Talibus atque aliis, ludo excepto deciorum,

Sontibus a curis cum me relevare pararem,

Non tamen a cura care relevabar amice.

Solum felicem super omnes esse putabam

5

Qui quotiens vellet, cognoscere posset amicam.

Solum laudabam cui vim natura dedisset

Vt quotiens vellet, cognoscere posset amicam.

At nunc semiviros laudo, quibus has modo vires

Componentibus, a primis natura negavit.

10

Sive quibus, solitis thalamos violare pudicos

Deprensis in adulterio, genitalia membra

Iracunda manus sponsi violenter ademit;

Sive quibus ruptura siphac ita magnificari

Cepisset quod non prohiberet in oscea casum

15

Intestinorum, vel tantus ad ova veniret

Fluxus aque putris, stomacho mandate, quod ultra

Herniam patiens non posset onus tolerare.

Aut aliis causis ita computresceret ovum,

Ne fieri posset, quin crudeli medicina

20

Ova recidisset medici reprobabilis usus.

Istos semiviros nunc laudo si licet istos

Dicere, nam dubium an sit semivir iste vel ista.

Ista quidem non est quia vulvam non habet, iste

Non est, quem talis defectus devirat, ergo

25

Sit neutrum; tamen hoc nichil ex animalibus umquam

Esse potest, nisi sit hic aut hec, si nichil horum

Est spado; iam non est animal, nec enim sine sexu

Esse potest animal; igitur non est animal, sed

Non est non vivens, ergo sit planta. Quis umquam

30

Vidit frustratam fructu vel semine plantam?

Quod plus est, quis eam vidit radice carentem?

Quod radice caret etiam frondescere nescit.

Sperma foret semen et fructus filius atque

Radix testiculi, frondes circumdata silva

35

Mento, qua quicumque caret suspectus habetur,

Ne sit castratus vel frigidus; est honor ergo

Barba viro, testis virtutis testiculorum,

Spermatis augmenti signum, fiducia fructus.

Econtra si testiculi desunt, generandi

40

Spes periit, quia sperma deest, barbaque caret vel

Est cariturus ea, folium quia defluet eius.

Eunuchus porro cum non sit femina, non vir,

Non animal, non planta, quid est? Non est sine vita.

Ergo quid esse potest? Nichil esse potest nisi monstrum.

45

Monstrum grammatice, quia declinabile cum sit

Cum casu, nullus sibi congruit articulorum.

Cum sibi preponi nullus per se queat, ut sit

Hic aut hec aut hoc, nec sit commune nec omne.

Nec modicum, miror, cum non habeat genitivum,

50

Cui sua congreget et quare placeat sibi tantum

Ablativus casus, displiceatque dativus.

Et quia nullius fieri constructio partis

Hac cum parte potest, non est oratio que sit

Huic parti totum, sed pars est et sine toto,

55

Absque relativo sibi respondente relata.

Vt non solius sit monstrum grammatice, sed

Inveniat dialectica quid miretur in ipso.

Non solum quod abest alterna relatio, sed quod

Sic est mirivocum, quod non cadit in genus et quod

60

Non cadit in speciem, cui non individuorum

Quicquam subicitur, cui carnem dividat et quod

Nec species speciosa genusve sibi generosum.

Degener immo genus specie sine dividit ipsum

A cunctis, quibus est cordi generatio, cuius

65

Et genus et species sunt monstra, magis quoque monstrum

Est individuum, digito monstrabile monstrum.

Monstrum rethorice, qui iudicis officio si

Fungatur, crudelis erit, si rethoris utens

Themate truncato, causam non instruet, et sic

70

Non persuadebit, Nec enim facundia grata

Eius, qui standi personam iudice coram

Non habet, esse potest, quocumque sit usa lepore,

Ac infecundi est omnis facundia pauper.

Rursus apud matheses indemonstrabile monstrum,

75

Cui de subiecto concludi passio per se

Nulla potest, nec diffinitio ponitur eius

In medio, quia deficit in medio neque novit

Credere supposito vel consentire petito

Et nulla dignitatis virtute iuvatur.

80

Et quia bis duo sunt ubi demonstratio regnat

Precipue: motus, numerus, mensura sonusque,

Invenies in eo, quo sit per singula monstrum.

Deficiente sibi numero pare, cum pare se non

Mensurare potest motumque perhorret amicum.

85

Quem si temptarit, tandem lira murmurat ani.

Monstrum nature rerum mutabiliumque

Cum sit principium motus, mutabilitatem

Tantam non novit nec tantam prodigiosam,

Sicut in eunuchum si mutatus fuerit vir,

90

Solo in quo natura potest vacuum reperire

Aut infinitum, primum propter spoliatos

Folles et reliquum propter fines mutilatos.

