Agna sequens agnum dulcem, dulcissima, magnum

Non habeo munus: quadrans si sufficit unus,

Hunc tibi do letus. divino numine fretus,

Si metro gaudes, metri discrimine laudes

5

Rite tuas tempto, quamvis rationis adempto

Lumine vix fari norim. clarissima clari

Ortus ostella, natu generosa puella,

Nil posco grande; sponsarum maxima, blande

Suscipe rem minimam per me! tu porrige limam

10

Verbis incultis! mihi da te promere multis

Ornatam donis, sic vota petunt Rapotonis.

Huc ades, o mitis, precibusque fave repetitis!

Carmen tantillum ne tempseris, oro per illum,

Quem prope sensisti, cum leta rogos subiisti.

15

Quid modo cunctamur? pariter iam queso loquamur

Ordine dyalogi. sit fas ad famina cogi

Pectus virgineum. dic, qua de carne tropheum

Arte reportasti, iuvenem cum parva ligasti?

Dic, rogo, dic Agnes, cordis suavissime magnes,

20

Vnde places iuveni? rosei color oris ameni

Virtutum flores, casti per verba lepores,

Dulcedo morum mulcens corpusque decorum,

Nata quod insigni fueram de sanguine, digni

Ad genus hic census, prudens super omnia sensus,

25

Vinxerunt miserum, si fas sit dicere verum.

Hiis eius menti placui stupuitque, stupenti

Plus stupor ingessit ignis nec pectore cessit

Noxius ille calor, donec precordia squalor

Corrupit tota. tum me miser ad sua vota

30

Donis mulcebat, sed spes frustrata cadebat,

Virgineis floris votum sponsi potioris

Cum despondissem meritis flectique nequissem.

Iam propius pergo querens. tunc temporis ergo

Corpore qualis eras? oro, ne talia queras,

35

Que pudor excludit. quedam mihi munera fudit

Gratia nature, non sint tibi singula cure.

Que tamen hi soli loquimur, tu prodere noli!

Dic secura, precor. vix tot pisces habet equor

Totque solum flores, mihi quot natura decores

40

Contulerat vultus, aderat decor undique multus.

Assimilis lauro tenere spatiabar in auro.

Partibus in geminis gracili discrimine crinis

Pulcher oberrabat humeris. plus longa iuvabat

Cesaries, stelle similis ductura. glabelle

45

Aures equales, tenui turgore nivales.

Dulcis in amborum tinctura superciliorum.

Ordine diffusa. nasi non forma retusa,

Nec progressa nimis, leviter turgebat in imis.

Par fuit os melli. vincebant sidus ocelli.

50

Dentes compacti similesque per omnia lacti

Se simul in giro iungebant ordine miro.

Labra rosas binas equabant, colla pruinas,

Puniceusque genis candor fluitabat amenis.

Lactea membra, manus tornatilis, undique planus

55

Articularis honor. sed frustra claudere conor

Multa tenore brevi. si plus annis adolevi,

Plus simul, ut rebar, cunctis speciosa videbar,

Decurso lustro prorsus simulanda ligustro.

Grammatice fontes hausi, discernere sontes

60

Vix poteram motus, et iam super omnia notus

Christus erat cordi, nulli mens pervia sordi.

Casta per omnigenos mores annos duodenos

Et tempus modicum compleram. tempus amicum

Illud erat, rura paradisi quo subitura.

65

Morte coronari merui meritisque beari.

Candide flos Christi, quid tum grave passa fuisti?

Omnia describam. postquam matura subibam

Virginibus metas, quas ponit nubilis etas,

More puellari, studio digressa scolari,

70

Cominus ancillis stipata ferebar. in illis

Forte locis ille presens suspiria mille

Fudit, ut est moris subita vi tactus amoris.

Qualis erat genere? clarus, sed non minor ere,

Nec minor in vita, quam stirps poscebat avita,

75

Stipatus turbis romane maximus urbis.

