<G>ramaticam trivialis apex subicit sibi firmo

Pro pede, sed lapsu lapidum formidat hyatum,

Scemate quos operis parvi coniungere tempto.

Sunt lapides docti docto testante poete.

5

Si taceant homines, lapides divina reclamant.

At tu sume tibi Compendia, mitis amice,

Cuius susceptis precibus presentia scripsi,

Vt recte scribas, bene scripta legas, bene lecta

Intellecta probes, videas et in ordine, partes

10

Quid sint quot fuerintque, quot concedimus illis,

Quid ratio dampnet et quid protendat in evum.

Nam, velut alma fides, sic scisma scientia sentit.

Hec dum maiores tolerant errantque minores,

Peccant errantes, sed peccant plus tolerantes.

15

Audi, quid Senece dictet sententia nostram

Segnitiem dampnans nostrique pudoris abissum:

Ibo senex ad doctores, vallabo theatrum.

Deferar in circum discamque superstite vita.

Nam quid stultius est quam preteriisse Minervam

20

Et quam cecatos veri contempnere lucem?

Percipias igitur, quia me tam sepe rogasti,

Quod tibi monstrarem metodi vestigia recte,

Quid teneas et quo tendas, ubi vera requiras.

Illis in rebus paucis, quas cernere queris,

25

Est inventori Grecismi gratia danda

Et Doctrinalis, quo quedam silva recedit.

Sed tibi proposui resides avellere stirpes,

Ne lapsum faciant natis vestigia patrum,

Granaque grata seram, que multiplicentur in usum.

30

Fautor Apollonii redit in breve corrigiturque

Hic Doctrinalis liber et Grecismicus auctor.

Vera figurarum patet hic distantia, monstrant

Ad quos ducuntur Compendia certa colores

Clarent preposite Grece clarentque Latine,

35

Clarent auctorum diversa sophismata, clarent

Verba venusta sua, clarent hic fortia dicta

Summaque multorum tam parvo corpore claret.

Ennius abcessit Liviique relanguit usus.

Delicium, filos dabis illis, porra, moriri,

40

Claustros et panter, iuger vel lampada prime.

Limata decet ecclesiam ratione vigere,

Cuius philosophi veri sunt vera secuti,

Inter quos radiat viva ratione Philippus,

Lucidus ingenii fons cancellarius alti,

45

Sacram delectans unda saliente Minervam.

Qui studet, ut studii moderetur frena moderni,

In quo pre maribus Gileberti gloria callet,

Et sua pre senibus viret indolis et velut arbor

Etatis prime fert magno pondere fructus,

50

Virgulti testis in palma dactilus heret.

Regius est fructus, quem regia seminat arbos,

Presidio cuius livoris spicula rumpo,

Dum mea suffulcit Compendia pectore forti.

Eterno verbo nomen conforme, Maria

55

Virgo, fave, condire favo mea dicta favoris

Et mea facta velis. Sine te nichil ordiar umquam,

Sed tibi me subdo cum carmine poplite prono.

Sillaba trina tui demonstrat nominis unum

Eternumque Deum, qui se tibi celitus unit.

60

Littera tres species in solo nomine monstrat,

Ni liquidam semi cum voce probemus eandem.

Est nota prima tripes illique triangula nubit

Semi - que - vocalis vocalem lege maritat

In medio gracilem, post sola triangula regnat

65

In se regnantis trini misteria pandens,

Quo liber ortographus distinguit gramata primus.

Prima triangula vox a littera dicitur esse

Primo formata per gutturis organa nostri.

Vox diffinitur aer tenuissimus ictus

70

Aut vox sensibile proprium describitur auris.

Cum sensu mentis vox articulata coheret.

Conceptum mentis vox nescit inarticulata.

Vox quedam scribi poterit quedamque repugnat.

Scribitur hec O virgo parens sanctissima, salve!

75

Scribi non poterit serpentis sibilus atri.

Vox est apo thoy boo dicta, sed excute sensum.

Vel voco dat vocem, licet hoc breve, longa sit illa,

Ancipites quia sunt voces, ut in hiis probo verbis:

Nox est hyberna laterne clara lucerna.

80

Luceo longatur, sed hyems, lateo breviatur.

Omnia, Christe, regis, radians diademate regis,

Iusti signa ducis pacem signantia ducis.

Sepius accentum sic mutas aut elementum.

