapiunt fata, reservo tibi.

In patre maternos affectus sentiat illa

      Et pro matre vices in patre matris agas.

Heres ista mei succedat amoris, amore

110

      Quo tibi iuncta fui, iuncta sit ista tibi.

Exhibeas, precor, - ha! Fer opem, Lucina! - papatrem

      Blandum; sis, precor, in patre mater ei!"

Dixit et - ha - geminans vix protulit illa "Vahale!"

      In lucem prodit filia, mater obit.

115

Et miser et felix dolet et letatur habetque

      Vir causam fletus letitieque pater;

Caro vendit ei patrem iactura mariti:

      Desistit sponsus esse, fit unde pater.

Maternam redimit et pensat filia mortem

120

      Et quasi pro matre redditur illa patri.

Paulatim matrem furatur filia patri

      Immemoremque facit coniugis esse virum.

Totos affectus in se trahit Alda paternos,

      Hoc sibi pro matris nomine nomen erat.

125

Quo studio, quanto natura labore creavit

      Aldam, testatur et docet oris honos:

Alba caro nivibus similisque rosis color esset,

      Si non illa nives vinceret, ille rosas.

Virginis in facie rosa lilia pingit, et ardet

130

      Albet et in teneris purpura nixque genis.

Apta supercilii flexura coronat ocellos,

      Qui quedam risus signa notasque gerunt.

Aurum mentitur coma, basia forma labrorum

      Invitat teneris assimilata rosis,

135

Que castigatus tumor erigit arte studentis

      Nature, ut possint basia plena capi.

Hanc pater a cunis custos devotus ab omni

      Aspectu prohibet colloquioque viri.

Pingit et incelat mentem illius atque figurat

140

      Moribus ornatis sollicitudo patris;

Imprimit in tenera matronam virgine, stringit

      Annos matura sub gravitate leves.

Federe concordi discordia iungit, amicat

      Oppositum opposito conciliatque suo.

145

Conveniunt fragili rigor in sexu gravitasque

      In teneris annis cumque decore pudor.

Vim patitur nec lege sua permittitur uti

      Etas nec currit legibus ipsa suis.

Miratur socium fieri sibi forma pudorem

150

      Seque vigere stupet in muliere rigor.

Iam matura thoro, plenis adoleverat annis

      Nec preter patrem viderat Alda virum.

Sed, licet invideant tante spectacula forme

      Luminibus populi cura timorque patris,

155

Fama tamen, nullis claustris obnoxia, claudi

      Aldam non patitur, clausa sit Alda licet.

Alde fama sonat populi totius in ore,

      Alda fit in populo fabula, vera tamen.

Forma quidem famam superat; cum mira loquatur,

160

      Vincitur et veris non valet equa loqui.

Sollicitant Pirrum tante miracula forme;

      Alde non impar sanguine Pirrus erat.

Equat eos etas et par possessio patrum,

      Sed mens dispariat dispar utrinque pares.

165

Auditu capitur et ceco carpitur igne

      Pirrus et ignorat quid malesanus amet.

Ignorat quid amet, sed amat pro virgine famam.

      Sic amat ut potius non amet, immo furit.

Pirro servus erat et nomen Spurius illi

170

      Nec deerat talis nominis omen ei:

Velleris instar erat scabie concreta tenaci

      Cesaries unus tota capillus erat;

Deturpant oculos frontis sub valle sepultos

      Silva supercilii continuusque sopor;

175

Nasus caprizans quasi quodam vulnere fractus

      Equatusque genis absque tumore sedet;

Nascens a labris in latum surgit hiatu

      Amplo seque retro flectit agitque sinum.

Morbidat et ledit auras a nare vaporans

180

      Peior quam partis inferioris odor.

Tenditur in ventrem, longe post terga relictis

      Natibus: hunc sequitur lentus easque trahit.

Venter precedit natesque secuntur euntem;

      Sic sequitur corpus et preit ipse suum.