Monstrum nature, sed precipue quoad illam

Partem, que corpus regit humanum, quia sanus

95

Non est aut eger impossibilisque reduci

Ad medium, quia deficit in medio neque supplet

Defectum medicina suum, complexio cuius

Est sine complexu nec iam complexio dici

Digna, per antiphrasim nisi sit complexio dicta.

100

Est etiam monstrum morale, nisi quia mores

Dicendi non sunt, ubi tam perversa voluntas

Regnat tam nequam tamque invida, nam status eius

Tam vilis nequit invidie livore carere.

Nec bene velle potest, qui nequior est super omnes,

105

Nam mansuetudo morum est specialis alumpna.

Et quia cum mulis id habent commune spadones,

Quod steriles sunt ambo, sic homines spado vincit

Nequitia, sicut animalia cetera mulus.

Et dicunt etiam quod naturaliter omnis

110

Est piger eunuchus et quod timidusque rapaxque,

Quod piger et timidus presumentes ideo, quod

Vultus rugosus vetuleque simillimus et vox

Exilis perhibent animum non esse virilem,

Quodque rapax per idem, quia qui timidusque pigerque

115

Sic in egestatem labi timet, ut latro fiat.

Porro rapax, timidus, nequam, piger, invidus, in se

Virtutem quod habere queat, non est leve credi.

Presertim, sicut scribunt ethici, quia virtus

Nulla potest, si non omnes habeantur, haberi,

120

Nec cum tot vitiis habitare vel unica posset.

Sane sunt aliqui, qui castos esse spadones

Propterea reputant, quod non sunt luxuriosi.

Sed non sunt, quoniam casti sunt qui patiuntur,

Nec deducuntur; qui vero non patiuntur,

125

Sunt insensibiles, multum a virtute remoti.

Quodsi de studiis, quod plus reputatur inesse,

Non insit, nec inest quod inesse minus reputatur,

Amplius est methaphisicum monstrum spado, nam non

Solum impossibile est, quod perducatur ad actum,

130

Sed nec adest ipsi quecumque potentia, sive

Longinque precedens actum sive propinque.

Preterea subiectum non habet esse, vel in quo,

Vel de quo dici possit, nec taliter unum

Esse potest, quod multiplicatio surgat ab ipso.

135

Postremo monstrum nichilominus est apud illos,

A quibus investigatur natura deorum;

Quos imitatores dicunt legis positive,

Qui ritus ac historias veterum venerantur.

Arbitrio gens queque suo diversa secuti.

140

Monstrum fastorum, quia si spado forte sacerdos

Efficiatur, erit sic iste vel ista sacerdos,

Vt dici possit ita neutrum sicut utrumque.

O quicumque deus, cuius templo dominatur

Tam deforme pecus cuiusque effeminat aras,

145

Si deus esse potest infortunatus, eorum

Infortunatissimus es, pro quo reperiri

Non potuit de tot modo milibus integer unus.

Rictus ei, non risus inest, et sacrificari

Deberet certe potius quam sacrificare.

150

Cui tamen ex superis holocaustum tale placeret?

Turpe pecus mutilum, quod porca fedius, hirco

Fetidius, nisi forte suas ut liberet aras,

Quas miserabiliter ementulus occupat iste,

Compensare velit clavumque retundere clavo,

155

Turpe ministerium redimit dum victima turpis.

Monstrum fastorum, quem cum fas pontificare

Nusquam sit, minus esse potest ibi fas, ubi rerum

Summa gerendarum residet cum pontificatu,

Quod legisse potes in quodam codice, cuius

160

Omnia supponens, nichil omnino probat auctor.

Ac ipsum pro lege tenet gens credula quedam,

Exemplar quibus est vivendi vita priorum.

Estque fides sua quod sequitur primogenituram,

Ius benedicendi; benedictus et a patre tali

165

Fit dominus fratrum, talesque vocant patriarchas.

Nec falluntur in hoc, veram probat esse fidem res.

Nam plerumque vident dominari fratribus illos,

Quos aliis prefert patrum benedictio, terre

Semper abundantes pinguedine roreque celi.

170

Imbenedicibilem lex innuit illa spadonem

Exemplo quodam famoso, nam spado cum sit

Voce Iacob, manibus, non est Esau, neque tutus

Comparere potest coram patre, ne pater eius

Colli nuda manu pertractet et, absque pilosis

175

Pellibus inveniens, putet illudi sibi velle.

Ac indignatus maledictum pio benedicto

Inducat, quoscumque cibos presentet eidem

Iratusque repellat eum, passique repulsam

Et desperantis facies ignara rubere

180

Palleat, et demum desit benedictio tantum

Exoptata, diu tanto conamine tamque

Ferventi desiderio quesita; licet non

Queratur pro se sed cecus amor dominandi

Concomitatur eam, quem qui sic acriter ambit,

185

Intendit prodesse parum multumque preesse.