Rem prefecture patris addiderant sibi cure,

Summaque tum rerum gessit fastigia. verum,

Cum per tantillum tempus mirabilis illum

Sollicitaret amor, fervens e pectore clamor

80

Fertur et intente tractat, quo nata parente,

Quod genus exstiterit, que mansio; singula querit,

An sibi tam clari generis valeam sociari.

Que dum cognovit, spes anxia corda refovit,

Vtque levet curas. donorum mille figuras,

85

Xenia rara nimis, que tunc latuere sub imis

Claustris archarum, precio quod nobile, clarum

Quod vel amorosum cultu, visu speciosum

Servarat, profert. supplex ostendit et offert.

"Non", inquit, "sentis, o lux gratissima mentis,

90

Splendidior stellis, cunctis prelata puellis,

Munera que tulimus? quod sis clarissima, scimus,

Sed sumus ecce pares. utinam me dulcis amares,

Vt te totus amo! iam captus amoris in hamo

Langueo; tantorum, virgo, miserere dolorum!"

95

Dixit et in voto gemitum dat pectore toto.

Vt sua finierat (nec enim facundia deerat),

Talia respondi: "non sunt tua dona recondi

Digna, nichil grande prebes. discede, nefande

Fomes peccati! sponsi decor inmaculati

100

Plus animis hesit. suavi me vulnere lesit

Eius amor, totis illum desidero votis".

Audit et indigne ceco magis uritur igne,

Iam, quid agat, nescit. adeo sub pectore crescit

Flamma vorax, cura vigili tum munera plura

105

Querit. inaccessum quitquid fuit ante, repressum

Vecte vel inclusum muris, mihi tollit in usum.

Tum simul aspiceres ornatus mille, stuperes

Tempore quod nostro prestat: variamen in ostro

Mirum texture. quitquid patrum sibi cure

110

Servarant pridem, perquirit, nec fuit idem

Fulgor gemmarum. desunt mihi nomina, quarum

Sidere discordi radiabant. omnia cordi

Dulcia mundano gestabat, pectore vano

Omnia spondebat solus, que mundus habebat,

115

Si consentirem precibus, si iussa subirem.

Cordis eras duri, iuvenis cum iam morituri

Vota refutares. nisi Christum prorsus amares,

Non hunc tempsisses vincique puto potuisses.

Dura fui plane, cum non sectarer inane

120

Propositum iuvenis. alias in pectore lenis

Motus erat tenero, verum quia nubere vero

Optabam regi, nulli mens ferrea legi

Carnis obedire voluit, voluitque subire

Mortis terrorem, roseum fundendo cruorem.

125

Edic, quo pacto iuveni merore subacto

Tot cum dona daret totiensque preces iteraret,

Tum convenisti? miserine miserta fuisti?

Casta manens sceleri non debebam misereri,

Sed magis irasci vitio, quam munere pasci.

130

Ergo mox inquam, ne quid reticendo relinquam:

"Inprobe, quid queris, capta qui mente teneris?

Que tua sunt, tolle. nichil hic in pectore molle,

Sed cor forte satis, non feminee levitatis.

Finem nosce rei: sponso mire speciei

135

Sum desponsata, felix planeque beata,

Que nupsi tali. iam munere me speciali,

Munere donavit miro miroque beavit

Ornatu rerum millenarum specierum.

Clarior est natu quam sis. dignumque relatu:

140

Regalis genere, longe te ditior ere.

Dulcis, amorosus, hilaris, clemens, speciosus.

Vernali flore, roseo fulgentior ore.

Illius ex ore lactis mellisque sapore

Largius exundo. faciem mihi sanguine mundo,

145

Sanguine regali tinxit, tinctura nivali

Plus decuit vultu. vario mea singula cultu

Membra venustavit: aures gemmis decoravit,

Sidere gemmarum collum mihi cinxit, earum

Lumine stellanti radio. minus istud amanti,

150

Vt reor, est visum. fulgens in fila recisum

Inclusit pallis aurum, cyclademque metallis

Texuit, ornatum varie gemmisque gravatum

Splendens saphiro, rutilascens lumine miro.

