Quomodo sola sedet probitas! flet, ingemit, aleph,

      Facta velut vidua que prius uxor erat.

Cui de te, fortuna, querar? cui? nescio. Quare,

      Perfida, me cogis turpia probra pati?

5

Gentibus obprobrium sum crebraque fabula vulgi;

      Dedecus agnoscit tota platea meum.

Me digito monstrant, subsannant dentibus omnes,

      Vt monstrum monstror dedecorosus ego.

Mordeor obprobriis. De me mala cantica cantat

10

      Vulgus, et horrendus sum sibi psalmus ego.

Fama per antiphrasin cantat multumque cachinnum

      De me ludificans impia turba movet.

Concutit a tergo michi multa ciconia rostrum,

      Hic aures asini fingit, et ille canem.

15

Turba molendini, grex furni, concio templi

      In mea facundis vocibus acta sonant.

Si me commendet Naso, si musa Maronis,

      Si tuba Lucani, vix bona fama foret.

Quem semel horrendis maculis infamia nigrat

20

      Ad bene tergendum multa laborat aqua.

Fata neronizant in me, michi triste prophetant

      Astra poli, michi dat tristia signa polus.

O dolor, o pudor, o gravitas, o tristia fata!

      Sum miser et nulli sum miserandus ego.

25

O bona prosperitas, ubi nunc es? Nunc mea versa est

      In luctum cithara, fit lacrimosa lira.

O mala dulcedo, subito que sumpta venenas,

      Queve recompensas mellea felle gravi!

O felix qui non est usus prosperitate!

30

      Nam venit ex sola prosperitate dolor.

Non sine felle suo dulcet fortuna nec albet

      Absque nigredine, nec mons sine valle fuit.

Cui multum mellis multum dedit ipsa veneni;

      Mel vomuit primum felleus ille sapor.

35

Sic gravius cadit hic quem format forma gigantis

      Quam nanus cuius parvula forma sedet.

Vt plumbum gravius pluma paleaque lapillus,

      Sic gravius cadit hic qui bona multa tulit.

Hic ego, qui fueram satur omni prosperitate,

40

      Hoc verum fateor omnibus esse modis.

Numinis ambiguos vultus deprendo, novercam

      Sentio Fortunam, que modo mater erat.

Sum miser et miseri nullus miserans miseretur:

      In peius veniunt omnia dira michi.

45

Temperat assidue pro me Fortuna venenum,

      Quo sitit illa caput mortificare meum.

Nil agit, infelix. Perii: nequit ergo nocere

      Amplius: extincto vulnera nulla nocent.

Heu quid agam, quid agam? plorabo. Sufficit istud?

50

      Non, quia fata michi deteriora parant.

Quid tibi, magne, tuli, quid, Iupiter? Vnde nocendi

      Ista sitis? Celo fulmina nulla tuli,

Nec petii thalamos Iunonis, nec volui, nec

      Seva giganteis fratribus arma dedi.

55

Cur michi, seve, noces? cur, cur? dic. - Nescio. - Nescis?

      Ergo quid innocuo, Iupiter alte, noces?

Hic nimis insanum redolet, caret et Salomone

      Qui nocet innocuo quique nocere capit.

Nam nimis iratus, nimis ille superbus et ultra,

60

      Qui ferit insontem, crimine dante locum.

Quid me persequeris igitur? victoria parva

      Est miserum multis ledere posse malis.

Desine. Quid mirum si Davum vincat Achilles?

      Et si Tersitem conterat Hector equo?

65

Nam, quotiens miserum probus expugnare laborat,

      Se misero similem nititur esse probus.

Ad lacrimas redeo, quarum michi copia, quarum

      Excursus salsis potibus ora bibunt.

Est cibus anxietas, lacrime sunt pocula, pena

70

      Panis, vina dolor, est mihi vita mori.

Quod patior pallor loquitur maciesque figurat,

      Indicat exanguis turpiter alba cutis;

Nam facies habitum mentis studiumque fatetur

      Mensque quod intus agit nuntiat illa foris;

75

Internique status liber est et pagina vultus:

      Exterior macies intus amara legit.

Heu miser, heu demens, heu cecus! Semina mundi

      Iratos animos in mea feta trahunt.

Est mihi terra nocens, ignis gravis, unda nociva,

80

      Aer tristitia perfidiore nocet.

Sic mihi septenis nocet impia turba planetis:

      Quilibet in nostra morte planeta furit.

Saturnus falcem, fulmen fert Iupiter, arma

      Mars, sol fervorem, dira venena Venus,

85

Mercurius virgam, cupidas fert Luna sagittas:

      Septem septena concitat arma cohors.

Quo fugiam, vel quid faciam? mors undique claudit,

      Ne fugiam, cunctas imperiosa vias.

Ve michi, ve misero, ve prosperitate carenti,

90

      Ve cui scire datur quicquid in orbe nocet.

Ex quo prima parens vetito ieiunia fregit

      Nullus in hoc misero tam fuit orbe miser:

Nec Titius lacerus, refugis nec Tantalus undis,

      Nec male qui rexit lora paterna puer.

95

Orbatus Niobes, Iob vermes, sibila Cadmi,

      Hec collata michi prosperitate vigent.

Ergo quis infelix patitur peiora? quis ille

      Tristanus qui me tristia plura tulit?

Obruor oceano, sevisque reverberor undis,

100

      Nesciet hinc reditum mersa carina suum.

Decidit in cautes incauta carina, procellas

      Sustinet innumeras invidiosa ratis.

Me si tanta pati natura volebat amara,

      Ponere debuerat perfidiore loco:

105

Aut gelida Sithia, nimio vel solis in orta,

      Aut ubi soligeris concidit ardor equis,

Aut ubi perfidior quadrangulus orbis habetur,

      Vel quo perpetuum torrida zona calet,

Aut aliquo peiore loco qui gente vacaret,

110

      Quo minus obprobrii cognita fama foret.

Dulcius est miseros aliena vivere terra

      Quem propria male, qua singula probra patent.

Malo meum sciri longinquis dedecus Indis

      Quam quos vicinos efficit ipse locus.

115

Hic inter notos sotios, miser, inter amicos,

      Quod nugor, querula fertilitate premor.

Omnibus invideo melioribus: invida semper

      Mens tantum rodi pro meliore solet.

Quot sub sole vigent fateor me tot meliores:

120

      Sim licet Arturus, qualis habebor ero.

Omnibus invideo, nullus michi: mens dolet hinc quod

      Reciproca caret hic transitione dolor.

Nam caret invidia miser, immo miserrimus ille

      Qui nimis omnimoda prosperitate caret.

125

Quid sim, quid fuerim, cuias, ubi, quid vocer, unde

      Natus, homo vel humus nescio, mentis inops.