Sic aratrum dicis aliaque tamen ratione,

85

Sicut in ecclesiis variis ratione tenetur,

Arida quo teritur: Aratrum sic in duo solve.

Areo producis, aratrum brevias et aristam.

Lector aratra legit, si venerit hoc ab arare,

Et simulacra refert, si venerit a simulare.

90

Connubium tamen obicies contraria ponens.

Tu connube mihi dicas, sed connuba nomen,

De quo connubium tenet u curtam genitivo.

Sic, quod simulacrum dicas, latriam simulantis

Demonis ostendis, qui gaudet in ere latere.

95

Latria longatur, tamen a lateo breviatur,

Vel cultura latron fertur, latriam trahis inde.

Tertia dat lavere, dat flexio prima lavare.

Virgilius dicit Lavit ater vulnera sanguis.

Inde venit lavacrum, brevis e facit a breviari.

100

Si dicas dolabra, tanquam duo dic ibi labra.

Sed Iuvenalis ait muniret castra dolabra.

Prima dolare brevis, tamen hinc des dolia longis.

Talia multa legis metrice sine crimine legis.

Vox genus est, eius species est littera dicta.

105

Composite minima pars fertur littera vocis.

Quod nota sit, dicas: elementi littera scripta.

Est horum minima, quorum divisio fiet.

Hic exclusive gradus ultimus ecce tenetur,

Sicut Cignorum Sortes albissimus extat.

110

Dic inclusive regum iustissimus idem.

Quidam vigenas et tres dixere figuras.

A simili dicta monstrant elementa figure.

Hec, quia principia vocum pereundo resurgunt,

In se mutantur. Hec vis locat ordoque stringit.

115

Corpora sunt, variat hec declinatio nulla,

Omnis doctrine quia fundamenta locantur.

Accidit hiis nomen pariterque figura, potestas,

Sed seriem sub se fertur retinere potestas.

Dicitur hec duplex: Substantia perficit unam,

120

Accidit huic alia. Vocalis, consona substant.

Sed si quis recte consideret, accidit istud.

Nunc aspiratur, nunc longatur, breviatur.

A mutatur in e, si dicis amamus, amemus.

Perficio dic, inficio, dic insula, plaustrum,

125

Plostellum. Voces per derivata notato.

Vocales abeunt in consona, sic retroverte!

Aufert, ablatus dicas et dicta probabis:

Consona mutantur in consona, quod probat offert,

Combibit, ignotus, coxi tabule que, taberne,

130

Eclipsis dicas, eclipticus, attulit, astas.

Sed diffusius hec assignat apostota priscus.

Est elementalis prolatio dicta potestas,

Per quam nomina sunt inventa figuraque facta.

Vocales quinque tantum cognoscimus esse

135

Munere nature, quoniam modulamina quinque

Gutture formantur, gradibus que quinque parantur.

Consona vocales propria virtute movebunt,

Vt virtus anime facit ex se mobile corpus.

Primo formatur a gutture sicque locatur

140

Et diffinitur sic prima vel ultima queque,

Sicut in esse suum proprio procedit ab ortu.

Semivocalis i fertur origine prima

Sic inter mutas b prodit origine prima.

Sed quia sunt alie vocalibus associate,

145

Vt robur sumant, mediis vocalibus astant:

Inter vocales i vel v, circumspice, tales

Quod vires perdant, dum sic in versibus astant:

Virgo, viri, vates, Iuno Iacobus que Iohannes.

Post q, post g vel s latebras u poscere cernes.

150

Namque sonus fertur contractus ab Herodiano

Vt sanguis, suadet, mansuescit, suavia, squalet.

Instar habens ignis volat a, descendit ut aer

Tardior e, post o quasi fluctuat, v gravis heret.

I gracilis sonat in medio tanquamque cathena

155

Aurea vel gluten elementa ligare videtur.

Voces formantur in gutture semi - que - voces

Extra, sed mutas dentes et labra sigillant.

Virginis in libro sunt plenius ista relata.

Nature sumunt proprias ab origine formas

160

Gramata nunc longas, nunc curtas nuncque rotundas.

Grossas ecclesia, graciles scola, curia longas

Exposcit notulas proprio moderamine factas.

In sensu medio notulas non protrahe magnas,

Sed velut herba sedet vestitque sub arbore tecta

165

Tellurem. Mundas depingit curia cartas.

L surgat, sic f, sic r, sic s moderanter.

Collum sublimet aliquando triangula cartis.

In p descendat et q sua tibia iuste.