Heu si subiectos habeat, correctio quorum

Spectet ad ipsius examen, quam male lapsis

De pastoris erit provisum conditione!

De lapsu carnis dico, cuius quia motus

190

Hic spado non sentit, labentes despicit; unde

Tale nichil passus passis non compatietur.

O utinam quia non attendit onus sed honorem

In prelatura numquam pertingat ad illam!

Quem tamen infauste Moyses si pontificaret,

195

Veste videretur Aaron vultuque Maria.

Talia monstra modo laudo, quia vivere possunt

Femineoque carere thoro, quamvisque solerem

Felices solos coitu reputare potentes,

Felices solos reputo cessare coactos.

200

Venerit unde michi subito mutatio tanta,

Discite vos, quos ferre iugum fastidit amoris.

Vnus erat toto nature vultus in orbe.

Virginei floris decor et decus, unica sexus

Gloria feminei, que naturalibus et que

205

Gratuitis dotata bonis florebat, eique

Fortune bona non deerant, adeoque in unam

Tot bona personam concurrere non meminissem.

Tres credi poterant in ea certasse sorores.

Muneribus Natura potens et Gratia larga

210

Non expectatis meritis, Fortunaque nulli

Conformis, largis sed avara et prodiga parcis.

Quamvis detur in hac instantia virgine, cui se

Reddiderat preter solitum multo meliorem

Quam multis aliis, multis aliis meliori,

215

Largiflue sibi dans et opes et nobilitatem.

Cui Natura tamen dederat longe meliora

Corporis ac anima bona, scilicet hinc, quia nulla

Conferri poterat sibi moribus ingeniove.

Inde quod in toto prout equore clauditur orbe,

220

Non erat ulla sue similis prestantia forme,

Non erat ulla sue similis dulcedo loquele.

Quid quod in omnibus hiis addebat gratia tantum,

Quod faceret semetipsis meliora videri

Singula, iudicium iustum vincente favore.

225

Certius et quamvis oculorum iudicium sit,

Non tamen in lingua seu pectore sic favor ipse

Vincebat, sicut in forma non aliorsum

Sic apparebat victoria, forma moveret

Ipolitum, si non oculos sibi tollere vellet.

230

Verum cur ad eam laudandam particulatim

Descendisse velim? Cur ad preconia cuique

Debita membrorum modo describenda laborem?

Omnis eis minor est descriptio; singula lustres,

Singula sunt meliora satis quam dicere possem.

235

Sed quem meminisse iuvat tot divitiarum

Formose dotis, modicum per singula libans,

Membra sigillatim discurro, singula mirans,

Ad que lustrator oculus permittitur ire

Singula contendunt se vincere, cum tamen unum

240

Omnibus aspectum presto, simul omnia summa,

Pace reformata et sopita lite, quiescunt.

Sic sibi respondent alterno cuncta nitore.

Silva capillorum supereminet atque rotundum

Circumplexa caput claro prefulgurat ostro,

245

Fulgori cuius radians color invidet auri,

Sed postquam dominam nutrita diu gravat, illam

Colligit in torquem sibi quadam lege cohercens.

Hac a lege tamen remanent ad timpora quidam

Exempti brevitate sua, crispedine rara

250

Connexi, volitantque vago ludente reflexu.

Frons spatiosa parum convexa, manus deus ambas

In qua plananda posuit, non sufficiente

Alterutra manuum; candorem lilia cuius

Non vincunt, non equat ebur, non florida cinus.

255

Nigra supercilii sinuosaque linea, criste

Exigui declivis utrimque superiacet, inter

Vicinos quodam limato limite pacem

Concilians. dum iure suo concedit utrique

Vti, distinguens a fronte situs oculorum.

260

Inter utrumque tamen, ubi fronti continuatur

Nasus, tam naso quam fronte superciliisve,

Plus depressa, parum discriminat arca quedam,

Nuda pilis, candore potens equare ligustra.

Subsidet his regio ridens et leta, gemellos

265

Que speculatores fovet hospitio ciliorum,

Intus pupillam vario cingente nigellam

Exhilarat circumgirata rotatio vultum,

Occultans oculos circumstat ibi seriatim

Palpebra, ne ledat extrinseca causa superbos

270

Ac indignantes, et semisperia nutu

Claudit lascivo, qui munera spondet amoris

Pure, Nec aut lacrimis oculorum ripa madescit.

Nasus in excessum nullum se transvehit, ut sit

Longus vel curtus, aquilus simusve nec ullam

275

Tractus in obliquum portendit proditionem.

Nec stillas cerebri naris cava pandit hiatu,

Nec libertatem negat halitui neque ricta

Passibiles auras tristi fetore minatur.

