<C>onqueritur sterilem per multos Flavius Affram

      Annos et medice consulit artis opem.

Inquirens medicus an sit vitium mulieris,

      Ex vitio potius iudicat esse viri.

5

Tedia coniugii vir devovet, adque mariti

      Fastidit nomen, dum nequit esse pater.

Desperans prolem peregre parat ire, sed ipsa

      Nocte sue novit coniugis ille sinum.

Fecundatur ager humane messis in illa;

10

      Sic peregre gravida coniuge sponsus abit.

Igne novo novies cum iam se luna novasset,

      In lucem prodit patris imago puer.

Hec magis accedit votis et gaudia matris

      Dupplicat in nato forma renata patris.

15

Sic puer huic relevat absentis damna mariti,

      Quod puerum cernens nescit abesse virum.

Annus erat, vir adest, coniunx accurrit eique

      Ostendit puerum: vir negat esse suum.

Vxorem sponsus accusat, et incutit illi

20

      Crimen adulterii iuraque fracta tori.

Retoricos flores et ementia verba favorem

      Eligit, unde queat iudicis auris emi.

Coniugii quasi non querat divortia, querit

      Et, quasi nolit, idem quod cupit, arte facit.

25

Et, licet accuset, vultus tamen arte magistra

      Non accusantis, immo querentis erat.

Alta sed arte trahit suspiria verbaque vultu

      Adiuvat et fictis fletibus inquit ita:

"Sortis ego misere, truncus non utilis, arbor

30

      Arida, damnate conditionis homo,

Invideo, fatear, vobis ego prole beatis,

      Qui prolis potui nullius esse pater.

Vobis est licitum post funera vivere: vivus

      Est in prole sua post sua fata pater.

35

Non obit, aut certe non totus, pars bona cuius

      In pueris superest post sua fata suis.

At mea me sterilis damnat natura patrisque

      Dulce nimis nomen invidet illa michi.

Quondam quod coniunx foret infecunda querebar:

40

      Ex vitio medicus hoc ait esse meo.

Iudicium medici probat experientia: tanto

      Cur ea non peperit tempore, causa fui.

Nam tandem nostro sterilem sub nomine nostrum

      Excoluit melius alter arator agrum.

45

Qui melius foderet hunc quesiit, et meliorem,

      Vt res ipsa probat, repperit Affra marem

Exieram peregre, talamis accessit adulter

      Nostris; sum factus hoc generante pater.

Hinc peperit, nostro sic messuit alter in agro,

50

      Quem sterili sulco me coluisse queror.

Me tamen ausa nimis damnati nominis uxor

      Damnate prolis asserit esse patrem.

Ad scelus hanc animat scelerum longissimus usus

      Et, nisi plus noceat, non putat esse nocens.

55

Non satis est violasse torum, sed ut acrius urat

      Privigni patrem me scelerata vocat.

O utinam credam felicia somnia, dum se

      Somniat esse patrem qui pater esse nequit.

Fallitur utiliter qui sic feliciter errat,

60

      Qui, quia non potuit esse, fuisse putat.

Nescio quid velit hec moliri, quid sibi querat

      Fraudis inexhauste femina fonsque mali.

Vult ut coniugii solvatur copula nostri,

      Felix mutato sponsa futura viro.

65

Hanc ad vota viam putat invenisse: probando

      Se matrem, nec me posse fuisse patrem.

Sic accusari querebat: si tacuisset

      In ius ipse michi mos rapiendus erat.

Accusans gravis accusator ego vice versa

70

      Et redit in nostrum nostra sagitta latus.

Hoc unum date, censores, ne prolis alumnum

      Ignote vester me rigor esse sinat".

Finierat; totus favor inclinatur ad illum

      Iudicis, in populo non leve murmur erat.

75

Vnda fremit vulgi: "Moriatur adultera!" clamant

      Omnes, cunctorum vox "Moriatur!" erat.

Erigitur mulier, puerum producit eumque

      In medio statuens, pauca locuta fuit:

"Vultus - ait - pueri misera pro matre loquatur

80

      Queraturque suus eius in ore pater.