Me domini, sotii, noti, quod maius, amici,

      Pro scelus! in medio deseruere mari.

Dum Zephyrus flabat multis comitabar amicis,

130

      Nunc omnes Aquilo, turbine flante, fugat.

Vt phylomena canens, frondes sonitumque canorum

      Et nemus et silvas, frigore tacta, fugit,

Sic, hiemis casus horrendaque nubila vitans,

      Omnis in adversis rebus amicus abest;

135

Delicias veris sequitur, sed tempora brume

      Deserit, ablato remige, falsus amor.

Vultur edax, corvusque niger, presagaque cornix

      Ventris ad ingluviem semper adesse parant.

Leccatrix mel musca, luposque cadavera; sic nunc

140

      Predam, non homines, gens parat ista sequi.

Vilis amicitie species, quem quelibet hora,

      Quam variis variat fluctibus orba dea.

Si tales olim Eurialus Nisusque fuissent,

      Non durasset eis ille perhennis amor.

145

Verus amor miserum non dedignatur amicum:

      Vera fides tantum nescit amena sequi.

Participat flores et grandem grandinis iram

      Inconcussa fero turbine vera fides.

Taliter unanimes loquitur scriptura sodales

150

      Quos strinxit vero vimine verus amor.

Prevalet hoc solo mala sors quod monstrat amicos,

      Qui bene, qui male: sic monstrat utramque fidem.

Vt fornax aurum, navem mare, mucro catenas,

      Sic gravior corda casus amica probat.

155

Nam citius sotiis sotiabitur unica fenix,

      Atque lupis citius pace fruetur ovis,

Et prius Arturus veniet vetus ille Britannis,

      Quam ferat adversis falsus amicus opem.

Iob, collata meis, angustia vincitur, inde

160

      Quod coniux fuit et trinus amicus ei.

Ast ego desertus non illam cerno, nec illos:

      Me preter nichilum constat habere nichil.

Si Codrus foret hic, essem nunc codrior illo,

      Nam nichil hic habuit, ast ego plura nichil.

165

Tot mea sunt quod non sine me regina iaceret:

      Si foret hoc verum pauper ubique iacet.

Temporibus cunctis ieiunus prosperitatis,

      Morte minante, minis asperiora gemo.

Ver dedit inditium, febrem mala contulit estas,

170

      Nutriit autumpnus, frigida pascit hiems.

Nocte dieque malum me sciphis potat amaris,

      Vt vigeant in me gaudia nulla mei;

Luce queror, lacrimas fundo, suspiria ructo,

      Scindo genas, plango pectora, rumpo comas.

175

Colloquium turbe tamen est solatia luce,

      Et minuit penas lectio crebra meas.

Nocturna longe minor est angustia lucis,

      Que mea multimodo corda dolore ligat.

Nocte furit Furiis nimium Furor impius in me,

180

      Qui mea maiori vulnere corda forat.

Nocte gemo gemino gemitus cumulusque dolorum

      Crescit, corque coquit crebra gehenna meum.

Ve michi! sermo meus mea fabula crebra dolenti,

      Dum tali mecum voce dolendo loquor.

185

Sevit et innumeris cor lanceat ira sagittis

      Poenarumque fero turbine turba furit.

Volvor et evolvor, lectus, bene mollis, acutis

      Vrticat spinis tristia membra meus.

Nunc nimis est altum, nimium nunc decidit usquam

190

      Pulvinar, medium nescit habere modum,

Nunc caput inclino, nunc elevo, parte sinistra

      Nunc ruo, nunc dextra, nunc cado nuncque levor,

Nunc hac, nunc illac, nunc sursum, nunc rotor infra,

      Et modo volvo caput qua michi parte pedes.

195

Non ita stare queo: surgo lectumque revolvo;

      Sic modo volvo pedes qua michi parte caput.

Nec sic esse queo: proprio, maledico clienti

      Quod male cum lecto me facit esse meo.

Vocibus iratis insontem clamo ministrum:

200

      Huc, miser Vgo, miser, huc, maledicte, veni.

Quid facis, Vgo? iaces? Lectus meus iste quid est hoc

      Quod male cotidie sternitur? Vnde locus?

Tunc ipsum colaphis et pugnis verbero duris

      Et sibi quod patior verbere vendo malum.

205

Volvit et evolvit plumamque reverberat ulnis

      Et modo que tulerat vindicat acta puer.

Tunc iterum iaceo. Dormire puto. Nichil est quod

      Vno momento firmiter esse queam.

Sic solet arboreas Boreas evolvere frondes,

210

      Sic rota mortales, sic aqua seva rotam.

Nunc calor ignitus, nunc frigus membra gelatum,

      Nunc, hostilis ei, sudor aquosus habet.

Tunc gemo, tunc oculi lacrimas, sua pocula, potant,

      Immo vomunt, gemino fonte rigante genas.

215

Si sopor irrepsit, quod rarum, sompnia ludunt

      Multimodis animos motibus egra meos.

Mergor in Oceano, tenuem taxillor in assum,

      Armatos video currere sepe deos.

Flumina parva fluunt, aret mare, corruit Athlas,

220

      Et geminas fortes concutit orbis aves.

Sum velut implumis quem rodit in ilice cadmus,

      Que diro matrem carmine clamat avis.

Sum velut esuriens qui sompniat aurea tecta

      Vsibus et vestes pauper habere suis.

225

Sum velut expectans properantem rusticus amnem,

      Qui cupit excursis pergere siccus aquis.

Sum velut elusus quem detinet alea lusor,

      Qui cum perdiderit perdere plura parat.

Sum velut insanus qui, cum plus leditur, hic plus

230

      Fustibus et iactu liberiore furit.

Ha nimis infelix qui sustinet innumeranda,

      Qui patitur numeris omnia plura suis.

Tot mala, tot penas patior quod, si quis arenam

      Conferat in numero, cedet arena meis.

235

Pagina sit celum, sint frondes scriba, sit unda

      Incaustum, mala non nostra referre queant.

Tam gravibus ledor quod non peiora timesco:

      Qui summe miser est plus nequit esse miser.

Sit maledicta dies, in qua concepit et in qua

240

      Me mater peperit, sit maledicta dies.

Sit maledicta dies qua suxi pectus et in qua

      In cunis vagii, sit maledicta dies.

Sit maledicta dies vite: de ventre sepulcro

      Me transmutasset, o Deus, illa dies!

245

Cum dabat ubera mater, ne mala tanta viderem,

      Debuerat iugulis presecuisse caput;

Mortua nam melius abscondere membra sepulcro

      Quam vivendo pati deteriora nece.

Omnia coniurant in me. Pater alme, misertus

250

      Succurras misero, spes mea, summe Pater.