At modicum consurgit apex hinc inde genarum,

280

Punica malorum vincens fragmenta colore;

Lilia mixta rosis in eo certare putares.

Conficiunt etenim niveus roseusque colorem

Vnum, sic tamen ut rubeus vincatur ab albo.

In quibus et quedam, domina ridente, creantur

285

Fossicule, tantum que mansuetudinis addunt

In leta facie, quod concessura videtur

Quicquid eam sibi conveniens persona rogaret.

Et modo cesaries modicas in seque retortas

Contegit auriculas, modo castigatur ab illis.

290

Bucca brevis, sola brevitate notanda, nisi tunc

Cum ridet, tunc namque statum redit ad mediocrem.

Labra tument modicum, cerasorum invicta rubore

Collectorum, acri post imbrem sole secuto.

Que cum sint inversa parum, se velle parare

295

Seque offerre videntur ad oscula suscipienda.

Sed domina ridente loquenteve seve cibante,

Intus cuiusdam spectabilis ordo cathene

Clarior argento vivo se visibus offert.

Dispositis ibi dentibus in serieque locatis

300

Firmis, consertis, equalibus atque minutis.

Terminus inferior faciei, mobile mentum,

In collem ad collum collatum colliculumque

Ad labra se tollit, ad utrumque tamen moderate.

Collum tam planum quam plenum, non ibi nervi

305

Corda riget, non vena tumet, cuius cutis omni

Asperitate caret nec fedat eam maculosa

Menda, sed est nive candidior, nisi credulitatem

Frangat yperboleos laxata licentia tantam.

Blanda manus facilem se prebet ad omnia, cuius

310

Est digitus gracilis, plenus, tornatilis, equus,

Proque modo longus, vola lactea, lucidus unguis.

Cetera sunt preclusa michi, tegit omnia vestis.

Divinare tamen licet et per visa gradatim

Ad non visa venire, putando quod hec meliora

315

Sunt illis visis et quod captabiliora.

Sed coniectura cum sint michi cognita sola,

Sub quadam gaudent pertransiri brevitate.

Pectore compresso, surgente tumore gemello,

Vbera conicio duo parvula, dura, recurva,

320

Ac si complexu se velle premi fateantur

Et complexuro se velle occurrere sponte.

Bracchia longa quidem subtilia, mollia, plena.

Desuper acclives humeri rectique retrorsum.

Corpus procerum, pingues habitudine lumbi,

325

In strophio graciles, clunes humiles satis ample.

Mobilitas crurum, curvato poplite, pesque

Tam brevis in medio, sinuosus, rectus in ante.

Pre cunctis perhibent partem pollere cupitam.

Et puto quod nullus cultus nullusque paratus

330

Aptior esset ei quam si sine vestibus esset.

Vtinam nudam videam, si tangere nudam

Non est fas, saltemque semel, si non datur ultra!

Parva locutus sum, quia sufficientia verba

Non sunt ad tantam speciem, descriptio nulla

335

Notificare potest quantis, si vellet amari,

Deliciis quantisve iocis se redderet aptam.

Hauserat hanc oculus cupidus meus invidiosam,

Et collaturo suggesserat omnia cordi.

Cor nimis audacter cepit sperare quod illam

340

Aut verbis aut muneribus convertere possem.

Et preter solitum cum verbis munera danda

Li. Disposui, si non oblata prius valuissent

Verba, quibus totiens tot pectora sollicitaram.

Abdita paulatim scintillula crevit in ignem

345

Immensum, totas iam possessura medullas.

Sed locus et tempus non concurrere loquendi,

Presertim quia nimirum materque paterque

Excubiis multis et sollicitudine multa

Vallabant ipsam, ne subduci sibi posset

350

Blanditiis, si forte levem concederet aurem.

Quid facturus eram? Querenda fuit mediatrix,

Mutua verba loqui que posset utrique vicissim,

Et facunda foret et suspicione careret,

Ambos ut, nullo mirante, liceret adire.

355

Talia cum vigili cura meditarer apud me

Totque revoluissem vetulas et sepe diuque

Singula librassem, lustrans urbem spatiosam,

Occurrit tandem quod erat paupercula quedam

Linguipotensque mee vicina sororis, apud quam

360

Sepe dabatur ei cibus intuitu pietatis.

Et fuerat quondam dilecte sedula nutrix.

Hanc ratus esse michi pre cunctis utiliorem,

Aggredior verbis, propono probabile thema.

Plurima promitto bene, si celaverit et si

365

Prodiderit, subiungo minas; rationibus illa

Se primum excusat, ventura pericula pandens,

"Me miseram" dicit, "rem si sciret pater eius

Quid factura forem? Cuius mortis genus aut quas

Exciperem penas? Etiam tu forte negares

370

Te iussisse michi nec subsidium michi ferres.