185

Nil poterat ventris satiare capacis abyssum,

      Et Bachi et Cereris exitiale chaos.

Iambicat incedens crebrosque in gressibus eius

      Longa facit iambos tibia iuncta brevi;

Et picturate calige mentita colorem

190

      Scribitur assiduo tibia rubra foco.

Accumulata palus hesterne hodierna paludi

      Calciat et contra frigora munit eum.

Eius opem Pirrus implorat eique doloris

      Insinuat causam materiamque sui.

195

Spurius hec secum: "Vigila, bone Iupiter, iste

      Vt sic in longum sit cerebrosus age!

Non sine furtiva clavi michi cuncta patebunt;

      Nunc saltem poterit Spurius esse satur.

Nunc opus arte nova tibi, Spuri, discute, Spuri,

200

      Discute que stomacho grata sit esca tuo.

Nunc redimenda tibi ieiunia, te quibus olim

      Affecit domini parca crumena tui."

"Pone metum, Pirre, vigilo tibi - Spurius inquit -;

      Effectum votis associabo tuis.

205

Auditore carens docili doctrina magistri

      Ingrata et sterili semina perdit humo.

Par idemque mee labor artis erit, nisi tota

      Instes consilio credulitate meo."

"Precipe - Pirrus ait -, quia sum parere paratus,

210

      Pendeo de iussu consilioque tuo."

Letus ad hec servus: "Nosti, puer optime, nosti:

      Omnes, ipsa etiam numina, munus amant.

Quisquis conciliat sibi numina munere, surdos

      Non habet, immo leves in sua vota deos

215

Venalemque Iovis qui non conduxerit aurem,

      In vacuum vacuus supplicat ille Iovi.

Ante Iovem causas inhonestas munus honestat

      Absolvitque reos innocuosque ligat.

Venditur ante Iovem sceleri pietatis ymago,

220

      Empta vestitur sub pietate scelus.

Iam nichil a superis gratis datur, omnia magno

      Constant: magna breve munera munus emunt.

Templa locant etiam superi sua, pontificatum

      Vendit pontifici Iuppiter ipse suo.

225

Gratia summorum merx est, nam gratia gratis

      Non datur: hanc solus prodigus emptor habet.

Venditur introitus templi prohibetque sacerdos

      Ante Iovem vacuas munere ferre manus.

Dat nemo gratis, quia gratis nemo recepit,

230

      Vendit quisque, quia vendidit alter ei.

Gratia scortatur prostans turpique reducta

      Sub pretio emptores devovet ipsa suos.

Omnibus, ut breviter loquar, omnia vendit habendi

      Imperiosus amor, omnia munus emit.

235

Miraris quorsum tendat digressio nostri

      Sermonis, videor currere preter iter.

Accipe quo tendat vel quid velit ambitus iste

      Sermonis, nec enim deest sua causa sibi.

Nam, sicut nequeunt sine munere numina flecti,

240

      Sic sine muneribus nulla puella capi;

Exemplumque mali dociles imitantur, amorque

      Muneris, ut vendit cetera, vendit eas.

Non genus aut formam moresve requirit amantis

      Femina: de pretio est questio prima suo.

245

Non dantem, sed munus amat; metitur amorem

      Ex dono; quantum donat amatur amans.

Hinc Spurce vilesco mee, quia iam spoliato

      Que vendi possit est toga nulla michi.

Fac igitur mittas Alde quod fascinet eius

250

      Fureturque animum concilietque tibi;

Primitiasque tui pastillum sumat amoris:

      Omen habet; poterit talibus Alda capi.

Verborum includam quedam tormenta novosque

      Ignes a nostris sumpserit illa cibis.

255

Prodigus in primis sis munere deque futuro

      Spem facient illi munera prima bonam.

Sic tibi tunc fuerit geminis abstricta catenis,

      Muneribusque tuis carminibusque meis.