Tibia nulla gravis sit ibi, non ardea collum

170

Eminus extendat, non pinguis venter inundet

Nec caput infletur nec planta podagrica nutet.

Sed voces, semivoces muteque figuras

Accipiant proprias et sint via plana legenti.

Sunt semivoces sex, quas in margine scripsi,

[L, m, n, r, s, x]

175

Tanquam semidei citra plenam deitatem:

Incipit a voce, finitur quelibet in se.

Quatuor at liquidas per metra liquescere cernas.

Cum liquida muta longatur vox breviata.

Hec vult longari, sed longa nequit breviari

180

Vt pater, ut patris, mater longat tibi matris.

Quando corripitur patris, r vanescere fertur.

Non valet esse brevis producto nomine matris,

Vt, si sit cumulus, addatur, crescit acervus.

Esse novem mutas scriptas in margine cernas.

[B, c, d, f, g, k, p, q, t]

185

Desinit a voce, sed quelibet incipit a se.

Has respective mutas concedimus esse,

Fertur ut informis mulier formata maligne.

Dixerunt quidam transfluxo tempore vates.

Si post vocalem se prestat muta fidelem,

190

Confert vocali, quod debeat abbreviari,

Ni fuerit causa, fuerit distantia facta,

Vt cum dico: Metis, sed non vis parcere metis.

Rome, papa, sedes, et digna datur tibi sedes.

Hoc et de liquidis concessum munus habetis,

195

Vt cum dico: Caro venit pro munere caro.

Tu me, mater, alis, dum tollar fortibus alis.

Tu mihi sepe canis, quod curem cedere canis.

Per se simplicia constant elementa, sed illis

Temporis adiciunt quantum sua consona circum.

200

Dic semivoces quiddam vocalis habentes.

Namque sonant multum, quare dant hoc tibi donum,

Quod sibi prepositam vocalem dant tibi longam.

At quando differt, tunc diversum tibi defert.

Asya pro fluvio longa est, Ysis sociatur.

205

Inquiras vere, breviatur pro regione.

Vasis, vesica, renes, velamina, stema.

Cum patitur liquida, quod vox sit previa longa,

Tunc est vox semi -, que vult minor inde teneri,

Quando vox semivocem patitur breviari,

210

Vt, cum longatur finis, cinis abbreviatur.

Sed non hec sequimur penitus, quia cogimur ipsos

Auctores nostros imitari versificando.

Quedam finalis est nostre littera vocis.

Voces et semivoces mutasque locabis

215

Quatuor has b, c, d, t, sed hiis exempla require.

Vocales quinas per consona debita iungas,

Hiisque Latinarum finalia respice vocum.

Vtitur ecclesia linguis tribus, una Latina,

Altera Greca, sequens Hebrea sit hac ratione.

220

Illa potens, sapiens, ortu divina refulget.

Dicitur allelu "laudate", sed ya sit "uni -"

Per themesim - versale tibi, sed id exprime iunctum.

S si scribatur, tunc dicitur Israel esse

"Vir speculans in amore Deum", quia dicit Hebreus

225

Is "vir", sed mulier a nobis dicitur yssa.

Inter iota, sima fac etha, Iesus perhibetur.

Inter chi, sima ro scribas et Christus habetur,

Quem virgo virga produxit florida florem,

Qui Deus est et homo conservans patris honorem.

230

Orbis pro morbis obit in cruce conditor orbis,

Qui delet morbos, dum lucis visitat orbos.

Alpha refertur et ω, notulas sed scribo Latinas.

Sunt subiunctive, quedam sunt prepositive,

Vt iubet ordo suus; nunc ancipites vocitantur,

235

Nunc, quia correpta productaque sunt, elementa.

Preterea k, q, simul et c vim tenuere

Vnam, quod dedimus metroque sonoque tenendum.

Cominus est cum c, sed quominus incipit a q,

Et quo ferre minus poteris, sic dictio dupla est.

240

Inter proceros apices k curia ponit.

Ponitur in Grecis, Kyrie sit dictio testis.

Est i vocalis et consona, cui comes est v.

Non tamen est illis ideo variata figura.

Nomen idem remanet nec ab officio variatur,

245

Sed diversa tamen elementa fuere quibusdam.

Nam metro et prosa sonus hiis et vis variatur.

Post c, post p, t, post r spiratio spirat.

Chremes, Thraso, Philippus erunt, Pirrhus tibi testis.

