Ergo sui reditu gaudens Alemannia regis,

Maioremque videns, quam miserat ipsa, redisse,

Fascibus, et summae cognomine laudis onustum:

Eius in occursum proceres, populosque fideles

5

Excitat, et totas devotis moenibus urbes

Laeta patere iubet, gratumque impendit honorem.

Sic quondam duri post multa pericula belli,

Thermodoontiaco referentem signa triumpho,

Adiecisse suis gaudentem plurima regnis

10

Thesea Cecropiae reducem vidistis Athenae.

Principis in patruo, rapto conflata ducatu

Baugariae, spirabat adhuc vetus illa simultas.

Hanc sedare nepos cupiens mitissimus iram,

Vrbe Ratispona, flagrantem dulcibus illum

15

Convenit alloquiis, multumque diuque laborans:

Non tamen evaluit veterem sopire querelam

Inter utrumque virum, solidamque reducere pacem.

Ergo viris aliud super iisdem rebus agendum

Colloquium statuit, qua rura Boemica primos

20

Baugariae fines communi limite tangunt.

Dumque locum princeps, fieret mora ne qua per ipsum,

Colloquii peteret, finesque accederet illos:

Ecce Labezlaus, ductore Boemia sub quo

Tunc erat. Herrmannusque sacrae comes inclytus aulae,

25

Cuius erat tumido tellus circumflua Rheno,

Saxonicaeque potens Albertus marchio terrae,

Occurrunt, reducemque (metu vel amore) salutant.

Tantus quippe metus proceres invaserat omnes

Qui sua signa sequi, patriosque relinquere fines

30

Abnuerant, tantus trepidantes horror habebat:

Vt sibi quisque nocens, et se quoque Caesaris ira

Iudice iam dignus, laesum contenderet omni

Obsequio placare ducem, quem laude venustum,

Insignem meritis, omni virtute decorum,

35

Terribilemque reis, praecurrens fama canebat.

Nam quanto terrore sui post terga timentem

Liquerit Ausoniam rector, quantumque recedens

Vrbibus Italicis incusserit ille timorem,

Legati fecere palam, quos conscia culpae

40

Ac metuens Verona suae, post pauca secutos

Tempora, Teutonicam supplex direxit ad urbem:

Quorum blanditias humiles, lacrymosaque cautus

Tempore verba suo posthac memoranda relinquo.

Scilicet hanc in se maiestas regia iusti

45

Vim terroris habet, procul an prope, praesto vel absens,

Semper terribilis, semper metuenda, suoque

Plena vigore manet, nullique impune premenda

Creditur, et semper cunctis, et ubique timetur.

Hoc quoque colloquio, proceres hinc inde sagaci,

50

Caesaris imperio, rimantes pectore causam,

Conatique diu tantos sedare tumultus,

Suscepto frustra tandem cessere labori.

Nam quamcunque viri tentarent cudere formam

Pacis, ut huic finem faceret transactio liti;

55

Sprevit, et in solita permansit Noricus ira,

Inque salutato fremebundus rege recessit.

Inde Ratisponae rursum revocata potentum

Principis accitu convenit turba virorum.

Hic ubi iudicio procerum, iurisque tenore

60

Saxona maiorum princeps in sede locavit,

Omnis Baugariae studio iurata fideli

Cum duce prima novo sanxerunt foedera patres.

At populus clarae possessor, et incola sedis,

Non tantum iurare duci, sed et obside multo

65

Securam praestare fidem, compulsus ab illo

Paruit: hic siquidem maiori foedera cura

Sunt exacta duci, quod plebs ea fida priori,

Atque novo poterat domino suspecta videri.

Hic quoque multimodas dubia sub lite querelas

70

Emersisse ferunt; quas inter maxima pene

Haec erat: Arnoldus, tuus, o Moguntia, praesul,

Hermannusque comes, magnae sub principe summo

Acriter inter se conflictum litis agebant.

Nam dum Teutonicis rector submotus ab oris

75

Ausonias premeret bello seu legibus urbes,

Tantus in arctoo belli furor arserat orbe,

Vt penitus concussa suas Alemannia clades

Fleret, et absentem revocaret sedula regem.

Haec quoque cum multis, sed fortior omnibus una

80

Finibus ex Italis Fridericum causa reduxit.

Sed tamen in tanto totius turbine regni,

Tanto maiori pugnax Germania clade

Senserat istorum vires, iramque virorum,

Quanto maior eis erat, editiorque potestas.