Non est laudandus vel amandus avarus amator;

260

      Prodigus esto!" "Nichil est michi!" - Pirrus ait -,

Spurius: "Hoc novi, novi, puer optime, novi:

      Te patris improbitas non sinit esse probum.

Austeri et diri senis inclementia nostri -

      Proh pudor! - in puero te facit esse senem.

265

Lude, satisfacias annis operosus amator

      Nec senis invigiles moribus ante senem!

Cum nichil in loculis tibi sit, cur plena laborat

      Archa patris? Patre divite natus eget?

Falle senem, fiat tibi clavis adultera!" Pirrus

270

      Sic agit et loculos sarcinat arte suos.

Spurius accepto pastillum preparat ere:

      Ipse sibi doctor, ipse minister erat.

In conum prius erigitur, descendere tandem

      Cogitur in latum pasta, premente manu;

275

Figitur in medio masse manus, altera circum

      Ducit et extendit attenuatque globum.

Vndique continuus paries ascendit, in amplos

      Extendit ventrem pastea massa sinus.

Sedulus insudat operi vasisque capacis

280

      Instar formarat figulus ille novus.

Dissecat in partes pullos carnisque suille

      Mixtura impinguat et quasi nutrit eos.

Carnibus ista capax impletur machina digno

      Ordine: servatur omnibus ordo suus.

285

In strue prima piper dat fundamenta, secuntur

      Carnes: ille sacro pulvere vestit eas;

Est superexpansa pro tegmine crusta, coronat

      Crusta superficiem tortilis atque ligat.

Spurius abscedit, Pirro mittente salutes

290

      Alde non modicas innumerasque preces.

Spurius hec secum: "Spuri, genialis agatur

      Qua tibi spe melius accidit ista dies!

Nil ego pastilli nisi crustola sola comedi

      Cenaque pastillus nunc michi totus erit.

295

Crustula sunt semper mea portio; cur? Quia nostri

      Dentibus emeriti sunt inimica senis.

Ista michi luctata diu tamen ante reliquit,

      Conterat ut dentes hec herus arte meos.

Amodo parco meis ego dentibus atque terenda

300

      Illis pastilli viscera sola dabo.

Iste renodabit, iste integrabit amorem

      Spurce pastillus restituetque tibi.

Vultu suscipiar hilari, quem bursa coegit.

      Excludi, faciens aere plena plicam."

305

Plebis in egestu, quo vilior angulus urbis,

      Spurce quassa domus, tota ruina, sedet.

Introitum crates spinis crinita tuetur,

      Tota tribus pendet restibus ista domus.

Spurca domi sola residet villosaque crudo

310

      Cum sale pannosi suminis exta vorat

Et fragmenta bibit, in pultes iam resoluta,

      Hesterni iuris atque aliunde dati.

Spurius ingreditur, oculorum obliquat in illum

      Fulmen et arrepta prosilit illa colo.

315

Ictibus inculcat ictus: "I, furcifer, exi!"

      Clamat, sed profert que gerit illa sacra.

Placat eam tanti sacri reverentia, friget

      Ira, reformatur gratia lisque cadit.

Quam circa conviva sedet sollempnis uterque,

320

      Mensa sibi est pedibus sellula fulta tribus.

Spurius exhilarat furtivo prandia vino

      Et sibi festivum preparat illa ciphum.

Tripliciter fractum triplex sutura renodat,

      Fecerat ista rudi vincula sutor acu,

325

Filorum claudens vestigia: cannabe factam

      Cera ligaturam sordida pixque ligant.

Surgitur a cena; congestum stramine pauco

      Sternit amatori Spurca cubile suo;

Quem superexpandit multis attriverat etas

330

      Pannum vulneribus et male squalor edax.

Squalentem pannum deturpat multa cicatrix:

      Totus sutura sive foramen erat.

Defluit in partes, vix pars cum parte coheret,

      Vix patitur tractus putrida tela leves.

335

Talis utrumque thorus suscepit, saccus utrique

      Tegmen, sed nimium particulare datur.

