4. de miraculis

Lusus demonicos miracla vocat vetus error,

      Quis lusit miseras daemon atrox animas.

Romam Tusclanus tendebat Mamilius dux,

      Obvius it consul nomine Postumius;

5

Hii sua castra lacum iuxta posuere Regillum,

      Huc aties coeunt armaque corripiunt;

Fratres Ledei Romanis auxiliati,

      Mamilium sternunt eius et obsequium;

Idem Iuturna sunt visi corpora limpha

10

      Sudoremque suum tergere cornipedum.

Vatinium bini noctu comitantur ephebi

      Quos niveos niveus fert sonipes geminus.

Dicunt hii Paulum Persam caepisse tirannum,

      Credere sed renuit Curia cui retulit;

15

Tempus post modicum cognovit vera locutum,

      Contulit oracli praemia digna sibi.

Annis Romanus populus tribus aspera passus,

      Vrbem dum pestis perderet usque gravis,

Iussit legatum cum paucis ire Gulinum,

20

      Qui sibi Peonium deferat Asclepium;

Navim conscendunt, Epidauria litora prendunt,

      Quos cives laetis excipiunt animis;

Asclepio magni stabant ibi limina templi,

      Orant Romani quem sibi contribui;

25

Anguis in Asclepii vice servabat sacra templi,

      Is se licturum presciit hoc aditum;

Denique dilectas urbis lustrare plateas

      Conspectus triduo pectore sed placido,

Legati caelsam conscendit sponte carinam

30

      Quoque Gulinus eo constitit ille loco;

Implent aequorei volitantia carbasa venti,

      His portus Ancii contigit acta ratis,

Asclepio sub qua fuit aedes urbe dicata,

      Huius vestibulo palma fuit patulo,

35

Et quam prolapsus mansit tribus ille diebus,

      Praelibans epulum quod fit ei liquidum;

Ingens legatum metus arripit inde Gulinum,

      In sibi sacrato velle manere loco,

Ad pupim triduo blandus redit ille peracto,

40

      Et sese nota parte ratis glomerat,

Ingressi celerem velis remisque triremem

      Ad litus Tiberis applicuere brevi;

Hinc celer a navi tranavit qua sibi magni

      Atria nunc phani fluminis in medio.

45

Iam, Furi, Veiis dannoso Marte subactis,

      Iunonis pulcram ferre iubes statuam,

Quam de militibus ludens interrogat unus:

      "Romam deferri dic, dea, necne velis?"

Respondet Romam se Iuno libenter ituram,

50

      Mirati lingam subripiunt statuam.

Fertur Fortunae simulacrum verba dedisse,

      Quae qui noverunt ista fuisse ferunt:

"Iustae, vidistis, matronae, meque dicastis":

      Ipsa dicata fuit tempore quo statua.

55

Tarquinio iuncti pugnant constanter Etrusci,

      Veientes armis auxiliantur eis,

Cum iam Romani praeberent terga fugandi,

      Tirrenos nimius corripit ecce metus,

Vox e vicina sonuit veluti tuba silva:

60

      "Istic Romanus victor erit populus,

Vno plus victi gladio caedentur Etrusci":

      Ista recensitis clara fuere viris.

Vrbem Thurinam Lucani prendere certant,

      Permixti Breti mente furunt parili;

65

Hanc cum Fabricius cupiat defendere consul, .

      Formidat temere proelia conserere,

Apparet formae iuvenis pulcherrimus amplae,

      Fulva caput pennis cassis habet geminis;

Vidit ut attonitos et Marti se dare tardos,

70

      Hortatur multis Romulidas monitis,

Protinus admotis clamans hostilia scalis

      Castra celer scandit ipsaque diripuit;

Acriter adversas videt ut pugnare catervas,

      Obviat obiecto fervidus his clipeo;

75

Sic virtute sua Romanis vincere praestat,

      Hostes prosternit et dare terga facit;

Pugna perfecta parat hunc donare corona

      Consul, nec valuit nosse quis hic fuerit.

Cassius in campis miscet dum bella Philippis,

80

      Iam reus existens sanguine Caesareo,

Perdere procerum se contra cernit ephebum,

      Qui sublimis equo subvehitur vegeto,

Aureus armorum facit hunc nitor esse decorum,

      Pulcra sibi faties, sceptra, decens speties,

85

Arduus hic, vastam quatiendo fortiter hastam,

      Terret eum dicto, terret eum iaculo:

"Occidisse parum, Cassi, divum tibi Gaium?"

      Cassius ac bello territus exit eo.