Regali more per singula membra decore

155

Contulit emblema: capitique dedit dyadema,

Me sibi signavit, signo mea vota notavit,

Illius a flore ne quo deflectar amore".

Ergo procul verbis nimium fidenter acerbis

Dum sic elido miserum, miseranda cupido

160

Plus in eo crescit, totusque dolore rigescit.

Pallescit vultus, gemitus precordia multus

Rumpit, palloris fomes fuit ignis amoris.

Tum nimis egrotus lecto procumbere totus

Cogitur. at flentes magno merore parentes

165

Causa latet morbi, donec venerabilis orbi

Vix medicus, tandem pestem marcoris eandem

Vultus pallentis, suspiria totque trahentis,

Iudicio novit penitus dubiumque removit.

Cur, rogo, tam facile robur periit iuvenile?

170

Plano sermone mihi dic, quanam ratione

Mater languoris fieri vis possit amoris?

Causas morborum sollertia scit medicorum.

Sed de re dicta veterum non denique ficta

Nunc exempla dabo, quibus omnia vera probabo:

175

Illius Elissae, si sit licitum meminisse,

Tam duram mortem diramque per omnia sortem

Egit amor fortis: sprevitque pericula mortis.

Blandi dulcoris et magni prorsus amoris.

Hec nisi sensisset vulnus, non ense perisset.

180

Ergo quod urebat iuvenem, quod corde latebat,

Cum foret inventum, quid fecit cura parentum?

Turbatus mente pater. hic illicque repente

Querit, que natu fuerim, si forte rogatu,

An magis extento raptu sit opus violento.

185

Cumque satis nosset, quod vi non tollere posset

Agniculam Christi, maerebat pectore tristi

Cura durante. quecumque spoponderat ante

Filius, illa dari spondet, sed plura parari,

Clarum si iuvenem, morum dulcedine lenem,

190

Vultu formosum natuque nimis generosum

Exciperem leta. sed ego iam munere freta

Christi dulcoris, vi demulcebar amoris,

Vt fierem prona pro celi ferre corona,

Omnia tormenta, nec possem cede cruenta,

195

Nec donis flecti, duci nec ab ordine recti

Vllo sermone, nec multifida ratione.

Ergo mori carne, ne mens serviret Agarne,

Luxibus elegi, Christoque iuvante peregi.

Tum cordis fixi firmato robore dixi:

200

"Quid, prefecte, putas? mea quid sponsalia mutas?

Non ea mutabo nec propositum variabo,

Nec dilectoris fedus violabo prioris.

Quid tibi respondit? animo mea verba recondit,

Indignansque parum iactat sese fore clarum.

205

Et plus delinquit tandem: "sum fascibus", inquit,

"Clarus et insignis, mea sors dignissima, dignis

Dignior excrevi, claris titulis adolevi.

An prefecture fasces non sunt tibi cure?

Quis mihi preponi, nostre quis conditioni

210

Possit adequari? quis honoribus assimilari?

Sed testes horum vos, maxima turba meorum,

Pandite, si scitis: quis sit, quem tot repetitis

Laudibus hic effert, nobisque per omnia prefert?"

Nec mora, commonitus de me quidam parasitus:

215

"Hec", ait, in tantum scelus edidicit magi cantum,

Totque nefandorum novit mala prestigiorum,

Vt se nupsisse Christo fateatur, obisse

Quem scimus pridem". subito prefectus ibidem

Efficitur letus et multo milite fretus.

220

Me presentari sibi mandat, egoque vocari

Pro Christo digna letabar. voce benigna

Tum me compellat, ut Christum corde revellat,

Miscens terrorem, sed senserat intus amorem.