Abscondit tegmen breve particulariter ambos:

      Altera pars tegitur, altera nuda patet.

Colligit in massam sese talosque reflexos

340

      Natibus adducit Spurca genuque genis;

Spurius, indocilis flecti, quem sarcina ventris

      Tendit, nil tali proficit arte sibi;

Dumque latus tegitur, alget male pes laterique

      Supplicat ut modicum compatiatur ei.

345

Mutuat a latere tegmen, sed, dum latus alget,

      Pes, licet invitus, tegmina reddit ei.

Amborum lateri tenuis structura ministrat

      Algorem pariter duritiemque soli.

Imprimit et scopulos tellus scopulosa sigillat

350

      In latere amborum seque figurat ibi.

Succurrit fratri levum latus inque sinistrum,

      Donec dedoleat, altera costa iacet.

Carnes culmus arat in rugas et, quasi nata

      Sint ibi, sic claudit stramina fossa cutis.

355

Stramen enim pannus, quem iam detexuit etas,

      Nec bene castigat nec cohibere potest.

Spurius in mane cristatus stramine surgit:

      Fit capiti totum preda cubile suo.

Hesterni cum parte thori discesserat hospes

360

      Dampnosus. Pirrum convenit, inquit ita:

"Quantis, Pirre, michi cutis est attrita flagellis!

      Quot, miser, accepi verbera quotque minas!

Leno compertus, male sum deprensus in ipso

      Crimine nec nostros attigit illa cibos.

365

Suspires alias, nil profecturus in Alda!"

      Dixerat, at Pirrum durius angit amor.

Nulla suis votis blanditur spes nec in ullo

      Succurrit ratio consiliumve sibi.

In nulla puero spe respirante, camino

370

      Admixtum est oleum lignaque sicca rogo.

Quo plus cuncta suis videt adversantia votis,

      Acrius ignescit, improba pestis, amor.

Mente miser maceratur amans macilentaque menti

      Respondet facies et cutis ossa trahens.

375

Huic soror est; vultus est fratris in ore sororis

      Totaque spectatur fratris in ore soror.

Sic gerit in vultu fratrem soror, ille sororem,

      Vt solum sexus dividat inter eos.

Iamque tamen non solus agit discrimina sexus,

380

      Immo qui pueri languet in ore color.

Languet amans nec languet amor; ne possit amoris

      Vis languere gravis languor amantis agit.

Suscipit augmentum furor a languore furentis:

      Crescit amor quo plus attenuatur amans.

385

Instat ei lacrimis, instat prece sedula nutrix

      Vt causam morbi detegat ille sui.

Vix lacrimis, vix blanditiis extorquet ab illo

      Quam, quare, quantum, quam malesanus amet.

Mentis ad archanum fugit atque recolligit intus

390

      Se totam et secum multa revolvit anus.

Dum bene fecundum sollertia pectus anilis

      Discutit, occurrit quid sibi possit agi.

Alde fida comes heret Pirri soror illa

      Que, si non esset femina, Pirrus erat.

395

Alde tradiderat suus hanc pater ut, scola morum,

      Informaret eam moribus Alda suis.

A thalamis Alde vocat hanc nutrix, quasi quedam

      Res secreta domi sit peragenda sibi.

Vestes alternans illis, in fratre sororem

400

      Occulit inque suo est condita fratre soror.

Sic sub veste maris mulierem masculat illa

      Et sub feminea feminat ipsa marem.

Cuncta notat fraudemque suam non comperit ipsa,

      Fallitur ipsa suo pene magistra dolo.

405

Pene putat Pirrum fieri sine fraude puellam,

      Pene putat fraudem fraude carere suam.

Qualiter et quare, quid agat, cur, quando loquatur

      Quove modo, puero sedula monstrat anus.

Doctus abit, timet et sperat, dum mente futura

410

      Metitur; mixto vota timore tremunt.

Molliter it, gressus effeminat inque minores

      Passus incessum temperat ille suum.