85

Hos igitur procerum strepitus, clamosaque regni

Pectore sedato dirimente negotia rege,

Ecce tui cives, Isaac bene notus in aula

Carzabanusque simul, quorum (ni fallimur) ante

Mentio praecessit, timido cum praesule sedis,

90

Tentamenta precum placidas ad Caesaris aures,

Et populi mandata tui, Verona, ferebant.

Vtque viris aditus datus est, coramque loquendi

Copia, facundo praesul sic incipit ore:

Veronae mandata tuae, populique fidelis

95

Verba precesque tibi, Romani maxime rector

Nominis, eiusdem vix dignus episcopus urbis

Perfero: nec dubium mihi persuadere laborem

Evaluere prius, quam totus mente sub una

Ecclesiae populus maioris in aede receptus,

100

Omnia quae nobis ad te referenda dedissent,

Teste Deo, sanctisque suis promisit, et actu

Et plena servare fide: quis crederet ullum

Fraudibus esse locum? poterant, si fallere vellent,

Alterius famam certo obiectare pudori,

105

Atque alii mandare dolos, et parcere patri.

Sed quia pura fides, nullo fucata colore

Mandatis inerat, placuit committere nobis.

Atque ideo comites morum gravitate probatos

Adiecere viros, longo quos ipse fideles

110

Agnovisse potes castrorum et temporis usu.

Audiit et doluit, tumida feritate latrones,

Non cives, Verona, suos; transire paranti

Insidias posuisse tibi; quis dicere cives

Audeat, in proprium molitos impia regem?

115

Qui violat civem, concivis desinit esse;

Qui violat regem, quis posset dicere civem?

Sed bene quod meritam subiit manus impia poenam,

Et proiecta feras, volucresque cadavera pascunt.

Ossa peremptorum tumulis Verona negatis,

120

Atque feros manes, et nomina saeva nocentum

Damnat, et irati natos odere parentes.

Ac ne forte tibi nostra videatur ab urbe

Consilium prodisse doli, quocunque iubebit

Regia nobilitas, sese promittit et offert

125

Purgandam Verona modo, fideique probandae

Spondet, et innocuae certissima pignora mentis.

Nonne astricta tibi sacro Verona tenetur

Foedere? nonne tuas excepit prima cohortes,

Cum peteres magnam felici milite Romam?

130

Nonne tuos iterum reditus, conversaque laeti

Vidimus, et patriis dimisimus agmina terris?

Quae toties gavisa tuis occurrere castris

Cernitur, infidam frustra ne dixeris urbem.

Desine paucorum contagia morbida, quaeso,

135

In totum transferre gregem, culpaque carentes

Exaequare reis: insontes culpa nocentum

Non trahat, ex propriis iusto sub iudice factis

Praemia, seu poenas meritorum quisque reportet.

Nos sumus innocui, iustam quam debuit iram

140

Excepit scelerata manus: iam parce fideli,

Devotoque tibi populo, potiusque rebellem

Infidamque suis longo iam tempore Romam,

Aut tumidam Ligurum totis pete viribus urbem.

Nec dubita iustis Veronam asciscere bellis,

145

Et facias adhibere manus: quaecunque furorem

Caesaris urbs meruit, nostram quoque sentiet iram.

Dixerat, et comites plenis assensibus ambo

Adiecere suas placando Caesare partes.

At rex consilio procerum, sub nomine certo

150

Exigit, ut fisco iurent appendere summam,

Et totis contra Ligurinam viribus urbem

Regia castra sequi: sic demum pace reperta,

Ad patrios fines vestigia laeta retorquent.

Instabat veneranda dies, qua Christus in una

155

Aequalis deitate Patri, sine temporis ortu,

Natus ab aeterno, sub tempore, temporis auctor,

Coelitus infusa voluit de virgine nasci,

Illic matre carens, istic nihil ex patre sumens

Sic puer in cunis, Deus ut regnaret in astris.

160

Hunc celebrare diem digno meditatus honore

Caesar, ubi illustrem legeret sibi curia sedem,

Quae posset pleno tot millia pascere cornu;

Wormatiam petiit, medio quae gurgite Rheni

Gallica Germanis opponit rura colonis:

165

Vtraque frugiferis tellus uberrima campis,

Vtraque vinetis exuberat, utraque pomis,

Piscibus, atque feris, et cunctis rebus edendis.