In pueri vultu patrem, rogo, querite: patrem

      Mentiri vultus nesciet iste suum.

Hic vultus agnosce tuos, dulcissime coniunx,

      Nec te †pone tui† diffiteare patrem".

85

Ambos quisque notat, puerum prius, inde parentem:

      Iam dubius pueri de patre nullus erat.

In puero patrem miratur quisque renatum,

      Cum sic in puero splendet imago patris.

Totius populi favor in partem mulieris

90

      Cedit eamque negat criminis esse ream

Sic vultus patris in puero pro matre perorat

      Et quasi proiudex inter utrumque sedet.

Cognitus in puero pater est, dictante recepit

      Iustitia sponsum sponsa puerque patrem.

95

Insatiata viri nondum tamen ira quiescit,

      Sed magis illa, magis instimulata, furit.

Acrius ignescit, cum plus dilata videtur

      Vltio, cum pene longior esse mora.

Dumque palam timet internum spirare dolorem,

100

      In sese gravius ira reclusa fuit.

Impatiensque more, donec sibi sit satis actum,

      Aptum vindicte repperit ira modum.

Est maris in medio scabrosis horrida saxis

      Insula, que solis est habitata feris.

105

Ergo satisfaciens ire cum coniuge natum

      Furtim predicto destinat ille loco.

Inter mille metus miserandus ab ubere pendet

      Materno, misere sarcina blanda puer.

Hunc stricto complexa sinu nec iungere cessat

110

      Oscula, nec solitis pacificare minis.

Interdicit ei nullus timor oscula nati,

      Sed dum plus metuit plus repetuntur ei.

Iam septem ieiuna dies compleverat Affra;

      Afficit hanc pestis perniciosa fames.

115

Pallor in ore sedet, iam prorumpentia pene

      Sicca rigens macies vix tenet ossa cutis.

Vbera dependent, sed iam non ubera: marcent,

      Fluxa pelle natant, nec nisi pellis erant.

Suggitur a puero non lac sed sanguis in illis,

120

      Qui tamen in toto corpore rarus erat.

Non iam lacte puer, sed crudo sanguine vivit;

      Iam neque quod suggat lac neque sanguis erat.

Afficitur pariter pariterque laborat uterque:

      Cum puero genitrix, cum genitrice puer.

125

Continuus pueri vagitus viscera matris

      Concutit et cogit hanc ita flendo queri:

"Quid faciam tibi, me miseram!, dulcissima proles

      Fide mee sortis exiliique comes?

Feci quod potui, nostro te sanguine pavi,

130

      Dum michi quem posses suggere sanguis erat.

Ipsa parata tibi fueram cibus, atque paratos

      Hac de carne tibi, nate, datura cibos.

Carne mea functura fui quam sanguine fovi

      Sed iam fata vocant me properata fame.

135

Cui te nutrici, proles miseranda, relinquam?

      Quamve tuo pasces sanguine, nate, feram?

O fera, plusque fera, que tam teneros violabit

      Artus, inmergens viscera nostra suis!

Nutrivi, fera te denutriet; edificavi,

140

      Diruet et tumulum se dabit ipsa tibi.

Si tibi sit melius in viscera nostra reverti,

      In loca nota tibi viscera nostra redi.

Ne sis preda feris notis abscondere claustris:

      Quin tua visceribus viscera conde meis!

145

Magnus hic affectus, opus hoc magne pietatis,

      Nec superest quicquam quod tibi maius agam,

Cum tamen hec pietas plus qualibet impietate

      Hec meritum pietas inpietatis habet.

Dum pia plus quero fieri, plus impia fio

150

      Et mea me pietas non sinit esse piam.

Est michi plus odio quia plus amo; plus quia prosum,

      Plus noceo; fera ne te voret, ipsa voro.

Morsibus eripio, fili, tua membra ferarum:

      Morsibus hec eadem membra reservo meis

155

Matrem dedidici, quia plus quam mater amavi:

      Mater eram, fera sum facta superque feram.