Ad thalamos venit optatos; secretior Aldam

      Abscondit thalamus interiorque domus.

415

Emungens in pensa colos, in fila rotundans

      Lanas, impregnat stamine fusa novo;

Miratur socie reditum que causa moretur;

      Pro socia socium dans sibi Pirrus adest.

Hesit in aspectu primo quodamque stupore

420

      Optati vultus numen adorat amans.

Immotis heret oculis suspensus in illa

      Et temptans ab ea se revocare nequit.

Fascinat et cupidos spectantis inescat ocellos

      Vernans in tenero virginis ore decor.

425

Pene recurrentes indignantesque moveri

      Invitos revocat denique Pirrus eos.

Rem poterat virgo sensisse, sed adiuvat atque

      Prosperat ipsa sui simplicitate dolum.

Accedit Pirrus propius, vix dulcia differt

430

      Oscula vixque virum dissimulare potest.

Os ori propius infert ut ab ore loquentis

      Verba bibat, quotiens incipit Alda loqui.

Rem peragente loco, fraudi spondente favorem

      Eventusque bonos tempore, Pirrus ait:

435

"Ne fateatur opus infidam me tibi, fida

      O comes, invideam si tibi scire meum,

Disce quod addidici: mea quod michi sedula nutrix

      Tradidit, hoc tecum participare volo.

Quod doceo non dissimules iterare frequenter

440

      Totaque non poteris, dum moriere, mori!

Vivam servabis tua te post fata tibique

      Ipsa tui magna parte superstes eris".

Alde simplicitas docilem se spondet eique

      Instat pollicitum solvat ut ille suum.

445

"Ne careant fructu documenti semina nostri

      Totam conformes te michi", Pirrus ait;

"Quod faciam facias et facta meis tua factis

      Succurrant, votis sint tua iuncta meis."

Nodat in amplexus igitur stringitque lacertos

450

      Seque in virgineo colligit ille sinu.

In nodum pariter collectis Alda lacertis,

      A collo Pirri nobile pendet onus.

Quali quotque dedit, tot talia suscipit ille

      Oscula, lascivit ille nec illa minus.

455

Virginem si dente quasi parcente labellum

      Attigerit, morsum sustinet ille parem.

Ebibit alterius alter sugitque labellum,

      Mutua luxuriant oscula lege pari.

Ludit et alterius peregrina vagatur in ore

460

      Alternatque suos utraque lingua lares.

Letior intranti peregrine assurgit amice

      Inque suos trahit hanc hospita lingua lares.

Dum quodam applausu sibi colluctantur, amico

      Amplexu linguam lingua ligata ligat.

465

Sumpta satis Pirrus post oscula cetera sumit.

      Defloratus abit virginitatis honor.

Crebros in fine salientis senserat Alda

      Virge singultus; sedula queque notat

Inque voluptatem Veneris resoluta volutat

470

      Secum quid sit ea cauda vel ille tumor;

Vnde voluptatis sit in illo tanta rigore

      Gratia, dum secum discutit, inquit ita:

"Quondam cara michi, sed nunc carissima, quondam

      Fida comes, sed nunc fida magistra michi,

475

Obsequiis debebo tuis quod mortua vivam

      Quodque michi mea post fata superstes ero.

Quid tibi pro tantis dignum referam documentis?

      Par erit obsequiis gratia nulla tuis.

Hec documenta, precor, iteres; iterata secundo

480

      Herebunt animo firmius illa meo.

Si decies repetas, decies repetita placebunt;

      Nil umquam poterit gratius esse michi.

Instrumenta, quibus tam dulces utar in usus

      Edoceas, ubi sint invenienda michi!

485

Quid sit et unde refer tumor inguinis iste rigentis

      Caudaque nescioque sic operosa tibi!"

Concutit in risum tam simplex questio Pirrum;

      Ludicra respondens fictaque Pirrus ait:

"Accipe, fida comes, quid cauda sit ista vel unde

490

      Quid sit et unde tumor inguinis iste mei.