Sed videas, quod in hiis spiratio facta sit arte.

250

Vocales binas diptongus glutinat in se.

Quatuor existunt solempnes, despice mechas,

Sicut in exemplo villo pretiosior aureo.

Semivocales sibi iungas prepositivas.

Subiungas exempla Mnenesteus, Smirna, smaragdus.

255

Vertice sillabico non stabit consona duplex,

Scilicet x, zeta, quoniam non dico zmaragdus,

Consona si sequitur, sed dic pro flumine Xanctus.

Semivocalem raro preponito mutis:

S b sequente tenet Asbutes, as - quoque - bestus.

260

Post s iunge c, q, scriptum squalor que probabunt.

Iungas post s p vel t quasi spes que status que.

S raro super l sicut slataria, slophus.

P multis iungo: psalmus, stirps, psallere, tempno.

Quod tamen ex usu dico, cum tempnere scribo,

265

N quia vult post m fieri comes inmediata.

Mutarum nulla mute preponitur umquam

Exceptis paucis, quas post hec ponimus extra.

Semivocali liquide preiungito mutam,

M tamen excepta, blandus clarus que probabunt.

270

Has petit m Tmolus, Admetus, dragma, Piracmon.

Mutis prepositas mutas has stare videmus

Bdellia, Migdonides, lectus sociabis et aptus.

Extremis similes multas reperire valemus.

Ante p stare nequit r littera. Cur? Quia clausis

275

P fertur labiis, r aperto latrat in ore

Nec reserat clausam vox, que profertur aperta.

T pro c pono, vocalis previa si sit.

C vult pigricia, quia t sua nescit origo.

Inpedit s, simul x, sunt ustio, mixtio testes.

280

Ergo lis in -ium pluralem dat genitivum.

Est duplex gamma Greco sermone digamma.

F que digamma sonat, g fertur littera gamma.

Consona dicitur v, que dicitur esse digamma.

Ponitur et pro p, comes aspiratio si sit.

285

Hoc nomen dabitur nobis pro teste Philippus.

Phi vero talem nos dicimus esse figuram

Illiusque loco sonat f prolata Latinis.

Muta potestate quasdam precedere debet,

Dictio sed nulla per eam finita Latina est.

290

Phi muta est Grecis, sic f sit muta Latinis.

Dicitur x duplex, c vel s g vel s quia gestat.

Dux, ducis hoc monstrat, rex, regis in ordine constat.

De cio dic cito, cito sed cieo dare scito.

C tantum tribuo primis s c que supremo.

295

Ieronimus dicas et in hoc I ponito pro G.

Voce tamen tali bene debet causa notari;

De quo dicatur ususque frequens videatur,

Vt Gnidon et gnomo, gnavus, Gneius g locatur.

Dicit Aristotiles: Est quadre pars tibi gnomo.

300

Piscosamque Gnidon scripsit Sulmonis alumpnus.

Anceps est liquida, qua sillaba longa brevisque

Efficitur, sicut exemplo claret in illo.

Est aspiranda nota, que tibi littera non est.

Hanc etiam veteres extra seriem posuerunt.

305

Vocibus ante venit, post consona stare requirit.

Non spirare silen, spirare diasia querit.

Ex notulis harum patet <H> coniuncta duarum.

Ponimus y Grecam longam, que dicitur esse

Ramus Pictagore; virtutem dextera signat

310

Et vitium leva ramorum proprietate;

Inferior pars est gracilis signatque novellam

Etatem, vitium que non intelligit ullum.

Ostendit bivium falso discernere verum.

Dextrum per callem, dic, quis felicius init

315

Virgine, que virga Iesse consurgit in astra,

Gloria spineti, redimens rosa dampna rubeti.

Consona zeta duplex, qua falsus versus habetur

Sic Zozimam puerum nec opes nec gloria rerum,

Sit nisi versiculo subtractio temporis illo.

320

Hec est barbarica nec nostre vocis amica.

Carmentis notulas invenit callida nostras,

Hebreas Moyses, Cadmi prudentia Grecas.

Exsurgit clipeata seges de semine tali

Pugnatura scolis. Pereunt dum consona, voces

325

Quinque manent, per quas fabricantur menia Phebi.