Plange, miser, palmas, Henrice miserrime, plange,

      Et caput et dura pectora plange, miser.

Me sibi privignum Rannusia dira, noverca,

      Ardet in horrendis perpetuare malis.

255

Est Fortuna michi serpente neronior omni,

      Nam serpens fugit, at sepius illa fugat.

Quando michi tribuet sors prospera prosperitatem?

      Non hodie, nec cras, quod puto, forsan heri.

Cum me blandifero respexerit alea vultu,

260

      Arne, retro properans fonte recurre tuo.

Quem male fructificat que nunquam floruit arbor!

      Spes quoque messis abit cum male germen obit.

O pudor, o timor, o dolor, o mala tedia vite,

      O comes assiduus plusque furore furor!

265

Quid faciam? Vos hoc mea dicite turba dolorum,

      Nam vos auxilium consiliumque meum.

O Deus, o quare subito Fortuna rotatu

      Cuncta molendinat mobiliore rota?

Sors mala, sors peior, sors pessima, sorsque maligna

270

      Facturam turpi protheat arte tuam.

Hanc, Pater, hanc animam, misero quam carcere trudis,

      Hanc lacrimis plenam suscipe, redde polo.

Alme parens, animam, quam Pene turma flagellat,

      Suscipe quam stigiis tritat Erinis aquis,

275

Quem ferit Alecto, quem Thesiphoneque fatigat,

      Cui Fortuna nocet quave Megera furit.

Ergo pium pietas te reddat, ut impia cesset

      Alecto, miserum que lacerare sitit.

Tu quoque, vesani prontissima causa doloris,

280

      Asculta et celerem, perfida, siste rotam.

Verberibus preceps diris, fortuna, quid est hoc

      Quod caput affligis, insidiosa, meum?

Quo rapis, o fera, me? Cresum facis, impia, Codrum,

      Nestora Tersitem, turpius ausa nefas.

285

Nunquid ego Scarioth? Nunquid sum Pontius, unde

      Tam graviter merui tanta flagella pati?

Stulta, quid insanis? caput hoc caput hoc quid acerbas?

      Pone modum sceleri, perfida, pone modum.

Deficiunt alii? me solum sola fatigas;

290

      Sed videas quid agas, ultio rara perit.

Prospice ne tua te Penarum turba sagittet,

      Nam ferit auctorem sepe sagitta suum.

Heu quid agis, quid agis? quid me, quid, perfida, perdis

      Pone modum sceleri perfida, pone modum.

295

Dic mihi, quid feci? responde, lingua dolosa,

      Responde per eum qui saper astra sedet.

Si nobis, vesana, tui, si copia detur,

      Dilacerata, feris turpiter esca fores.

Quis furor? unde furis? quid me, furiosa, lacessis?

300

      Pone modum sceleri, perfida, pone modum.

Talibus orta suas dictis dea prebuit aures;

      Hec ait et celerem circinat ipsa rotam:

Quid mea mordaci laceras vaga facta Camena;

      Quem fore plus misero plusque dolente dedi?

305

Nonne meo mundi claudantur regna pugillo?

      Nonne meum regnum climata cuncta tremunt?

Grecus et Ebreus, et Barbarus atque Latinus

      Me timet, exhorret, me veneratur, amat.

Nonne potestates mundi mundique minora

310

      Imperio cogo subdere cuncta meo?

Nuper Alamannus, Siculam delatus in oram,

      Ludendo fericam perdidit ipse suam.

Perdidit hic equites, rochos peditesque minores,

      Perdidit et calvis vix bene tutus abit.

315

Meque Saladinus, nimium vexilla salutis

      Expugnans, hostem sentiet esse suam.

Quid referam veteres quorum fert fama ruinam?

      Mater Pompeio, deinde noverca fui.

Vbera sic Dario, post verbera; mellea Cyro,

320

      Fellea post, nutrix ingeniosa, dedi.

Tu quem fama silet, quem noscit dedecus, iram

      Obprobriis laceras, obprobriose, meam.

Quidve minas agitas? Reus es pro crimine lese

      Maiestatis, et hoc tota propago luet.

325

Prospice quid facias, nondum perit omne venenum,

      Et mea vis nondum desinit esse mea.

Que peiora potes, meretrix fortuna, noverca

      Pessima, Medea dirior, Ydra ferox?

Deveni ad nichilum: restans michi spiritus ossa

330

      Non habet, in quo nil hec tua probra valent.

Morte nocere putes? foret hec michi vita salubris:

      Duplicior mors est morte carere mihi.

Quem letus, quacunque Deus donaverit hora,

      Suscipiam. Post hanc stercus in ore tuo.

335

Quid totiens varias sumis, furiosa, figuras:

      Nunc alacris rides, nunc lacrimosa gemis,

Florida nunc, nunc sordida; nunc nigra, nunc rubicunda;

      Aurea nunc, nunc es sordida facta luto.

Protheus esne, vagusne movet tua viscera ventus,

340

      Vel tua diabolus viscera crebra movet?

Semper es inconstans, vaga, mobilis, aspera, ceca,

      Instabilis, levior, perfida, surda, fera.

Tunc ea subridens: O quanto pulvere noctis

      Humane mentis lumina ceca latent!

345

Nunquid obaudisti? sermones ponderet unus

      Quisque suos: sapiens cogitat ante loqui.

Legibus indictis utor; si legibus, ergo

      Iustis; si iustis, iure; fit ergo bene.

Nonne sua licite sic quilibet utitur arte?

350

      Quod sibi sors dederit utitur omnis homo:

Miles equis, piscator aquis et clericus ymnis,

      Nauta fretis, pugiles Marte, poeta metris.

Rusticus asper arat, numerat mercator avarus,

      Virgo legit flores, stultus amator amat.

355

Ast ego, que dea sum, qua nulla potentior orbe,

      Quem ligat Occeani circulus orbe suo,

Nonne meam licite, stultissime, prosequar artem?

      Sic opus est ut te precipitando rotem.

Ergo vide quid agas. Sapiens deliberat ante

360

      Quem faciat; sic tu premeditare, miser.

Ha genus humanum mea quantis asperat acta

      Morsibus, atque meum dentibus occat opus!

Si sibi divitias digitis porrexero laxis,

      Laudibus extollor imperialis ego:

365

Tunc ego summa parens et tunc regina verenda,

      Tunc dea summa, deo preferor ipsa Iovi.

Sed si forte meam retinentem clausero dextram,

      Morsibus et stimulis mordeor ipsa feris:

Tunc ego periura, tunc turpis adultera dicor,

370

      Tuncque sacerdotem me vitiasse ferant.

Tu modo; sed quare me dentibus asper acutis

      Infelix laceras colloquiisque tuis?

Arbitrio loqueris, nam iuris pondus abhorres

      Et dedignaris de ratione loqui.