Obsecro per superos, ne sollicitaveris ultra

Me super hiis, in pace meam finire senectam

Me rogo permittas, magis eligo vivere tuta,

Sufficiatque michi paupertas hec mea paucis,

375

Quos michi concedunt fatalia pensa, diebus,

Quam pro divitiis adeam cum sanguine Manes.

Esto quod evadam, magis eligo vivere tuta,

Quam metui tanto tua me promissio subdat."

Tunc ego quanto plus reddebat difficilem se,

380

Tanto spem per eam vincendi concipiebam

Maiorem, tanto plus instandum fore ducens

Et monstrans quod res a patre sua sine culpa

Sciri non poterat, nec enim se proderet ipsam

Tam bona, tam prudens, tam circumspecta puella.

385

Attendi tandem quod eam promissa movere

Non poterant sine muneribus, tunc exuo morem,

Munera multiplico, satagens promittere plura.

Sic urgebat amor, sic ad mea fata trahebar.

Ergo dare insolito dandi modus abfuit omnis.

390

Do capram vini, do bladum, doque legumen,

Do perne partem, do peplum, do tunicam, do

Palliolum, do pellicium, do subareos, do

Tres species tele pro camisia facienda.

Quarum que melior collum tegitque lacertos,

395

Pectus habet inediam, sed renes deteriorem.

Pars datur peior parti que cuncta lucratur.

Mox testata deos furiis se devovet, optat

Dampna sibi, nisi vota fideliter exequeretur.

Itque reditque frequens et narrat plurima, primo

400

Cum quanta fuerit cautela nacta frequenter

Horam oportunam, quotiensque retenta timore,

Qualiter intrarit nichilominus et modico post

Qualiter orsa loqui qualem pretendere causam

Norit, cur spatio tanto non vidit alumpnam,

405

Adque suum quo propositum descenderit ausu,

Qualibus attulerint etiam me laudibus ambe.

Addit preterea qualem sit passa repulsam,

Sed tamen urbane; sic me miserum modo terret,

Spem modo dat tenuem, quod siquando reprehendo

410

"Tu sic debueras aut sic dixisse", fidem dat

Quod sic dixisset, testesque deos vocat omnes

Quod non mentitur; quid credam nescio, credi

Cuncta necesse, tamen credo quia credere oportet.

Sic me deducit verbis per tempora multa.

415

Fine suo res queque patet, postquam vetularum

Mendacissima me totiens ambagibus actum,

Iam non ulterius poterat producere, quodam

Ingenio simulavit eam circumveniendam.

"O precare meus", dixit, "fiducia vite

420

Summa mee, spes subsidii, baculusque senecte,

Perpendi quod te super omnes diligat ista

Virgo, sed nulla id posset ratione fateri.

Quare fraude pia, sed me miseram, miseram me!

Decipienda michi est; faciam quod nocte notanda

425

Lota caput, comenda michi retinebitur extra

Maternos thalamos, cunctisque sopore sepultis,

In camera parva, que dextra est ingredienti,

Qua dormire solent ancille, ne pater eius

Rumpat, ea thalamos introgrediente, soporem,

430

Reclinare caput compellam; tuque paratus

Post nonam noctis, tenebris nondum tenuatis,

Advenies, reseraro fores et mersero lumen

Lampadis, ac tacite, paulatim cardine verso,

Sustentando quidem, ne perstrepat, ingredieris.

435

In lecto nudam invenies; tunc impiger esto.

Si semel obtineas frustrabere postea numquam."

Credulus et cupidus condictam prestolor egre

Noctem, multa timens et mecum multa revolvens.

Ergo, die facto, quo nox erat illa futura,

440

Abluo me modicum, barbam pubemque recido,

Dansque brevi post meridiem mea membra sopori,

Preparor insompnem noctem ducturus, et inde

Me cibo sorbilibus, me musto poto recenti.

Hinc ne dormitem me libris apto legendis,

445

Providus ante tamen horologium moderandum

Duxi, quo veniens fieret michi certior hora.

Que simul ac venit, candele suffoco lumen,

Incautus gradiens, impingor in ostia, frontem

Posti collido, fedatus sanguine fuso,

450

Turbor et offendor, offensus precipito me

Perque gradus scale descendo non numeratos.

Tunc furiis me devoveo, furiis agitandum

Me reputo, nec enim nisi raro sola venire

Ista sinistra solent; superos tamen invoco frustra,

455

Multa vovens, favisse meis si sensero votis;

Vere non veniunt nisi raro sola sinistra.

Atria nam solitus servare rudis, neque voti

Conscius, in sero male clauserat ostia porte

Turbaratque seram; que singula pene furenti

460

Tam gravis auspicii fatalia signa fuerunt.