Nate, timenda tibi fuerat minus ira leene:

      Matris amore foret mitior ira fere.

Principium vite tibi viscera, nate, dederunt

160

      Et vite finem viscera nostra dabunt.

Hic accepisti quam depositurus ibidem

      Des vitam: pavi te, modo redde vicem.

Credita redde michi cum fenore: sanguine pavi

      Te nostro, pascar carnibus ipsa tuis.

165

Ista caro de carne mea, de sanguine sanguis,

      Hoc corpus pars est corporis una mei.

Hec tua sumta caro nostra de carne fuisset!

      Non ita nostra foret attenuata fame.

Quicquid es, hoc totum michi sum furata, meique

170

      Corporis est, et habent hoc mea membra minus.

Solve michi quod habes nostro de corpore, membris

      Que sua debuerant esse repende meis".

Dixit, et avertit vultus, oculusque videre

      Hec non sustinuit que fuit ausa manus.

175

Compatitur vultus puero facinusque perhorret,

      Nescio materne quid pietatis habens.

Interimit puerum seseque audacior ipsa,

      Ipsa suum non est ausa videre scelus.

Ergo parens de prole cibos, oblita parentem,

180

      Preparat et matri filius esca datur.

Sola manus toto de corpore restat: amatur

      Matri pro toto corpore sola manus.

Pro toto pars diligitur: ne prole careret,

      Diligit Affra manum, quam vice prolis habet.

185

Pro puero conplexa manum, dum litus oberrat,

      Haut procul inde videt applicuisse ratem.

Exilii causas nautis querentibus Affra

      Reddit, et hanc patrio restituere solo.

Flavius in causam trahitur, nichil ante locuta

190

      Exanguem pueri protulit Affra manum.

Incumbit manui miserabilis, et super illam

      Oscula multiplicat, dat repetitque data.

Ingeminat: "Fili, fili, dulcissime fili";

      Sincopat abrupte cetera verba dolor.

195

Ergo novum flendi genus ad spectacula dextre

      Semese populus prodigiosa stupet.

Expectant quasi dicturam mirabile quicquam

      Et, ne differret illa, referre rogant.

Vix tandem sic orsa fuit: "Tuus, optime coniunx,

200

      Se tibi presentat filius: ecce manus.

Cetera si queris, ego cetera membra voravi

      Parsque reservatur ista voranda tibi.

In commune fuit noster: pars altera matris,

      Altera pars pueri debuit esse patris.

205

Ecce, tua advertas huc lumina: cur ita vultum

      Avertis? Non est hic nisi sola manus.

Non est hic vultus tua quem vestivit imago

      Quique suum rursus te probat esse patrem."

Sic ea prosequitur facinusque dolumque mariti

210

      Atque sui sceleris exiliique modum.

Arbitrio populi damnatur Flavius; Affram

      Hic probat, ille negat promeruisse necem.

Iam populo iam iudicibus miserantibus Affram,

      Surgit et exclamat se meruisse necem.

215

"Mortem promerui, dureque necis novitate

      Est novitas sceleris percutienda mei.

Materni socius erat exilii neque matrem

      Filius in matre repperit, immo feram.

Ergo differtis tormenta? Morique volenti

220

      Parcitis? Indignor vivere digna mori.

Vos male seducit pietas vestrumque rigorem

      Sic enervatum turpiter esse queror.

Est pietas punire scelus, scelus et scelerato

      Parcere; nil pietas hec pietatis habet.

225

Esca datus matri non exorat pietatem

      Inpendi matri filius, immo crucem.

Si michi parcatis, non ipsa tamen michi parcam:

      Vltrix extitero criminis ipsa mei.

Hec matrem perimet que natum dextra peremit

230

      Quaque manu cecidit filius ipsa cadam.

Exilii fuit ille michi comes, et comes illi

      Mortis ero: meritam pro vice reddo vicem.

Vitam pro vita, mortem pro morte rependo

      Et pueri mortem vindico morte mea.

235

Hac redimo pietate meum scelus: impia facta

      Nati morte mei sum pia morte mea."