375

Se docet iniustam causam partemque tueri

      Qui solis probris certat iniqua loqui.

Sic solet ignavus, cum desunt verba, sophysta

      Garrulus, ut videant voce tonare sui.

Sic quoque, cum desunt tibi iura, recurris ad ipsam,

380

      Quam bene novisti, garrulitatis opem.

Ergo si qua tuis, quod non puto, mentibus herent

      Iusta, refer; vel tu, quod magis oro, sile.

Tunc ego: Vesanum meretrix Rannusia, monstrum,

      Num licet hoc solum verba referre michi?

385

Tu facis et dicis: laceras me, perfida, factis,

      Improperas post hec facta nefanda michi.

Nunc scio de facto quod semper culpa redundat

      In miserum, qui non unde tuetur habet.

Lis quotiens oritur aquilas atque inter olores,

390

      Culpa solet minimis semper iniqua dari.

Sic quotiens certant Acteon rexque ferarum,

      Pessima qui minor est iura fovere ferant.

Et quotiens rabies sevit Germanica Tuscis,

      Oppida testantur lenia, fracta, fidem.

395

Tu quoque me. Sed si vim vi depellere possem

      Vel taceas, tua vel partior ira foret.

Cautius ergo tuas satyras, inimica deorum,

      Insere, vel tibi que sunt recitanda vide.

Nam male castigat sotios quem crimen eadem

400

      Labe premit pariter quam removere studet.

Sic Paris Egidem, sic Lucius ille Cethegum,

      Sic quoque retrogradam mater aquosa suum.

Non igitur studeas alios dampnare quod in te est,

      Ne cadat in barbam pena pudenda tuam.

405

Nam fatuum nimis est aliquem dampnare seipsam,

      Quod tibi ne facias, litigiosa, cave.

Tu levis et leva, tu preceps, tu furiosa,

      Tu ratione carens nescis habere modum.

Me feris inque furis, laceras me meve lacessis,

410

      Et latus et latum destruis omne meum.

Tunc ea: non unum mecum lucrabere nummum,

      Qui dominam queris dedecorare tuam.

Namque suo servos domino luctando repugnans

      Calcitrat in stimulum perfidus ipse suum.

415

Discant mortales dominos proprios venerari

      Nam qui fraude uocet, fraudibus ille perit.

Nunquid Alexander, nunquid tu Cesar es? unde

      Tanta superbia, vel tantus, inique, furor?

Tu quis es? unde furis? Te scimus et unde fuisti,

420

      Que sit origo tui quique fuere patres.

Te decet horrendis versare ligonibus arva,

      Quod genus agresti postulat arte tuum.

Et quis es? unde venis? cro, cro, vesane, recede

      Et geme perpetuum perpetuumque late.

425

Quicquid agas, quicquid dicas, quicquid patiaris,

      Non facis ut retrahas quod mea dextra trahit.

Sic ego primatum venerandaque sceptra tenebo,

      Et pro velle meo mel tibi felque dabo.

Tu formica brevis, mus parvus, nanus inanis,

430

      Quid michi quid facies, nane pudende? Nichil.

Nil tua probra, minas, generalis yconoma rerum,

      Curo, sed in cathedra glorior ipsa mea.

Non minus unguipotens volucres, leo papiliones,

      Nec Polis angustum Tibur avara minus,

435

Nec minus archivolans tremulas generosa cicadas

      Quam tua, vaniloquax, verba minasque tremam.

Quid tua sanna potest? si quis derisor, et ipse.

      Derisus turbis omnibus esse solet.

Nictimene sonitu deridet nocte volucres,

440

      Nunquid eam lacerat cetera turba die?

Sic qui derident alios ridentur et ipsi:

      Nil magis in populis est generale, nota.

Ergo quiesce, miser; miser, ergo quiesce, quiesce,

      Nam leve verba potes ferre, sed acta gravant.

445

Tunc ego: deliris stomachor, Rannusia, dictis,

      Dum michi probra tuis obicis, orba, metris.

Dum mea veriloquis recitas convitia verbis,

      Nil gravius vero sevior ira tenet.

Non opes est verbis, gladio qui percutit hostem,

450

      Nam satis ad vulnus sufficit ensis atrox.

Improperasne michi genus? usuraria, monstrum,

      Fronte capillata sed retro rasa caput.

Simia non es, turpior es, turpissima rerum

      Res es, nescio quid, quam nichil esse velim.

455

Sim licet agresti tenuique propagine natus,

      Non vacat omnimoda nobilitate genus:

Non presigne genus, nec clarum nomen avitum,

      Sed probitas vera nobilitate viget.

In tenui calamo latitat mel sepe suave,

460

      Et modici fontis temperat unda sitim.

Nil tremis. Vnde locus? Bucifal sepissime muscis

      Et formicarum sepe fit esca lupus.

Nil adeo validum quod non quandoque teratur,

      Hoc et ab invalido sepe videre potes.

465

Vomer humo, lapis unda, pollice gemma, quid ultra?

      Sepe quod est solidum frangere molle solet.

Non semper Marium, nec semper sepe rotatum

      Volvis Apollonium: fortior alter erit,

Qui redimens mea probra fero pugnabit agone

470

      Et tibi forsan atrox auferet ille caput.

Tunc ea: Pacificis loquar ex ratione loquelis,

      Si placet et mecum pacificare velis.

Despicerer nimium si starem semper eodem,

      Vel bona, vel mala, vel inter utramque manens.

475

Omne quod est crebrum nimio sordescit in usu,

      Omne quod est rarum carius esse solet.

Pulegio piper est generosum vilius Indis,

      Vilior herbicolor cautibus iaspis ibi.

Carior est grisea gelidis clamis aspera Gotis

480

      Qua fera carnificis dextera nudat ovem.

Bononie claro plus milite carus habetur

      Clarus et horrendus, Marte furente, pedes.

Non adeo potes ipse queri: tibi sepe benigna,

      Et quamvis nunquam prodiga, larga fui

485

Nunc ego, nunc tibi proposui clementior esse,

      Si libet, et mecum pacificare velis.

Absit, iniqua canis, me tecum pacificare,

      Sed tibi pacificet, seva, Brunellus iners;

Nam tibi nulla fides, nullus modus, ordine nullo

490

      Vivis, et est socius pro ratione furor.

Tunc ea: indicio non tecum stare recuso,

      Vt videat lex hoc iustiniana scelus.

Si bene dicis, habes quod abest, ius et rationem;

      Si male, preceptis ergo quiesce meis.

495

Ni melius quam iura scias, ignara, rotatus,

      Staret quem giras orbis in orbe tuo.

Sistere iudicio furiosi lege vetantur,

      Ergo tibi ius, cum sis furiosa, vetat.