Mens invicta minis, nullis cessura ruinis.

225

Hinc placido vultu, spectabilis undique cultu

Vestimentorum, Christo custode suorum

Fidens perstabam, nec me facie variabam,

Quippe nec orantem sensi, nec dura minantem.

Sic ipso coram diuturnam prorsus ad horam

230

Nomine pro Christi merui trina vice sisti.

Dic, quo sermone, qua rerum conditione

Conflixit tecum. cum longo tempore mecum

Egisset verbis, blandis nunc, nunc et acerbis,

Turbidus extremo, veluti puppis sine remo

235

Fertur, amarescit; quid agat, discernere nescit.

Iam nec mulcentis vultu, nec more monentis

Nec pius affatu, sed torva fronte. boatu

Intonat horribili, nichil effectus puerili

Mitior ex evo, proclamat pectore sevo:

240

"Ha nimis infanda, Veste cur sacra litanda

Non offers propere? si que tibi vota fuere

Virginei floris. magici funesta furoris

Carmina cur sequeris? cur degenerasse videris?

Si spretis natis decus ambis virginitatis,

245

Iam populo teste magne sacra munera Veste

Ocius inferto, vel pro discrimine certo

Infami prorsus scorto turpaberis". orsus

Talia iam fari poterat nisi turpia. "clari

Ad maculam generis iamiam per scorta traheris".

250

Clamat et in stando stridet miser ore nefando.

Dic mihi, dic, Agna, si non trepidatio magna

Insedit cordi, tante cum parvula sordi

Obicienda fores? an non subiere timores,

Cum iam tantarum premereris mole minarum?

255

Stat non cessura, licet obstent omnia dura

Invarie sortis, ut mors dilectio fortis.

Hec erat insignis virtus, que me velud ignis

Totam flammarat insensibilemque pararat.

Quid respondisti, cum talia probra tulisti?

260

Summo fervore fidei succensa, pavore

Omni dimoto, gaudebam pectore toto,

Quod iam pro Christo mundo tribularer in isto.

Vnde resistentem fidei nimiumque furentem

Secura mente tempsi, vocemque repente

265

Effudi talem: "sensum, miser, in pecoralem

Versus es atque ferum. quenam comitantia rerum,

Si iuvenem sprevi, iuvenem spectabilis evi,

Eris et argenti, verear simulacra, verenti

Que nichil inpendunt precii, nec dura rependunt

270

In contemptores? proprios tueantur honores,

Si deitate valent, sed furvo pulvere squalent,

Fumo fuscantur, evo longo vitiantur.

Prevalet hiis furis audax sollertia, muris,

Si non clauduntur, nam saxea, quando sciuntur,

275

Perstant tuta satis, etiam foribus reseratis.

Porro Deus celi, veneror quem mente fideli,

Vivit in eternum, regnans, regnumque supernum.

Vult donare bonis, solus summe ditionis.

Hic hic custodem flos virginitatis eodem,

280

Vt mihi servetur, tribuit, mecumque moretur:

Angelus ergo datus mihi dux presulque paratus

Non me turpari patietur, non spoliari

Virgineo flore. pro cuius luctor amore,

Ille mihi murus aderit numquam ruiturus

285

Et scutum forte, nec eum mihi tollere morte

Nec pretio poteris, cassoque labore moveris".

Hec ubi sum fata, mox mente nimis furiata

In vocem rapitur, et tum quia plebe potitur,

Illius applausu tumido sententiat ausu:

290

"Hanc", ait, "audacis animi nimiumque procacis,

Diis simul invisam, populum subvertere nisam

Que sacra templorum, leges cultusque deorum

Vana refutavit stirpemque suam maculavit,

Censemus dandam turbis, scortoque domandam.

295

Nuda lupanari luxu pereat populari!"

Nec mora, denudor, ducor casulaque retrudor.