Hic ubi devoto solemnia pectore princeps

Tempora transegi, tandem sub iudice summo

170

Ardua tractari coepere negotia regni.

Fundere multiplices ex omni parte querelas

Aspiceres, dubiasque viros collidere causas.

Quidquid ab alterutris absentis tempore regis

Pertulerant, queruli misto clamore queruntur.

175

Sic domino peregre post tempora longa reverso

Commemorare solent lacrymosa negotia servi,

Pressurasque suas, et iniquae verbera rixae,

Alternosque dolos, occultaque crimina furti,

Et scelerum noxas, et quidquid nequiter actum

180

Enarrare valent, odio flagrante loquuntur.

Omnibus his placidas constantia principis aures

Commodat, et validos tranquilla mente tumultus

Temperat, indignans aliqua ratione moveri:

Oppressos relevat, poena graviore superbos

185

Percutit, afflictis bonus, ac metuendus iniquis.

Tunc duo praefati proceres, Arnoldus et alter

Aulicus ille comes, multis vehementer in illos

Accensis, regemque gravi stimulantibus ira

Ob sua multiplici crudeliter acta reatu

190

Iudicio victi, capitalis vulnera noxae

Excipiunt: ac ni gravis aetas et sacer ordo

Pontificem tutata forent, aut sanguine poenas

Solveret, aut summi pateretur probra pudoris.

Quippe vetus mos est, uti si quis rege remoto,

195

Sanguine, vel flamma, vel seditionis apertae

Turbine, seu crebris regnum vexare rapinis

Audeat: ante gravem quam fuso sanguine poenam

Excipiat, si liber erit, de more vetusto

Impositum scapulis ad contigui comitatus

200

Cogatur per rura canem confinia ferre;

Sin alius, sellam: cuius dispendia poenae

Ille Palatinae custos celeberrimus aulae

Non potuit vitare comes, cunctisque videndus

Portavit scapulis passus plus mille latrantem.

205

Hanc quoque tunc alii simili pro crimine poenam

Sustinuere decem comites, totidemque coacti

Foeda tulere canes generoso pondera collo.

Cuius inauditae poenae timor altus in omnes

Irruit; ut nullus procerum praesumeret ultra

210

Armata certare manu, sed pace sequestra

Iudicis arbitrio sua quisque reposceret aequi.

Adde quod invictus discurrens undique Caesar,

Praedonum castella iugis horrentia summis,

Et vix spectandas celsis in rupibus arces

215

Expugnare manu, sparsisque evertere muris,

Vrere vel flammis avide properabat, et ipsos

Artifices scelerum, regni turbare quietem,

Et miseros crebris solitos spoliare rapinis,

Vel cruce, vel gladio, vel longo carceris usu

220

Perdere gaudebat, non exorabilis ultor.

Sic iam post tenebras et saevi tristia belli

Nubila, Teutonici sedato turbine regni,

Principis adventus, veluti nova solis imago,

Coeperat optatae radios effundere pacis.

225

Sola Ducum studiis exercita Norica tellus,

Huius adhuc expers erat, impatiensque salutis.

Iamque dies aderat celeri revoluta relapsu,

Quam sacer ipse suo venerandam Spiritus orbi

Praestitit adventu, cum mystica munera signans,

230

Desuper effuso linguas distinxit in igne:

Inque Palatini castro privatus Othonis

Otia sepositis curis Fridericus agebat.

Hac triduo tantum secreta in sede peracto,

Ad solitas iterum curas et publica regni

235

Retulit, excluso torpore, negotia mentem.

Ergo Ratisponae patruum de foedere pacis

Alloquitur, flectitque virum: fortassis ab illis,

Quos propter rixas, iniustaque praelia, regis

Audierat sensisse minas, exempla trahentem.

240

Cumque reformata tantorum pace virorum,

Publica per totum florerent gaudia regnum:

Vt bene compositis rebus perfecta decoris

Gloria, nullius defectu partis, adesset,

Restabat viduum, generosae prolis amore,

245

Casta Beatrici sociare cubilia regem;

Quae sibi per quasdam nuper traducta fideles,

Teutonicas urbes, et coniugis arva futuri,

Principis accitu iam spe regina, tenebat.

Nam quae prima viro, nec permansura potenti

250

Nupserat, illicito cognata recedere lecto

Iussa, locum thalamis dederat, causamque secundis.