Tunc ea: vade, ferox; hostis meus esse memento.

500

      Tu quoque vade, hostis esse memento mea.

Cum mea lamentans elegiaca facta referrem,

      Et cum Fortuna verta inimica darem,

Ecce nitens proba, que salomonior est Salomone,

      Ante meum mulier lumen amena stetit,

505

Quam facies helenat, variat quam forma vicissim

      Nunc celum, nunc plus nunc capit illa solum.

Hanc Fronesin dictam septena cohors comitatur,

      Prebuit officium cuilibet illa suum.

Prima fovet pueros, alia silogizat, amenat

510

      Tertia colloquiis, perticat illa solum,

Hec abacum monstrat, alia philomenat, et altum

      Erigit ad superos septima virgo caput.

His predicta dea sedit comitata deabus,

      Et quasi compatiens mis patientis ait:

515

Que lethea tuus potavit pocula sensus?

      Quo tua dormitat mens peregrina loco?

Certe cecus es et tua mens exorbitat: illud

      Tantillum nescis, quod scola docta dedit.

Heu quantum pateris! De sola mente dolesco,

520

      Quod tuus hoc peregre tempore sensus abit.

Si foret hic Ypocras et tota medela Salerni,

      - morbida vel non - vix mens tua sana foret:

Nam nequit antiquum medicina repellere morbum,

      Quodque diu crevit durat in esse diu.

525

Heu doleo super hoc, quod mentem perdis et omni

      Brutescis sensu, bestia factus homo.

Quid tibi cum lacrimis? Lacrimarum copia nullum

      Participem voti debilis esse facit.

Qui gemit ingeminat sua dampna, dolore dolorem

530

      Ampliat et duplici funere vivus obit.

Quid tibi et iniuste Fortune? Multaque semper

      Passus es obprobrii vincula propter eam.

Vis ipsam non esse vagam? natura repugnat,

      Que dedit instabilem semper et esse vagam.

535

Seminat in spinis nature iura retractans,

      Garrula divelli rana palude nequit.

Qui cupit auferre naturam seminat herbam,

      Cuius in Arturi tempore fructus erit.

Te nimis aura rotat nimiumque moveris amaris.

540

      Et nimium stolidum te facit esse dolor.

Non hominem redolens hominis denigrat honorem,

      Qui nequit adversis prospera iuncta pati.

Vtitar, ignare, dulci, non usus amaro;

      Namque per oppositum noscitur omne bonum.

545

Disce gravanda pati, patientia temperat iram,

      Et duros animos mentis oliva domat.

Nonne recordaris veluti, stimulante tyrampno,

      Moriger innocua Seneca morte perit?

Nonne meus Severinus inani iure peremptus

550

      Carcere Papie non patienda tulit?

Nonne cupidineus metrosus Naso magister

      Expulsus patria pauper et exul obit?

Quid referam multos, quorum sine crimine vita

      Verbera Fortune non patienda tulit?

555

Silva capillorum numeratis cederet illis,

      Quos necis inmunes inclita vita dedit.

Aspera ferre decet; maturant aspera mentem:

      Et bene matura plenius uva sapit.

Per nimios estus gelidas transitur ad umbras,

560

      Sicque per oppositum dulcia querit homo.

Laurea pro pena, pro morte corona resultat,

      Vnde laborat homo premiat inde labor.

Quid facis, inmunde, mundique inmunda quid optas?

      Inmundus mundus que tibi munda dabit?

565

Vivere, stulte, putasne per omnia secula? per te

      Factus es insanus credulitate tua.

Insani sane capitis gravitate laborat

      Qui putat hoc mundo vivere posse diu.

Sensus abit tuus et tuus intellectus oberrat,

570

      Et tua letheis mens peregrinat aquis.

Dic, ubi sunt quete docuit Bononia quondam?

      Hec, ego, dic, ubi sunt que tibi sepe dedi?

Te multam fovi, docui te, sepe rogavi,

      Et mea secreta sepe videre dedi.

575

Tu mea vitis eras, tu palmitis umbra novelli,

      Tu fructus validam spem michi sepe dabas.

Te rastris colui, te sepis vimine cinxi,

      Et lapides ex te et cuncta nocenda tuli.

Tempus adest fructus, vitis dedit ipsa labruscas,

580

      Proque rosa crevit aspera spina diu.

Heu cadit in spinis quod ego in te semino semen,

      Et mentem spina suffocat ipsa tuam.

Quod loquor et moneo, quod semino suscipit ipsa

      Que male multiplicat semen arena suum.

585

Tu nimium tuus es, nimis et tibi credis, inepte,

      Et solus credis providus esse Cato.

Phylosophus nimis es nimiumque platonior ipso,

      Vltra phylosophos mens tua sepe fluit.

Absque labore sequi (pitagorica cornua cerne)

590

      Virtutem dextro limite nemo potest.

Est alia furca facilis descensus Averni,

      Vt docet archiloqua voce poeta Maro.

Non sine sudore probitatis scanditur arbor,

      Nec sine sudore martia palma venit.

595

Laudo te, sed in hoc non laudo quod ipsa caduca

      Aufugisse citis gressibus orbe gemis.

Pro dolor. Vnde doles? dolor. Vnde times? dolor. Vnde

      Ploras? Que tua sunt, o miseranda cinis?

Primitus in mundo tecum tua quanta tulisti?

600

      Nudus eras primo et postea nudus eris.

Tunc ego: Mira refers. Quid et hoc est, vera sophya

      Quod dicis? nimis est hic mihi sermo gravis.

Quis modo tam mitis, tam dulcis tamque benignus,

      Quem nimis hec ultra non ferat ira modum?

605

Non ego, cum videam paleis postponere grana.

      Cum superet molles nunc saliunca rosas,

Cum fructus hodie ante suos paret edere flores

      Arbor abortivis prodigiosa comis,

Cum quod, grande nefas, tolluntur ad alta nefandi

610

      Et premitur vita deteriore pronus.

Dic michi, qui mores, que vita, quis ordo Neroni

      Vrbis et orbis opes imperiumque dedit?

Ecce (sed id taceo) multi, probitate vetante,

      Nomen habent, quibus est nominis umbra pudor.

615

Tunc ea: Deciperis, nec te ignorantia iuris

      Excusat; nimis es, imperiose, rudis.

Quam gravis hic labor et quam magna industria mentis

      Noscere veraci cognitione probos!

Sepe bonos mendax mentitur opinio pravos

620

      Atque e converso promovet ipsa malos.

Omnis que niveo volucris plumescit amictu,

      Non est, si simulet, vera columba tamen.

Sepe sub agnina latet yrtus pelle Licaon,

      Subque Catone pio perfidus ipse Nero.