Cum tales multas venales exposuisset

      Caudas nuper in hac institor urbe novus,

In fora colligitur urbs tota locumque puelle

      Stipant; prima nove mercis amore trahor.

495

Impar erat pretium pro ponderis imparitate;

      Magni magna, minor cauda minoris erat.

Est minor empta michi, quoniam minus eris habebam:

      Sedula servitiis institit illa tuis.

Fecit quod potuit, sed si dimensio maior

500

      Esse ei, poterat plus placuisse tibi.

Tenditur in tumidum si forte superba tumorem,

      Exit et a nobis pene revulsa fugit

Promptaque luctari sociam luctaminis ambit;

      Quod tecum lusit, hoc sibi lucta fuit.

505

Post crebros igitur ictus sudataque multum

      Prelia presudat hausta labore suo.

Tunc patitur quedam fastidia cumque tremore

      Victrici solvit digna tributa sue.

Tunc sedet ille tumor, pendet rigor ante superbus

510

      Inque suos languet cauda redacta sinus."

Dixerat; in gemitum pectus trahit Alda, loquentis

      Vocibus innectit continuatque suas:

"Ve tibi, parca nimis! Pauper feliciter esses,

      Si tua caudarum maxima cauda foret!"

515

Iocundos Veneris iam continuarat in usus

      Septem cum totidem noctibus ille dies;

Festinum spondens reditum ne tristia letis

      Succedant, blandis aspera, Pirrus abit.

Quedam victoris prefert insignia, quodam

520

      Luxuriat fastu frons hilarata novo.

In facie ridet animus frontemque serenans

      In vultu poterat mens hilarata legi.

Colligit in facie mentem casusque secundos

      Arrisisse dolis leta triumphat anus.

525

Iam soror exuerat fratrem fraterque sororem,

      Nec iam frater erat illa, nec ille soror.

Surgit et in crimen Alde iam crescit apertum

      Venter et insolitum viscera tendit onus.

Ipsa sui ridet surgentia crimina ventris

530

      Nec vitio vitium credit inesse suo.

Vera patris ridet mendacia, dum pater illi

      Obicit attactum colloquiumque viri;

Se numquam novisse virum, vel nomine solo,

      Asserit, et fallit illa, sed absque dolo;

535

Veraque non vera veraciter asserit esse

      Salvaturque sua simplicitate dolus.

Sic neuter mendax fit, simplicitate magistra,

      Quamvis affirmet ille quod illa negat.

Ille suo fructu non respondente labori

540

      Sic secum loquitur conqueriturque sibi:

"Quis prohibere potest pelagus ne fluctuet, ignem

      Ne caleat? Studio fallitur ille suo.

Turpius insanit qui feminee levitatis

      Motum posse putat sub gravitate regi.

545

Nec later absque luto nec serpens absque veneno

      Vllus erit nec fel absque sapore suo;

Nec vitium commune potest dediscere sexus

      Femineus nec erit femina casta diu.

Non est ulterius socianda puella puelle:

550

      Fabricat ipsa sibi de muliere marem!

Exemplum super hoc cunctis memorabile, nostre

      Virginis implevit mascula virgo sinus.

Nescio quis mulier vel que vir quodve neutrum

      Fit michi seu genera, nescio, sive gener.

555

Nec generum expectans sexu michi de muliebri

      Non expectato vulnus ab hoste tuli."

Singula Fama loquax excepit ab ore loquentis

      Infundens bibulis auribus urbis ea;

Impetit et falsis inhonestat Fama sororem

560

      Pirri criminibus semivirumque notat.

Errorem Fame Pirrus falsique sorori

      Criminis ascriptam senserat esse notam;

Ergo modum fraudis retegit nomenque sororis

      Integrat in famam restituitque bonam.

565

Acta placent culpaque sua laudatur uterque

      Et deceptoris sponsa fit Alda sui.