Hoc quoque discidium secreto cuncta regentis

Consilio prodisse potest, ut forte beata

Principis in thalamos succederet illa Beatrix,

255

Principe digna viro, prolem paritura beatam.

Quam comes Allobrogum, regum de gente vetusta

Ortus, et ipse suis Rainaldus clarior actis

Progenuit, moriensque tuos Burgundia fines

Orbatae in teneris et pupillaribus annis,

260

Et validas urbes, munitaque castra reliquit.

Haec adeo tellus a sedibus incipit illis,

Qua Basilea suos vicino flumine muros

Alluit et Rhenum venientem laeta salutat:

Innumerosque tenens populos hinc Gallica rura

265

Mordet: at hinc rigidis scopulosae rupibus Alpis

Arctatur, tractuque pari protenditur, usque

Qua rapidus primas Rhodanus maris influit undas,

Quaque caput regni sedesque fuisse vetusti

Fertur Arelatum, priscorum curia regum;

270

Teque sibi iungens aequo Provincia iure,

Nomen apud veteres regni titulumque gerebat;

Cuius Arelatum sedes et finis ab illa

Parte ferebatur, donec suprema voluntas

Regis Rudolphi regnis accedere nostris

275

Iussit, et antiqui detraxit nomen honoris:

Vt iam non regnum, sed sit bona portio regni.

Has ibi metropoles et primas novimus urbes:

Chrysopolim placidam, Lugdunum, sive Viennam,

Quaeque tuos spumante mari Provincia fines

280

Claudit Arelatum, validis obnoxia ventis.

Chrysopolim Dubius, reliquas praelabitur amnis

Maximus Allobrogum Rhodanus dominator aquarum.

Hanc comes antiqua veniens ab origine regum

Guilelmus quidam, puerum quem fama vocabat,

285

Possedit, quem conspicuo produxerat ortu

Chunradi germana Ducis; quo fraude suorum

(Vt perhibent veteres) humanis rebus adempto,

Proximus agnatus comitis Rainaldus, et haeres

Legitimus, tantae nactus moderamina summae,

290

Iure suo nimirum et claro sanguine fretus,

Teutonicos reges, edictaque saepe vocatus

Sprevit, et Allobroges aliis sub regibus esse

Indignum reputans, nimium memor ille vetustae

Libertatis erat, regemque superbus agebat.

295

Donec ob innumeros fastus sententia tandem

Vltrices in eum deprompsit regia vires,

Ereptamque viro, regni sub iudice, terram

Nomine Chunrado fisci concessit habendam:

Et quasi proscripto regni spretore rebelli,

300

Proximus exstincto succederet ille nepoti.

Qui mox concessos armato milite fines

Irrumpens, regale sibi defendere donum,

Et valida sancire manu tentabat: at ille

A patribus suscepta suis tutare laborans,

305

Plurima conseruit diverso praelia casu.

Has inimicitias tandem sub tempore nostro

Regia sopivit tali solertia pacto:

Scilicet ut geminas illis in finibus urbes,

Lausennam, gelidaque sitas in rupe Gebennas,

310

Bertholdus regeret, reliquas Rainaldus haberet.

Hanc reor ob causam, regni pro parte vetusti

Maluit Allobrogum rector Bartholdus haberi,

Quam comes: in solito Rainaldus nomine mansit.

Hoc quoque defuncto, tanti patris unica proles,

315

Iure sibi patriae delatum sortis honorem,

Magnaque sub teneris moderamina sumpserat annis,

Eximio nuptura viro, generosa Beatrix.

Ergo dato passim varias rumore per urbes,

Advenisse diem, quo festa lampade princeps

320

Dignetur sacri sociam sibi iungere lecti

Et meliora novis sponsalia ducere fatis:

Vndique magnifici proceres ad magna vocati

Conveniunt, urbemque petunt, cui nomen ab herbis

Esse putant, linguae vulgaris nomine tractum:

325

Vt tanquam medii circa praecordia regni

Eximium celebretur opus, famosaque sedes

Illa locum tanto dignum concedat honori.

Quanti pontifices, quanti colere potentes,

Quae facies procerum, quis honor, quae gloria rerum,

330

Quisve favor populi, seu quae devotio cleri,

Qui velit expressis metiri singula verbis,

Hunc ego littoreas numerare fatebor arenas

Posse, vel in magno radiantia sidera coelo.