625

Econtra, bene scis, inter latet hispida mollis

      Tegmina sanguineo tincta rubore rosa,

Tamque duces claros, Itacam prolemque Philippi

      Membra perobscuros littera prisca refert.

Multa vides igitur, faleris circumdata fictis,

630

      Que se longe aliter quam videantur habent.

Iniustos habuisse doles fastigia rerum,

      Longa tibi status hic causa doloris erit.

Quam sit ad alta trahi miserum mortalibus omen

      Nescis; si scires hoc siluisse velis.

635

Promovet iniustos Fortuna volubilis, ut quos

      Scandere precipites fecit, ad ima rotet;

Nam graviore ruit turris tumefacta ruina,

      Et gravius pulsat alta cupressus humum.

Mens hominum quantis errorum ceca tenebris

640

      Mergitur, ut reputet sola nefanda bonum.

Non felix qui non ubi crescat honore, sed hic qui

      Non ubi decrescat, quo neque possit, habet.

Ve tibi, ve, mortale genus, quod semper ad alta

      Niteris ut lapsu perfidiore cadas!

645

Hic gladios, hic pocula sevus et hostis et hospes

      Temperat, interitus dira venena sui.

Aspice, cui totiens Capitolia celsa triumphos

      Obtulerant, famulum fata tulisse suum.

Aspice quem Babilon cupido potavit in auro

650

      Fataque quem tulerit Cesar acerba suis.

Nonne ferox Macedon protectus ab hoste tyrampnus

      Corda venenatus inter amica perit?

Quid Darium referam, quid Cyrum, quidve Neronem?

      Nam tenui semper omine pendet honor.

655

Ecce modernorum priscis exempla relictis:

      Paupertate nichil tutius esse potest.

Vnicus ille leo, fidei vigor, unicus imo

      Murus et hostilis unicus ille timor,

Dux ferus et nostre Corradus causa salutis,

660

      (Cur? - quia magnus erat) proditione perit.

Qui modo regnantes et fortes fregerat arces,

      Cui genus et census robora dura dabant,

Nuper - ve misero sub paupertatis amictu! -

      Captus et inclusus Anglicus acta luit.

665

O cecum mortale genus. Quid tutius ergo

      Paupertate? Fere nil: nichil absque fere.

Vade per Yspanos, et nigros vade per Indos,

      Vade per insidias, vade per omne nemus,

Vade per hostiles cuneos turmasque latronum,

670

      Dummodo sis verus, tutus, egenus, eris.

Quid faciet vacuas coram latrone viator?

      Letus et intrepidus fundet ad astra melos.

Quid rutili torques, quid prosunt ergo thiarae,

      Quid sceptrum, quid honos, quid loculusve satur?

675

Quidve magistratus et quid pretiosa supellex?

      Paupertate nichil tutius esse potest.

Tunc ego: scire velim, si non nimis esset honustum:

      Mundus an hic vene deterioris erit,

An proprium, quod amo, scelus, exuet an magis isto

680

      Quo iacet infelix stabit in esse suo?

Dic tamen - unde supra memini bene - cur retulisti:

      "Inmundus mundus que tibi munda dabit"?

Tunc ea: Vix umbram gerit hec: preludia rerum

      Solvere propositum luciditate queunt.

685

Nunquid ad argentum puro veniamus ab auro,

      Alter ab argento cursus ad era fuit?

Tertius in ferrum fit cursus ab ere, quod et nunc

      Decidit in, cursu deteriore, lutum.

Deficiente luto, quid erit? veniemus ad ipsum

690

      Stercus et in tali feteat omnis homo.

Ecce vides quantis putrescit sordibus iste

      Mundus, et hoc ipsum nomen habere nequit.

Omnia degenerant, peioribus omnia currunt

      Cursibus, et, fracto remige, navis abit.

695

Mundus amat, spernit, tenuat, sectatur, abhorret:

      Pessima, iustitiam, iura, nefanda, bonum.

Mundus alit fraudes, refovet scelus, arcet honesta,

      Recta fugit, violat federa, feda cupit.

Ipsa, caput mundi, venalis curia pape

700

      Prostat, et infirmat cetera membra caput.

Sacrum - cerne nefas nostroque pudentius evo -

      Venditur in, turpi conditione, foro:

Crisma sacrum, sacer ordo, altaria sacra, sacrata

      Dona; quid hec ultra? venditur ipse Deus.

705

O sacra, que sacras maculant commertia sedes,

      O sacra que faciunt celica templa forum.

Tale, tuus mundus, si mundus iure vocatur,

      Tale frequentatum sudat habere forum.

Ecce - sed ista pudet - circumvaga turba, scolares

710

      Sectantur propria renditione forum.

Citra legis iter, pro, tam pretiosa propago

      Venit servili conditione, dolor!

Libertas vitiata fugit, nunquanque vocari

      Ingenium tale de ratione decet.

715

Ecce, nefas, sese, stimulante cupidine, nupta

      Vendit et innupte contigit illud idem.

Si foret, ut quondam, Lucretia casta, crumena

      Cum sibi porrigitur, cedet avara tibi.

Penelope, vidue sue mercenaria vite,

720

      Ad nummi sonitus audiet illa preces.

Venditur, o dolor, omnificis sententia nummis,

      Iudiciumque pium copia frangit opum.

Deviat a vero corruptus munere iudex,

      Falsilocumque facit ius pia gaza pium.

725

Luxus edax livorque macer, cocus, ardor habendi

      Vastat opes, mordet optima, corda cremat.

Pestis adulatrix - pro! -ficto risula vultu,

      Cuncta potest, satrapis delitiosa comes.

Ecce suo Pilades - scelus! - insidiatur Horesti,

730

      Nuptaque sub proprium sannat iniqua virum.

Clericus edoctus, miles rudis et leve vulgus

      Negligit, horret, alit: iura, modesta, malum.

Migrat in exilium virtus vitiumque triumphat,

      Regnat et in populis grande tribunal habet.

735

Nescio quo ceco lenita papavere dormit,

      Mensque creatorem nescit iniqua suum.

En iterum toto lingua crucifigitur orbe,

      En iterum patitur dira flagella Deus.

Vespasiana manus iterum consurgat et omnem

740

      Diruat Occeanum qui scelerata patrat.

Factorem factura suum, stimulante tyrampno,

      Delicti factis despicit orba suis.

Inde fames venit, inde gravis discordia regnis,

      Inde Cananeis preda cibusque sumus,

745

Inde premit gladius carnalis spiritualem,

      Et vice conversa spiritualis eum.

Hinc subitos Atropos predatrix occupat artus,

      Nec sinit ut doleat peniteatque miser.

Iure vides igitur quod recta ligatio nectit

750

      "Inmundus mundus" hec duo verba simul.