Hic pudor immensus aderat, verum quia densus

Ordo capillorum sese diffuderat, horum

Tegmine velabar et eis plus tecta putabar

300

Quam vestimentis. populi sic tracta videntis

Per medium, tandem casulam lenonis eandem

Mesta subintravi, lacrimansque preces iteravi.

Hic locus invisus primum, sed post paradysus

Esse videbatur, in quo mihi tanta dabatur

305

Gloria splendoris tantique levamen amoris,

Vt lucis clare vim vix possem tolerare.

Angelus astando, curas animumque levando,

Blandius in morem socii, nive candidiorem

Vestem prebebat, lumenque solis habebat.

310

Dulce nimis dictu niveo velabar amictu,

Quem nimis equalem membris nimiumque nivalem,

Celitus allatum nude, manibusque paratum

Angelicis clare nemo potuit dubitare.

Si quis de turbis, si quis sollempnior urbis

315

Cominus accessit, lux hunc immensa repressit.

Illico fulgore miro, miroque stupore,

Obtuso visu, cassoque per omnia nisu,

Cernere vix quibat, pavidusque repente redibat.

Nomine pro Christi, cum luctabare, tulisti,

320

Vt video, mille sollatia. sed miser ille,

Prefecti natus, scelus infandum meditatus,

Ad motus tales aderatne? furore sodales

Armarat parili, cetu cinctus iuvenili,

Applausu quorum medium penetrat radiorum.

325

Insultaturus mihi, vique miser potiturus

Virgine. sed nusquam fedabar: quippe priusquam

Tangerer, ingressus ut erat, mox demone pressus

Ex suffocatu diro moritur cruciatu.

Plangentis turbe tota tum clamor in urbe

330

Tollitur in celum. portabat pectus anhelum

Ipse madens fletu prefectus. non sine cetu,

Non sine cognatis Romane nobilitatis,

Accurrit tristis et, rebus motus in istis,

Effatur dire: "da, crudelissima, scire,

335

Cur nos turbasti? iuvenem cur seva necasti?

Hanc molem rerum sevissima cur mulierum

In nos vertisti? cur gaudia diripuisti?

Siccine tantorum nobis tu causa dolorum es?"

Mox hilari vultu, niveo comptissima cultu,

340

Inquam plangenti nimium, nimiumque furenti:

"Cerne quod istorum nemo, nemo reliquorum,

Fata tulit mortis, tante quia quisque cohortis.

Lumen adorabat sacrum, mihi quod radiabat.

Hic vero, tractus vitio luxuque subactus,

345

Se gessit fede subiens, ergo mihi crede:

Ille tuum natum, quo persuadente reatum

In me temptavit, hac terribili nece stravit."

Credo, quod horrendo prorsusque dolore pavendo

Diriguit, natum cum teneret exanimatum,

350

Cui tot magnorum cumulos servarat honorum.

Vnde velim nosse gestorum cetera. posse

Vidit ut hec Christum, sensum se vertit ad istum,

Scilicet ut tale factum, tam prodigiale,

Si verbis nullis, si non mediantibus ullis

355

Artibus egissem, Christo si fisa fuissem

Talia patrando, natum sibi vivificando

Spe solita fruerer, rea ne necis esse viderer.

"Si sic est" inquit, "nec te Deus ille relinquit,

Quem colis, hoc facto clarescat, nec mora pacto

360

Proposito". sola, nec enim mihi farmacopola

Alter erat, Ihesum precor, ut iuvenem nece lesum

Suscitet. et subito, vix oratu repetito,

Angelus e celis mihi semper ubique fidelis

Custos astabat flentemque solo relevabat.

365

Dulciter affando vitamque viro reparando.