Hoc rerum splendore sacros regina mariti

335

Venit in amplexus, comitesque, regesque, ducesque

Felici paritura trono, te maxime, qui nunc

Fortiter Ausonias urbes, Henrice, regendo

Grande tibi nomen primo nancisceris aevo:

Et te Suevorum ductor Friderice paterni,

340

Quod tua facta probant, dignissime nominis haeres:

Te quoque cum magno praeclarae laudis Othone

Insignis Chunrade puer: cunctisque minorem

Sed non dissimilem morum probitate Philippum.

Hos equidem partu felici femina princeps

345

Edidit, et plures generoso forsitan alvo

Terrarum dominos longe lateque potentes

Progenitura fuit, si non florente iuventa

Invida fallaces rupissent stamina Parcae.

Heu mihi, quam celeri dominatrix inclyta fato

350

Occubuit, viduumque virum, prolemque reliquit.

Iam tamen Augusto dominantes cum patre natos

Viderat, impressamque tuis, Henrice, coronam

Temporibus: cum de toto simul orbe vocatos,

Quanta nec ante fuit, nec creditur esse futura,

355

Moguntina suos aspexit curia patres.

Nondum collectos ad gaudia tanta potentes

Ad proprias sedes, nataliaque arva reverti

Passus erat princeps; sed adhuc Hymenaea sacroque

Carmina digna toro, solemni curia plausu,

360

Et felix omen, votivaque festa canebat:

Cum rediit Graia Stabulensis ab urbe Guibaldus,

Legatique simul, regis mandata ferentes.

Qui tamen ob fraudes aliorum, quos prius idem

Egregio Manueli orator miserat urbis,

365

Auribus, et facie tam laeto tempore, tanti

Principis indigni, longe consistere iussi,

Expavere graves offensi Caesaris iras.

Nam qui praedicti mandata priora tyranni

Ausonias urbes, Etruscaque arva tenenti

370

Attulerant, Friderice, tibi, gentilibus usi

Fraudibus, impressas falso sub nomine regis

Mendaces chartas sibi confecere sigillo.

Quos bene rex habitas, postquam cumulavit honore,

Muneribusque datis, referendaque fausta tyranno

375

Verba suo, placidaeque dedit consortia pacis,

Dimisitque viros: cum regia signa remensis

Alpibus audirent ad Transalpina redisse:

Protinus Apuliae populos et moenia falsis

Subreptisque dolo Campana relatibus implent;

380

Littoreas urbes sese, vicinaque Ponto

Oppida, munifico falsis a principe signis

Accepisse probant: ignavaque pectora vulgi

Fraudibus, et Graio corrumpunt nequiter auro,

His comes Andreas Capuae, proscriptaque turba

385

Nuper ab exsilio nostro sub rege reversa,

Atque Cavillensis Robertus nomine quidam

Eximia virtute comes; seu gratia nostri

Principis, aut odium Siculi, seu maxima merces

Impulerat, coeptis tota virtute favebant.

390

Praeterea dominis infidum ac mobile vulgus

Pondera servitii, Siculaeque tyrannidis optans

Abiecisse iugum, sceleri praestare favorem

Gaudebat, rerumque sequi momenta novarum.

His opibus freti Barum petiere, locumque

395

Praesidii validam quam praemuniverat arcem

Milite non pauco Siculus, certantibus armis

Oppugnant, capiuntque manu, possessaque bello

In sua iura novis traducunt moenia, fatis:

Non sine clade tamen: nam maximus unus in illis

400

Gaudia Palologus letho turbavit acerba;

Cuius aromatico conditum corpus odore

Turba comes patrio transmittit moesta sepulcro.

Iamque per Ausonias urbes vulgatus adusque

Principis ingenuas rumor pervenerat aures,

405

Vel summum clausisse diem, vel pondere morbi

Guilelmum proprii privatum munere sensus,

Nec ratione frui, cunctasque in finibus illis

Foede Graiorum deceptas fraudibus urbes.

Quod satis indignum Caesar, penitusque pudendum

410

Duxit, et ingenti turbatus inhorruit ira.

Nam licet a Siculo Romani nominis urbes

Hactenus invasas, mutilataque regna doleret:

Turpe tamen magis hoc, et foedius esse putabat,

Moenia capta dolo, seductaque turpiter astu,

415

Seque sui falsa delusum nominis umbra.