Iamque mei male compos eram, strepitusque cavendi

Cura michi deerat, confringo fores et apertas

Dimitto, furtis exponens quicquid habebam.

Exeo meque tot infortunia non revocabant.

465

Ad care procedo domum quam, vecte remoto,

Sentio, si tacite faciam, michi posse patere.

Incipio fieri letus, lateraliter intrans,

Explorante manu, cameram lectumque requiro.

En humili strato quasi sompno pressa iacebat.

470

Quanta putas interna meas dulcedo medullas

Tune demulceret? Quanto meus afficeretur

Tunc animus desiderio? Non est leve dictu.

Illico tollo moras, omnis dampnosa videtur

Quantumcumque brevis mora temporis, ocius ergo

475

Abicio vestes, sed et accleratio tanta

Impedit accelerare meum, mora nascitur inde,

Vnde moram vitare volens sic accelerabam.

Abicio vestes subitoque preoccupo nudam,

Circumplexus eam, nec ei divertere quoquam

480

Iam licet, omnis ei motus est forma negata.

Virginis artari sic vult pudor et sibi parci,

Si non parcatur, reputat; cum virgine nostra

Sic decuisset agi, si presens ipsa fuisset.

A cupido Iove sic Semele decuisset adiri;

485

Ipsaque erat Beroe sic a Iove non adeunda.

Heu michi tanta meis regnans dulcedo medullis

Quam modicum mansit! Repperi contraria votis.

Vertitur in luctum cithare sonus inque stuporem

Deliciarum spes, moritur fax, ignis amoris.

490

Siquid erat quod epar, ventoso turbine misso,

Fecerat arrectum, subito languetque caditque.

Sopitur virtus, frigescunt omnia membra.

Credere quis posset quod virgo quatuor implens

Nuper olimpiades adeo cito consenuisset?

495

Numquam tam modico rosa marcuit; in nova formas

Corpora mutatas cecini, mirabiliorque

Non reperitur ibi mutatio quam fuit ista.

Scilicet ut fuerit tam parvo tempore talis

Taliter in talem vetulam mutata puella.

500

Heu quam dissimiles sunt virginis artibus artus!

Accusant vetulam membrorum turba senilis,

Collum nervosum, scapularum cuspis acuta,

Saxosum pectus, laxatum pellibus uber.

Non uber sed tam vacuum quam molle, velut sunt

505

Burse pastorum, venter sulcatus aratro.

Arentes clunes macredine crudaque crura,

Inflatumque genu, vincens adamanta rigore,

Accusant vetulam membrorum marcida turba.

Concitus exsurgo, cepi firmare quod illam

510

Appeterem ferro, sed mens ad se revocavit

Virgineam famam, que scandala ne pateretur,

Continui, quamvis omnis spes eius habende

Iam discessisset; sic dextra quievit amorque

Extinctus vivum potuit superare dolorem.

515

Nec fuit hoc modicum quod desperatus amavi.

Immo probatio summa fuit quod dignus amari

Sum, qui sic possum iam desperatus amare.

Non tamen inveni que vellet amabilitati

Respondere mee, sed non ideo minus isti,

520

Quam non in culpa scieram, bonus esse volebam.

Expers consilii vix vestimenta resumo.

Vestimenta resumo tamen, post meque recludo

Portam, tam tristis quam letus in ingrediendo.

Adque domum veniens vix atria claudere possum,

525

Vix cameram, sine luce meo me reddo cubili.

Flebilis evolvo michi que vindicta placeret,

Sed non invenio condignam; si moriatur,

Omnia pena levis quam momentanea finit

Mors; igitur vivat luitura diu scelus istud.

530

Sit mendica manum non inveniat miserantis.

Estoque siquid ei dabitur, modicumque malumque.

Panem non comedat, nisi quem dederit putre granum;

Non carnes, nisi de vetula sue sive leprosas;

Non pisces, quos non denuntiet undique fetor;

535

Nec vinum gustet, quin sit vel pingue vel acre.

Tussiat eternum, iuncturas gutta fatiget,

Febriat absque crisi, sitis insatiabilis adsit.

Adsit frigus iners sed et intolerabilis estus.

(Si possint sint ambo simul saltemve vicissim).

540

Fletus ei sit continuus lacrimeque perhennes,

Singultus subiti, suspiria crebra frequenter.

Oscitet halitibus distenta rigoribus atque

Feteat eructatio, non emungere nares

Possit, in os sanies descendat tota corize.

545

Nec spuat hoc etiam sed glutiat evomitura.

Nec vesica vel anus contineat vel urinam

Vel stercus, sed continuo fluat ante retroque.