Qui dum surrexit, iam non magnalia texit

Christi salvantis et mortua vivificantis,

Sed cum clamore, toto Christum sonat ore

Esse redemptorem, solus conferre vigorem

370

Qui valeat vite. "nunc, nunc, procul", inquit, "abite,

Ydola templorum! quid nomina vana deorum

Hactenus extulimus? quod sint vanissima, scimus".

Talia perstabat memorans, hic ingeminabat.

Ast homines isti, laudato nomine Christi,

375

Plus indignantes quam rem gestam venerantes,

Fiunt peiores et ad omne nefas leviores.

Nam visis signis accenduntur velud ignis

Pontifices urbis et, motis undique turbis,

Morti me dandam clamant, clamant cruciandam

380

Digne cunctorum tortura suppliciorum,

Prestigiisque geri clamant ea signa severi.

Sed postquam natum persensit talia fatum

Et viso voto, prefectus pectore toto

Rem mirabatur, sed copia nulla dabatur

385

Me defensandi vel pro libitu dominandi.

Cumque vereretur, proscriptio quod sequeretur

Corporis et rerum, timuit defendere verum,

Et quia nil quibat opis addere, mestus abibat,

Aspasio pro se posito, qui perniciose

390

Plebis clamores, varios hinc inde furores

Prospectans, dire me censuit igne perire.

Fit rogus horrendus, ipsis turbis metuendus.

Quo dum iactarer, iam iamque cremanda putarer,

Nullas ille minas, nullas ardore ruinas

395

Membris ingessit, sed divisus mihi cessit

In geminas partes. quod dum fecisse per artes

Crederer archanas, in voces turba prophanas

Erumpens tota, diis fundebat sua vota.

Frendentes cuncti, densoque sub agmine iuncti,

400

Voces stridoris et diri verba furoris

Fundunt ad celos. homines mirabar anhelos

Et pronos sceleri nulla pietate moveri.

Sed cum perstarem nec in igne quidem trepidarem,

Rictibus elusis populi, precibusque profusis

405

Ad Christum dignis, totus dispergitur ignis,

In cinerem versus. ensis tum gutture mersus

Eripuit vitam fragilem, tribuitque cupitam

Plenam dulcore. roseo sic tecta cruore,

Calle Numentano tumulor, populoque prophano

410

Post tempus multum Christi dulcescere cultum

Feci per signa. natu Constantia digna

Filia famosi Constantini, speciosi

Corporis esse quidem poterat, si longus eidem

Non insedisset languor maculasque dedisset.

415

Ad caput a plantis vis languoris dominantis

Sevierat dire, species iam tota perire

Cepit amorosa. nimiumque prius decorosa

Effatu pulchrum, que cum visendo sepulchrum,

Quo claudebar ego, quo nunc quoque corpore dego,

420

Quamvis pagana, fidei tamen ordine sana,

Vota profudisset medicamentumque petisset,

Vulneribus tantis Christi iussu miserantis

Ex merore gravi sompno sopita suavi,

Me videt astantem sibi cominus istaque fantem:

425

"Nunc age constanter, Constantia, prorsus ovanter

Crede Ihesu Christo morboque levaberis isto".

Vix mea cessarat suggestio, vix vigilarat

Post sua tot vota, cum mox sanissima tota

Vulnera cessisse stupuit niveumque redisse

430

Corporis alborem, multum per membra decorem

Hiis ita patratis, urbs tante nobilitatis

Tota coronatur variisque modis decoratur.

Letantur turbe, tota fit clamor in urbe

Plausus ingentis, totius gaudia gentis

435

Surgunt Romane, nec iam reputatur inane

Christi Salvantis nomen, tot signaque dantis.

Sicque fides crevit, sic infandos abolevit

Ritus templorum, cessit cultura deorum.

Da, rogo, sermoni finem, nec enim Rapotoni

440

Credo placere metrum. sit quamvis undique tetrum,

Sit quamvis vile, quamvis penitus puerile,

Sit licet incomptus stilus, ista tamen quia promptus

De me scripsisti, grates plane meruisti.