Hactenus unde dolor et que fomenta doloris

      Vidimus, inventa perfiditate mali.

Nunc opus est morbum levis ut medicina refrenet

      Atque hostem faciat hostis abesse suem.

755

Primitus insanas lacrimarum pelle procellas,

      Quarum coniugio perditur omne bonum;

Nam dolor accumulat vires, ubi planctus abundat

      Tristitiamque mali decuplat ipse sui.

Si mala dat planctus, malus est, hic ergo necesse;

760

      Si malus, ergo nocet; si nocet, ergo fuge.

Contra merorem, cape gaudia, velle refrena,

      Atque mali finem semper adesse puta.

Grata superveniet que non sperabitur hora,

      Que compensabit fellea prisca favis.

765

Vna serena dies multorum nubila pensat,

      Et luteum tergit, quod facit unda, solum.

Fortunam dimitte vagam, permitte vagari,

      Que nunquam stabili ludere fronte potest.

Contra Fortunam sis constans, sis patiens, sis

770

      Ferreus adversi te neque frangat hiems.

Fortuna ridente gemas, plorante ioceris,

      Ipsa sit auspitium tempus in omne tuum.

Cuncta rotat fortuna, rota qua cuncta rotantur,

      Sic tenui magnus orbis in orbe perit.

775

Firmus in adversis, piger ad mala, tardus ad iram,

      Promptus ad obsequium, tristis ad omne nefas.

Sis tibi discipulus aliisque magister, et intus

      Sis tuas, extra sed totus alias eris.

Virtutem pete, sed vitium fuge, quod sit honestum

780

      Quere, quod utile, quod turpe fugiendo fuga.

Amplexanda tibi, cleri thesaurus, honestes

      Et ratio, populis heu modo rara comes.

Ne viscosa manus oleoque nec uncta sit, immo,

      Inter utrunque tenens, respuat omne nimis.

785

Inter Democritum tristemque Demostena curre,

      Inde statum libret virgo modesta tuum.

Stillet in ore faves, sed mente resultet oliva

      Et non sit totus sensus in ore tuo.

Respue multivagos, stabiles sectare, caduca

790

      Pensa, peccantes argue, siste leves.

Dicta minus sint, facta magis, sis parcus in ymnis,

      Parcus in obprobriis, largus ad omne decus.

Factaque si desint, non desint verba benigna,

      Nam multos caros mellea lingua parit.

795

Maiores sectare, pares venerare, minores

      Instrue; vel iuvenes punge, vel unge senes.

Ebrietatis honus fuge, sperne Cupidinis antrum:

      Exulat hinc virtus hec ubi iura tenent.

Sibila ne vulgi, nec dona retrograda cures;

800

      Extra virtutem sit tua cura nichil.

Si petra sit glacies, quid ad hoc? magis utilis esset

      Paganus tibi, quam claviger uncus homo.

Aurum plumbescit, quid ad hoc? et nectar acescit:

      Quodque monarcha negat sepe tetrarcha facit.

805

Ergo Dei primo confides in bonitate,

      Et tua virtutum iure secundet eam.

Natura contentus eris; mala scandala vita,

      Et tua consilium quelibet acta probent.

Ad tempus lusor, nunquam delusor, amicus

810

      Semper sis minus in corpore, mente magis.

Sanctiloquos rimare libros; mansuesce rogatus;

      Legibus insuda, nil nisi iusta refer.

Paucis dedecus, omnibus obsequium, caveas ne

      Frons rugosa neget quod manus ipsa facit.

815

Qui decus oblatum rugosa fronte venenat

      Plus mihi diabolo displicet ille dator.

Dona serenus homo carumque serenat amicum,

      Atque datum facie duplicat ipse suum.

Nil nisi quod dederis promittes, namque trutanam

820

      Esse facit linguam sepe ciragra manus.

Mallem te podagrum quem taliter esse ciragrum:

      Invalidis pedibus auxiliantur equi.

Quod donare velis, dones sine spe redeundi,

      Ne quod aperta dedit detrahat unca manus;

825

Nam dator ablator cancrum gradiendo figurat,

      Quem Cancrum faciat dedecus esse suum.

Nec circa famulos te pessima consiliatrix

      Concitet iratis vocibus ira gravis:

Maior enim virtus clementer habere clientes

830

      Quam quos maiores efficit ipse gradus.

Ne sis linguosus, nec in omni famine mutus,

      Sed sola studeas utilitate loqui.

In te cognoscas alios: magis utile nil est,

      Et magis urbanum nullus in orbe potest.

835

Ne sit amica tibi pregnans extensio ventris,

      Est nimium miserum corpus hebere cibis.

Nulla minor virtus sotium quam vincere mensa,

      Et sacco ventris equiperare peram.

Ipocrite vitium, Simonis contagia, que nunc

840

      Clericus omnis amat sint inimica tibi.

Accusare cave, quem non accusat abusus

      Ne, male procedens, tu patiaris idem.

Prospera non semper, nec queras semper amena,

      Non semper dulcis lingitur ore favus.

845

Non omni pratum festivant tempore flores

      Nec semper viridis purpurat herba solum.

Vtere discretis, quibus inclita vita sit, unde

      Iam nisi discretum sumere nemo potest,

Namque bonis bona sed de pravis prava trahantur:

850

      Dulcia de dulci palmite vina fluant.

Non rosa dat spinas quemvis sit filia spine,

      Nec viole pungunt, nec paradisus obest.

Plus tibi sit carum mundum quem mundus, amicus

      Quem sotius, quam sit sanguinis ipse gradus.

855

Ne nimium stolide te credes credulitati,

      Nam plus quem Scarioth traditat illa viros.

Non magis Yconium Fredericum tradidit olim

      Quem nunc credulitas suspitiosa suos.

Plurima sustineas: iungo medicamina morbis,

860

      Vt multum morbum multa medela fuget.

Vt varias optant diversa negotia leges,

      Sic varias fisicas invaletudo tremens.

Hec succos, hec semen amant, hec cortice gaudent,

      His coma, radices his medicina favet.

865

Freneticos malve, colicos absinthia curant,

      Empicus anetum, lac quoque spasmus amat.

Sic non offitium celebrat quinarius unum

      Sensus, sed propria quilibet arte viget.

Ille colores, ille sonos, sapit ille sapores,

870

      Alter adoratus, alter amena sapit.

Tu quoque, quem nimio vitium deforme fatigat

      Pondere, virtutum pocula plura bibas.

Sit tibi cara tui victoria plus aliena,

      Et te plus aliis vincere marte stude.

875

Crede mihi, magis est virtute domare teipsum,

      Quam vice Sansonis sternere mille viros.

Quemlibet offitiis - ne queras quis sit - honora;

      Nam multos claros letus amicat honor.