Nam quod tam longa Siculum gaudere rapina

Tam patiens tulerat, iustamque represserat iram,

Hactenus occultis, penitusque latentibus actum

Quis dubitet causis? ubi tandem tempore nostro

420

Aeternum veteri finem positura querelae.

Nobilis e Sicula tibi rex Henrice veniret

Nupta domo, gemini pax et concordia regni.

Forsitan hic facinus, commentaque fraudis iniquae,

Graiugenumque dolos Graiorum morte piasset;

425

Aut inhonoratos, et probra gravissima passos

Turpiter Argolicam repedare dedisset ad urbem,

Ni bona pars procerum, legatis parcere regem

Censeret, famamque bonam praeferre dolori.

Sic demum Graiis adeundi copia regis,

430

Temporis atque loci praescribitur ordine certo.

Non tamen invicti fera principis ira resedit

Donec in Apuliam proceres ultricia regni

Iuravere sequi condicto tempore signa.

Iamque graves ultrix Alemannia moverat iras,

435

Magnaque terrifico properabat coepta tumultu:

Cum novus ex Latio rumor, meliorque priori,

Hostibus exstinctis, Siculo victore receptas,

Quas sibi subdiderant fallaciter, attulit urbes.

Ergo alio princeps tantarum pondera rerum

440

Flectit, et in Ligures properat convertere bellum;

Innumerasque suo signatas nomine chartas

Destinat ad proceres, ita regia iussa ferentes:

Si non perspicuis patuisset cognita signis

Vestra fides, multoque prius sudore labores

445

Pignora sincerae mentis manifesta dedissent,

Non ita secure vestrum peteremus, ad omnes

Auxilium, diversa ferunt quos tempora, casus:

Sed quia devotos, velut officiosa supremo

Membra decet capiti, nobis cognovimus esse,

450

Nunc hoc, nunc aliud mutato tempore vestris

Mandamus studiis: sic rerum postulat ordo:

Sic variat fortuna vices, nullosque timemus

Ob decus imperii vobis sociare labores.

Apuliae bellum, quod paucis ante diebus

455

Sanximus Herbipoli, vobis impune remitto.

Praevenit siquidem nostros fortuna labores,

Magnaque sublatis periere negotia causis.

Altera iam nostros exspectant bella lacertos,

Egregium virtutis opus, pulchrique laboris:

460

Imperii satiare minas, cunctisque per orbem

Gentibus et populis, Ligurina funditus urbe,

Vt decet, eversa, nostrum sancire timorem:

Quae semper Latiis fallax, infida, rebellis

Regibus, et nulli docilis servire potenti,

465

Praecipue nostris tumefacta repugnat habenis,

Et quasi degenerem, timidumque et mente carentem

Contemnit, nec posse putat punire nocentes,

Quem nimis expositum veniae, segnemque malorum

Aspicit in poenas; patientia nostra timori

470

Illa teste datur: nescis, heu perdita, nescis,

Quem stimulas peritura virum! sentire decebat

Te quoque, quod sensit consors et conscia culpae

Infelix Terdona tuae: ceu corruit illa,

Tu quoque victa cades; tanto graviore ruina,

475

Quanto nunc aliis tibi firmior ipsa videris.

Parva cadunt levius, non multa mole premuntur:

Magna sub ingenti franguntur pondera lapsu.

Nunc age, magnifici proceres, ingentibus actis

Intrepidas adhibete manus, et iusta ferentes

480

Arma, laboranti mecum succurrite regno.

Tutius est ferro iam putrida membra recidi,

Quam partis vitio totum tabescere corpus.

Haec est illa nocens, quae cunctas fortior urbes

Persequitur, nostramque premit sine fine Papiam;

485

Quae Cumam Laudamque, nimis vicina, perenni

Insectans odio, crudelibus urget utramque

Terrificatque minis, aliasque ferociter armis

Evertit, pressasque tenens in pulvere, victum

Non patitur relevare caput: regnique superba

490

Contemnit, ridetque minas: quas odimus urbes

Diligit, et contra quas nos dileximus, odit.

Terdonae veteres, nobis prohibentibus, arces

Erigit, et vetitas audet sarcire ruinas.

Nec timet iratum, quem scit procul abfore regem,

495

Nec putat ulterius nostros sentire recursus.

Fallitur, et vano ducit solatia voto:

Sperato citius castris Ligurina prememus

Moenia; completo bellum condiximus anno.