Ysidorus dicit: Sunt vocum gramata signa,

Indicium rerum faciunt, absentia cernunt,

Preteritum memorant, sic prosunt teste Lucano:

Fenices primi, fame si creditur, ausi

330

Mansuram rudibus vocem signare figuris:

Nondum flumineas Memphis contexere biblos

Noverat, at saxis tantum volucresque fereque

Sculptaque servabant magicas animalia linguas.

Carmentis melius elementa brevissima finxit,

335

Omnis doctrine que sunt fundamina nostre.

Est brevis α notula, sed dictio cernitur alpha.

Si tu vis brevius inventis scribere punctis,

Hec vocum numero comitentur consona certo.

Si vis, scribe notas archanas lacte recenti,

340

Pulvere carbonis asperge, legentur aperte.

In notulis mirum pandunt modulantia labra

Artificem testata Deum, qui virgine sacra

Induit humanum nostro sine semine vultum.

Scribitur in vultu nostro bis homo comitante

345

Ista voce Dei: Faciunt orbes oculorum

O bis, scribitur m naso mediante per orbes,

Auris d, naris facit e, facit i decus oris.

A dextra levaque simul vox illa resultat.

Ergo bis in nostro vultu vox illa legetur.

350

Sic vero notule vires habuere latentes.

Littera, dic, eadem quod sit producta brevisque,

Vt Sortes idem niger albus dicitur esse.

Sic aspirata non aspirata manebit.

Littera multotiens duplex concurrit in unam:

355

Calliopea sonat, quod Calliopeya format.

Vrbis Alexandri nomen formatur in ya:

Aut ya corripiet, dat Alexandreya causam;

Y demas et tunc dat Alexandrea relinqui;

Aut e dematur et Alexandria refertur.

360

Talia producit Grecum breviatque Latinum.

I vocalis et v solet assumpsisse sonantem.

Opponas: Et quam? Dico, quod sit mediatrix.

I duplicem quondam retinebat maius et huius.

Vnam proferimus hodie pro duplice longam.

365

Huic nos proferimus, non hui, quia longa refertur

Hec interiecta, sic sit distantia causa.

Dicitur huic metro, sed eam conglutinat huius.

Hei sic dic et ei, quod non conglutinat eius,

Interiectiva quoniam coniuncta sonaret.

370

Numquam scribatis unam causa brevitatis,

Equivoce notule quoniam sunt intitulate.

Nam partes omnes bene possunt equivocari.

Nec super hiis studeo doctrinam fingere certam.

Scribere qui nescit hanc vocem littera, nondum

375

Gramatice reserare fores conceditur illi.

Littera t duplicat, t litora non duplicabit.

Littera fertur iter homini prebere legenti.

A lito dico litas, debemus dicere litus.

Nam sacrifex ad aquas sua sacra piacula libat.

380

Ignis et unda sacris aderant, ut Naso renarrat.

Iunxerunt elementa patres aptumque putarunt

Ignibus et sparsa con tingere corpus ab unda.

Erme scribe per e, peryermenias venit inde.

Qui periarmenias per a scribit, deviat auctor

385

Grecismi Grecas solitus corrumpere voces.

Contra scripturam talem sonat hermofroditus,

Et Iuvenalis ait truncoque similimus Herme.

Machino dum scribit idem, non machinor, errat.

Inter vocales distantia fertur easdem.

390

Dic habeo, post hec habeamus, littera curta

Fertur acuta, gravata soni modulamine leni.

Subtrahe spiramen: abeo dicas et abimus.

Fertur acuta, gravata brevi sub voce relata.

Sic erit in curta distantia facta quaterna

395

Ex ratione, modis sex fertur littera longa.

Dic hamis, acuis; hamorum prome, gravatur;

Hamus erit circumflexe prolatio vocis.

Si non aspires, trinus modus ille sonabit.

Are sic profer, ararum profer et ara.

400

Vocales alias nos sic variare docemur.

Ast othomega semper longatur et etha.

Ancipites alie voces mansere Pelasgis.

Esse vau debet tibi duplex consona sicque

Esse digamma solet Grecis et consona simplex.

405

Sic est v nobis, sicut Venus esse probabit.

Consona stat simplex illic, si dico cupivi.

Vim duplicis portat vocem longando priorem,

Davus et Argivus mediis avertit hyatum.

Quod facient alie (comburo, sicubi testis).

410

Nam sic ora movent mire modulantia voces,

Sunt quia conformes notule (baratrum, voro testes).

Tres notule numquam mutantur casibus ullis.

Iste sunt l, n, r, quod monstrat sal, salis atque

Fluminis a flumen et Cesar, Cesaris inde.