Nam post tale nefas mala tot non posset habere,

Quod michi sufficiens posset vindicta videri.

550

Ecce superveniens luctum dolor innovat, ecce

Virgo datur tedis, longinquas nobilis illam

Ad partes sponsus transducit, erat locus ille

Ad quem nulla michi veniendi causa dabatur.

Necdum compereram sibi si mea sollicitudo

555

Tam mordax innotuerat, nec iam michi tempus

Investigandi, tot erant hiis tedia tedis.

O quicumque meam tecum traducis amicam,

De thorace meo michi cor traxisse videris.

Sed prohibere patrem non possum, quin, ubi malit,

560

Sit iungenda, mea cum non intersit aperte.

Pre cunctis etenim secreto pertinet ad me,

Cum iungi nequeat, quin me disiungat in ipso.

At vero postquam viginti circiter annos

Cum sponso fuerat partuque effeta frequenti,

565

Et sua iam facies dispendia parturiendi

Senserat, ecce diem supremum claudere sponsum

Fata iubent, placuit, primogenito remanente,

Et pro dote sua, procuratore relicto,

Ad patrios remeare Lares; occurritur illi

570

Omnibus a notis consanguineis et amicis.

Preveniens alios occurro longius illi,

Et brevibus verbis ex ordine singula pando.

Subridens dixit, "memini certe satis horum,

Excepto quod anum te subposuisse putabam."

575

Me testante deos quod anum non subposuissem,

"Sed quid" ait "meminisse iuvat modo talia? Numquid

Iam sumus ambo senes quasi nec complexibus apti?"

Tunc instare volens, multis venientibus illi

Congavisuris, vetor addere que decuisset.

580

Quodam mane meos me forte revolvere libros

Contigit, adque locum veniens ubi dicitur illud:

Precipue si flore caret et cetera, risi,

Perque fenestrellam vidi dominam venientem.

A fortunatis prognostica multa videntur.

585

Preteritura meas erat edes septaque Solis,

Monte Palatino leva de parte relicto,

Tendebat, lauros tripodumque oracula visens.

Occurri, satagens offerre domestica, siquid

Esset ibi placidum, vel si divertere vellet

590

Sub tectum nostrum, modica recreanda quiete,

Subiunxit "non est modo tempus multa loquendi,

Sed mediatricem sum provisura fidelem

Ad te mittendam, cum se dabit inde facultas."

Paulo post ad me facunda pedisseca quedam

595

Mittitur et secum pretiosa iocalia defert,

Aurea cum gemmis miro fabrefacta paratu.

"Hec" inquit "domine sunt illius, suus ad quam

Procurator heri pro nummis misit habendis.

Sed quia tanta domi numerata pecunia non est,

600

Ad mercatores presentia pignora mittit.

Ast michi comperte quod te non oderit, istac

In mentem venit divertere, scire sed illam

Nollem quod per te venissem neve putares

Quod te diligeret propter tua, sed modo sano

605

Credas consilio; laudo quod te penes ulli

Si modo sunt nummi, retinere iocalia cures,

Et sibi mutuo des; fingam quod me repedantem

Videris a mensis et quod mensas adeundi

Quesieris causam, qua comperta, voluisti

610

Sic sibi succurri; sic cor furaberis eius

Pro certoque tene quod sit tibi grata futura."

Erubui si non facerem loculosque sigillo

Signavi plenos, retinere iocalia nolens.

Sic ubi quinque dies iam transivisse notassem,

615

Nec de parte sua rediisset nuntius ad me,

"Esse potest", dixi, "cum sit res invidiosa

Nummi, quod nummos non dixerit hec habuisse

Sic a me, quia sepe locus committere furtum

Suggerit, et vere locus est occasio furti.

620

Quod si commisit ne deprendatur in illo,

Dissuadebit ei mecum ne quando loquatur,

Ne queram si salva pecunia venit ad ipsam.

Quod si quesiero, quid erit? Si deneget illa,

Non habeo testes nec erant testes adhibendi.

625

Debueram potius sua pignora detinuisse.

Tunc nichil excusasset eam, quin fassa fuisset,

Cui dimisisset tot pignora, que, nisi nummis

Acceptis, non debuerat dimittere cuiquam.

Sed volui domine mea sic exponere large

630

Tam specie quam re, quod me censeret amandum.

O si peniteat quod ab initio michi tantum

Dura fuit, si peniteat, michi sufficit, immo

Vltio nulla, nisi talis, delectat amantes!"

Talia dicenti mecum se questio gratis

635

Offert solvendam; venit ecce pedisseca ridens

"O felix", dixit, "tua te precara salutat,

Quodque tuum factum sit commendabile dicit

Plusque modus facto, grates tibi grata rependit.

Vtque scias quod te propter tua nolit habere,

640

Sed tua propter te, refero sua pignora mecum.