Gressibus assiduis quisquis bene querit honorem

880

      Reciprocis gradibus hunc quoque querit honor.

Blandus adulator et proditor impius, equo

      Semper, dum vivis, sint in amore tibi:

Nam naturali blanditor iure tenetur

      Risibus et faleris proditor esse suis.

885

Fistula dulce canit, michi - si non, crede Catoni,

      Dum lira dulcisono carmine prodit aves.

Nec nimis astutis vulpescat lingua loquelis,

      Nam dubiam pariant vulpida verba fidem.

Neve tuum iactes alienum, deprecor, ymnum,

890

      Ne volucrum sinodo nuda cachinnet avis.

Nunquam cervicem sine cauda pingere temptes,

      Nam sine fine suo primitiare nocet.

Mutus ad obprobrium, surdusque ad murmura, cecus

      Ad vanum, stolide claudus ad artis iter.

895

Ymnificet de te tua non, sed vox aliena,

      Nam bene festivos stercorat illa viros.

Sit tibi plus inimica, noverca superbia morum,

      Quam que Christicolas gens Saladina necat.

Sitque magis solito tibi gustus amoris amarus,

900

      Nam scio, quod scio, quod tu fere stultus amas.

Quid tibi cum ganea? quid cum meretricis alumpno?

      Credis tu Paridi? stultus es atque Paris.

Spurius ille puer nullum suadebit honestum:

      Natus adulterio, semper adulter erit.

905

Quos heremitat amor, potius deremitat; et ipse

      Fac amet Yppolitus, mente Priapus erit.

Est fugiendus ob ista, fide ieiunus ab omni,

      Qui nimis orbiculat seque crumenat, amor.

Proscribas igitur gladiis et fustibus ipsum,

910

      Et fugiendo fuga quem fuga sola fugat.

Ne te pigritie consors dilatio tardet,

      Ad bona nam cupiens omnia tarda putat.

Nam mora denigrat donum meritumque minorat

      Sed cita grandificat munera parva manus.

915

Ne credas solos magnates esse timendos:

      Est fidus socius, est et amicus amans.

Maior honor Piladem carumque timere sodalem

      Quam Sirie regem cesareosque duces.

Invidiam fugias morsusque sororis iniquos

920

      Que rabido clarum dente caninat opus.

Nec te pretereat humane sortis origo,

      Terrea testa, luti gleba, miserque cinis.

Heu, caro nostra, dolor, plus flore caduca caduco,

      Qui parvo spatio fit puer atque senex.

925

Quam fragilem textrix contexit aranea telam,

      Tam fragili tegitur tegmine vita brevis.

Quemlibet in propriis gradibus probitatis honora,

      Optimitas tibi sit plus bonitate placens.

Simplicitate fruens, hic scotica fercula miscet

930

      Qui plus atque minus equat honore pari.

Fermentat claros numerosa pecunia mores,

      Que tibi si fuerit hospes, et hostis ego.

Moribus excultus, sincerus mente, modestus

      Actibus, exemplum voce, rigore gravis.

935

Dura, modesta, probis; patiens, maturus, abundans:

      Perfer, ama, tribuas; mente, vigore, manu.

Contra ventosas rabies et fulminis ictus

      Plus quercu solida lenis arando potest.

Prevalet in cunctis discreta modestia rebus,

940

      Qua sine virtutum grande peribit opus;

Nam pravis dare nil aliud quem prava fovere,

      Vnde probis tantum debet adesse manus.

Sint licet obscuri, ne spernas corporis artus,

      In quibus ingenium plus brevitate potest.

945

Lampadibus templum ditans, dulcore palatum,

      Est brevis et fructu duplice servit apis.

Est brevis accipiter, volucrum tamen obruit agmen,

      Et fugat elatum vipera parva bovem.

Sit tibi perpetuum spolians derisio dentes

950

      Hostis, et insidie et dolas illud idem.

Discretus, sapiens, urbanus, largus, honorus,

      Providus, intentus, strenuus esto, vigil.

Scripta legens veterum, rigidum sectare Catonem,

      Morigerum Senecam, pacificumque Probum;

955

Dulichium, Adrastum, Ciceronem, Nestora, Titum:

      Pectore, consilio, more, loquendo, manu.

Indue virtutum trabeam, mentemque tiranni

      Exue, quere bonum, despiciasque malum.

Non Ypocras, non ipse suis Polidarius herbis,

960

      Non (licet ingenium fundat Apollo suum)

Omnia verbosis memorent medicamina linguis;

      Que si temptarem singula tempus abit.

Et michi Secaneos, ubi nostra palatia, muros

      (Sic stat propositum mentis) adire libet.

965

Ergo dicta tuis iungas medicamina morbis,

      Et quecunque vides proficienda tibi.

Litibus hostis, fraudibus hostis, criminis hostis,

      Et que depravant omnibus hostis eris.

Iuris amicus, honoris amicus, amicus honesti

970

      Et que iustificant rebus amicus eris.

Hec precepta libens vigili trahe morbidus aure,

      Que permixta simul combibe, sanus eris.

Et licet hec bona sint, multo potiora relinquo

      Que non sunt humeris offitiosa tuis.

975

Hec tibi sufficiant: non omnia possumus omnes;

      Tu quod habere vales suscipe, velle sine.

Argento fruitur, rutilans cui deficit aurum,

      Et violas carpit qui nequit ungue rosam.

Tunc iter arripiens ait: Hec, Henrice, reconde.

980

      Et finem verbis hanc dedit illa: Vale.

O meus alter ego, probitatis alumpnus et hospes

      Longe pres, Henricum mente resume tuum.

Nulla remota via solidum partitur amorem,

      Et quem partitur integritate caret.

985

Nec mons, nec planum, nec pars spatiosa marina,

      Disiungunt hos quos copulat unus amor.

Longe pres, unde locus quod amor dimittat amorem?

      Talis ab oppositis dicitur esse locus.

Ergo, ut vivat amor, concordia donat et unum

990

      Velle, duos unum mentibus esse facit.

Tuque, nec inmerito, cui nomen floris adheret,

      Florenzete, tuum mente resume tuum.

Parco tibi, quia parco tuis, flos inclite, culpis,

      Ni tua vivifices risibus acta tuis.

995

Suscipe millenis citharam quam dirigo nervis,

      Orpheus ignota carminis arte rudis;

Inclite, cui vivo, si vivo, provide presul

      Florentine, statum scito benigne meum.

Sum passus gravia, graviora, gravissima, quarto

1000

      Passio, si velit ars, possit inesse gradu.

Ergo vale, presul; sum vester, spiritus iste

      Post mortem vester, credite, vester erit.

Vivus et extinctus te semper amabo; sed esset

      Viventis melior quam morientis amor.