415

Adiciunt c, t quidam, lac, lactis et allec,

Allecis probat hoc, caput et sua compositiva.

Sic in preteritis manet l, manet x, manet s, p:

Celavi, scalpsi, quassavi, nexo probabunt.

Hee semper remanent, alie stant sive recedunt.

420

Indicat hoc habeo, iubeo vice preteritorum.

Plus trahimus, quam proferimus, cum dicimus hii dii.

Vnam pro geminis et sola renuntiat e t.

Dictio nam talem sibi vendicat illa figuram.

Paucas pro multis, sed sub brevitate, locamus.

425

L metra relligio geminant, vox nuntiat unam,

Proferimus, quod nos non scribimus, ut tibi monstrat

Natio vel ratio: t scribitur et c refertur.

Cur, alibi dixi. Dicam notulas numerales.

<H>ee signant numeros, I primitus V que secundo,

430

Per se vel mixtim, post X, post L sibi cedunt.

C producta quater tibi quadringinta notabit.

D quingenta notat, DC sexcenta, sed inde

D cum C ducas quater et nongenta resurgunt.

Postea mille notat I, sed super adde titellam,

435

Sicque per articuli cunctas procedite partes.

Duplex II signat duo milia, dant tria terna,

Quatuor et totidem, sic ad centum veniendo

Cum numero primo supra ponendo titellas

Milia signabis totidem, sed milia mille

440

M tibi signabit super una teste titella.

Littera sic lucet, ad iter sic dicta legentis,

Vel quia deletur. Genitrix est littera prolis

Sillabice. Quid sit si queras sillaba, dicam:

Sillaba comprendit apices prolata sub uno

445

Accentu, profert quam spiritus unus ab ore.

Sillabica stirpe generatur dictio, gignit

Illam sillabica connexio, pars ita fertur

Illius vocis, que constructiva vocatur.

Ad plus sillabicam statuunt sex gramata vocem,

450

A prius, ab post hoc, ars, Mars, stans, stirps, videatur

Ordine crementum tali numerusque notetur.

Tres vero voces retinebit sillaba nulla.

Ad plus precedunt tria consona totque secuntur,

Et tria precedunt, vocalem bina secuntur.

455

Aut e converso monstrans hoc stirps que probabunt.

Dicas oblitus, oblatus et obruo subdo.

Sillaba diversa sibi consona vendicat illa.

Exigit hoc metrum per talia compositiva.

Cum prima parte nequit aspiratio stare

460

Sicut inhumatus et adhuc et abhinc, inhibemus.

Sabbata, Sabburra, sic gibbus, gibber et obba.

Sillaba diversa duo consona sic retinebit.

Sic in compositis oggannio, suggero fiet,

Lippus et apparet, bis p scribetur in illis.

465

Fautor Apollonii sic monstrat in orthographia.

Quatuor accidere tibi dico, sillaba, vere,

Que sunt ista: tenor et spiritus, adiciatur

Tempus cum numero. Tenor est gravis, est et acutus

Et circumflexus, si fiat dictio vel pars.

470

Spiritus aut lenis aut asper spirat ab ore.

Vnum sit tempus, aut sunt duo, des tria, semim.

Consona, que multa faciunt sua tempora dando

Sillabice vocis numerum, signavimus ante.

<C>onstructe vocis minima est pars dictio, quantum

475

Ad sensum totum, quia sillaba nil tibi signat.

Sillaba sincere monosillaba dictio non est.

Aspiratur hara, non aspirabitur ara.

Ergo si dicas a per se, nil ego certum

Auribus accipio, dum tempus dictio ponat.

480

Vocum dicetur oratio congruus ordo,

Per quem perfecta sententia congrua surgit.

Large diffinit quis sic: Oratio namque

Est liber et sola sic fertur dictio sepe.

Summum pande bonum! Bene respondetur "honestas".

485

Est vocum series oratio congrua sensu.

Octo gramatice partes oratio querit.

Sed nomen preit et verbum sequitur, duo sensum

Constituunt plenum: Virgo parit et Cadit hostis.

Sed consignificant alie primisque ministrant,

490

Sicut Aristotiles assignat in ordine partes,

Cuius Apollonius sequitur vestigia firmus.

Significative partes sic ordine pono:

Stella parit radians, que supra sidera mire

O stupor! ergo novum solem producit ad ortum.

495

Partes inde librum componunt octo secundum.