Optio vult tua sit, an sint mansura penes te,

Vel tecum referas veniens ipsa potiturus.

Quam cito nam poterit, pro facto credita reddet

Proque modo facti vult reddere nobile fenus

645

Corporis optati, fenus iuvat istud amantes.

Tale decet nec tale potest exactio dici.

Hoc sero venies sed tarde, ne modo quartus

Addatur testis, quartum non vult adhiberi.

Nec possunt soli duo, si non tertius adsit;

650

Vnica sufficiam vobis servire duobus.

Te sibi seque tibi manus est hec una datura."

Hiis dictis abit, invito michi pignora tradens.

In sero venio mecumque iocalia porto.

Nec retinere volo, quia cum fuerint data, credam

655

Extunc semper ei, nam que reperitur in uno

Verax, credibilem se quantum ad plurima reddit,

Et nisi rupta fides sit per mendacia, durat.

Non quia non multi sint qui modicum bene reddunt,

Vt maiora sibi credantur, sed secus est hic,

660

Namque datum semel hoc multis preponderat unum.

Advenio servatque fores ancilla parata.

Mox introducit, mox lectum mittit in ipsum

Et quia me fallax alias deceperat, ipsam

Attrecto manibus, respondent sufficienter

665

Singula; frons, sedes oculi, nasus, labra, mentum.

Sentio ridentem, ruo totus in oscula. Quid plus?

Nudus suscipior cum mansuetudine multa;

Totus in antiqui delector amoris odore.

Quod fuerat meminisse iuvat, quantique fuisset

670

Integra fracta docet; numquam matrona totennis,

Precipue post tot partus, fuit aptior ulla.

Nullaque munda magis fuit aut melioris odoris.

Quod superest taceo, satis est dixisse quod unum

Venimus in lectum, quod uterque sategit utrique,

675

Qui cum pace receptus eram, cum pace recessi.

Ecce meis in visceribus nova rixa creatur:

Lis gravis, ira furens, odium mortale, perhennis

Rancor, inhumanus strepitus, congressio dura,

Questio difficilis, quam nulla solutio sedat.

680

Cum recolo tacitus trutinanteque mente revolvo,

Quid fortuna michi dedit et quid casus ademit,

Evehor huc illuc fluitans, hinc gaudeo multum,

Quod super optato tam longo tempore vici.

Inde memor rursum quam tarde vicero tristor,

685

Quod nullo reditura modo sit fracta senectus.

Auget letitiam desiderium diuturnum;

Auget tristitiam pigra desperatio, verum

Ipsam letitiam Nec desperatio tollit,

Nec desiderium valet evacuare dolorem.

690

Adiuto consorte suo constanter utroque,

Et tamen inter se non possunt pacificari.

Que si concurrant, neutrum neutro superatur,

Nec, si librentur, nutum facit ipsa statera.

Quis doceat domine grates sic solvere quod nec

695

Ingratus videar vel solvere largius equo?

Hec est summa quidem, quod grates debeo mixtas:

Nec bona nec mala sint sibi longa sed abbrevientur;

Si mala sint, placeant quo si bona, displiceant quo

Non sic tristetur quod sit penitus sine risu,

700

Nec sic letetur quod sit penitus sine fletu.

Si sibi fiat honor, macula sine gloria non sit;

Si vituperium, velox oblivio tollat.

Si sit ei dampnum, pro parte tamen relevetur;

Si sit ei lucrum, pro parteque dampnificetur;

705

Si quando metuat, solacia concomitentur;

Si sit consolata, metu non sit caritura.

Sed semper morbo careat, satis est sibi morbus

Pessimus, irretinebiliter ruitura senectus.

Permixtas grates sic omnis amica meretur,

710

Que, nisi fiat anus, se non concedit amico,

Et mea non habeat melius vel peius eisdem,

Si sua culpa fuit. Sua culpa fuisse videtur,

Cum memorem facti vetule se confiteatur.

Nam facti vetule nisi conscia primo fuisset,

715

Non se post eius memorem confessa fuisset.

Nec tamen omnis anus est talibus annumeranda.

Semper erit iuvenis michi, quam sic inveteravi.

Hec autem mecum quia non fuit inveterata

Displicet atque placet; placet obtinuisse, sed illi

720

Cui semper fuerit tam cara iuvencula, quod non

Arrigit ad vetulam, non est leve continuare.

Attendas vetulam mecum non inveteratam.

Nam iuvenes michi semper erunt quas inveteravi,

Nec minus annosam sum quesiturus, eo quod

725

Plus timeo ne deterior foret illa priore,

Quam sperem melius facturam, precipue cum

Nunc quam primo minus presumeret esse potentem,

Et dici posset "vetulus iam desipit iste."