Tunc nobis meritas cogetur pendere poenas:

500

Et quae nunc alias tutatur, et erigit urbes,

Non nisi post longum tempus renovanda iacebit.

Ergo viri fortes, vobis asciscite, quantas

Quisque potestis opes, uti cum se torserit annus,

Totus apud nostram coiens exercitus Vlmam

505

Me duce per rigidam securus et integer Alpem

Transeat, et fortem satis impiger occupet urbem.

Neve sub hac specie vos ad maiora vocari,

Aut Appenninum traduci forte putetis,

Sit procul iste metus: Ligurum non longius urbe

510

Cogendum quemquam per regia nomina iuro

Interea solito belli fremebunda tumultu

Vrbs Ligurum, postquam natalia rura tenere

Comperit evicta regales Alpe catervas:

Ticinum geminis incingere pontibus amnem

515

Aggreditur, pavidam solita feritate Papiam,

Ac circumpositos flammis simul atque rapina

Depopulatur agros; mortalia corpora ferro

Confodit, aut duris astringit capta catenis:

Lunellum renovat, Terdonae moenia raptim

520

Erigit, atque novas properat sarcire ruinas

Haud procul a tutis Ticini moenibus alto

Fulgebant castella loco, de nomine certum

(Vigevanum scriptura vocat) nil tradidit usus.

Haec tunc Guilelmus Ferrati marchio montis

525

Moenia servabat, simul et Ticina iuventus,

Praesidio submissa loci; sed fortior hostis

Expugnata diu tandem munimina victor

Occupat, et captis multo vix obside vitam

Indulgens, proprio componit foedera nutu.

530

Quae tunc ob leges, et formam pacis iniquam

Sprevit, et abiecto Ticinum pondere rupit.

Ergo ubi festa suum coeperunt gaudia finem,

Protinus Herbipoli procerum cum parte relicta

Norica castra petens, ibi rex ad tempus agebat.

535

Hic, ut erant iussi, legati regis Achivum

Occurrere viro: mandataque regia regi

Notificant, quorum series (ni fallimur) haec est:

Vxorem clara regum de gente suorum

Spondebant, thalamosque novos et foedera pacis

540

Perpetuae, nexu solido firmare parabant.

Huic quoque praedictae restabat et altera causae:

Nam duce Boricio tumidorum rector Achivum,

Nuper ad Hungariam magnum direxerat agmen:

Cuius ut interiit bello pars magna cruento,

545

Cum duce fusa suo Scythica perimente sagitta,

Viribus ipse suis vindictam sumere cladis

Invalidus, nostrum, quem noverat omnia posse

Orabat regem, saevis indicere bellum

Gentibus, ultoremque suis asciscere factis

550

Tentabat; sed causa virum spes utraque lusit.

Nam meliora sibi thalami iam foedera rector

Iunxerat; at bellum breve tempus, et altera belli

Fortius incumbens privati cura vetabat.

Inde Ratisponam princeps, et publica regni

555

Cura vocat proceres, et rerum fama novarum.

Hic inter regis patruum, regisque nepotem,

Hactenus occultam de pacis foedere formam

Nunc tandem vulgare parant, et ferre sub auras:

Quae qualis fuerit, rerum satis ordo docebit.

560

Nam patruus regis per septem signa ducatum

Rite resignavit; quae tradidit ille nepoti.

E quibus ille duo patruo tradenda resignans,

Austriaca iura viro pariter cessura reliquit.

Marchia tunc tellus erat haec, nunc vero ducatus.

565

Namque volens prisci defendere nomen honoris

Rex patruo, cum tres comitatus ille teneret:

His quasi compactis, et in uno corpore iunctis,

Consilio procerum celebrem dedit esse ducatum.

Neve secuturi factum subvertere reges

570

Aut revocare queant, regali tuta sigillo

Argumenta duci, monimentaque certa reliquit.

Vtque bono pacis cunctas florente per urbes

Haec quoque regali frueretur munere tellus.

Vltima iuratam suscepit Norica pacem.

575

Sic velut antiqui revocato tempore secli

Aurea pacifico sub rege revixerat aetas.

Sed quantum placidae, firmata pace, quietis

Praestiterat nostro regis praesentia regno,

Italicis tantum populis iniecerat absens

580

Cladis: et astrictos laxaverat ante furores.

Sic dum dimidium tenebris absentia solis

Infuscat mundum, reliquo praesentia lucem

Fundit, et alterno partitur lumine coelum.