Mortuus Acilius medico testante putatur,

90

      Cui pater inmodicas apparat exequias;

Traditus ergo rogo comburi more sueto,

      Exclamat, flammam sensit ut ignivomam,

Sed tandem, quia summa pirae vis lambere flammae

      Ceperat, haec vivum concremat Acilium.

95

Binos quinque dies caesus caesos iacet inter

      Pamphilus, extruitur maximus inde rogus

...nat geminus donec rogus ipse paratur

      .... pariter praeteriere dies;

Panphilus ergo pirae praeponitur aedificatae,

100

      Ignis ut hunc tetigit, protinus exiluit,

Mira dehinc loquitur quae se vidisse fatetur,

      Est horum testis ipse Plato celebris.

Vir quidam magnis habitabat magnus Athenis,

      Cui fuit ars omnis libera nota satis;

105

Culmine de tecti cecidit lapis in caput illi,

      Quem revocat diro Peon ab exitio;

Perdidit hic omnem scripturae funditus artem,

      Caetera perdurant ut prius ingenia.

Vxor Nitimeris casu miserabile vidit

110

      Natam cum nato se maculare suo;

Horrenti facinus fandi mox excidit usus,

      Indignatio quae clauserit ora vide!

At miseri nati sua dedunt corpora morti,

      Preque pudore truci se perimunt laqueo.

115

Echaecles Samius genitricis ab ubere mutus,

      Athletae meruit praemia proposita;

Praemia cum titulo sibi dum plebs inficiatur,

      Indignans subita voce reposcit ea.

Effertur genitrix, edat hanc ut fiamma voratrix,

120

      Gorgias gelido labitur ex utero;

Reddens vagitum remoratur voce feretrum,

      Funeris et gerulos efficit attonitos;

Hic prius aelatus quam sit de matre creatus,

      Postea vir fortis et probus enituit.

125

Iason Phedreus, vomica quatiente gravatus,

      A zelante viro percutitur gladio;

Vulnera curato, vomicam nec denuo passo,

      Hostis ei tribuit quod medicina nequit.

It lusus causa Delphos Daphanita sophista,

130

      Tempnens fatidicum mente rebelle sacrum;

Possessurus equum sit utrum, quia non habet ullum,

      Quaerit, ab ambiguis certa petens aditis;

Vrgenti misero respondet caecus Apollo,

      "Tandem quo dabitur praecipiteris equus";

135

Securus rediit, spernens oracula Phebi,

      Attalus hunc caepit - rex probus ille fuit-

Absens saepe iocis hunc irritarat amaris,

      Quem rex e scopulo nomine iecit Equo.

Premunit Phebus vigili quo mente Philippus

140

      Vitet quadrigam ceu sibi mortiferam;

Mox rex per totum currus disiungere regnum

      Praecipit, et dictum sic timet usque locum;

At gladius sculptam capulo tulit ille quadrigam,

      Audax quo regem Pausanias perimit.

145

Prusiae nato, simili de nomine dicto,

      Qui rex Bithiniae praefuit in populo,

Os superis solidum pro dentibus extitit unum,

      Sed non infirmum, non inhonorificum.

Natae belligeri Driapetinae Mitridatis,

150

      Turpis sed duplex dentis erat series.

Cernebat quidam Carthagine de Lilibeo

      Egressas naves et numerum scopulo.

Rus prope Ianiculum tibi, Petili, fuit amplum:

      Exercens unco sedulus hoc aratro,

155

Vomeris archellas praeduro dente revelas,

      Vna Numae membris, altera plena libris;

At septem Grece scripti, septemque Latine,

      Mores pontifici iuraque dant Lacii,

Greci perfectae constant de iure sophiae,

160

      Quique canunt spurcis obvia verba sacris,

Quos velut hostiles disperdunt igne cremantes,

      Dannabant aras hii qui demonicas.

Miseni cor Aristomenis scrutantur Athenis,

      Extincti nimiam pectoris ob vafriam:

165

Multotiens captus sed calliditate relapsus

      Haud stringi vinclis ne fugeret valuit;

Ergo cor exectum deprendunt esse pilosum,

      Lubrica naturae iure stupent variae.

Febris in Antipatro semel atra furebat in anno

170

      In natale suo, quo perit ille die.

Ille Polistratus sophus Ippoclidesque feruntur

      Bini progeniti mente fuisse pari;

Foedere coniuncti pulcro senuere sub aevo,

      Quos haeaedem magnos erudiere scholae;

175

Preceptor spurcus fuit unus eis Epicurus,

      Abstulit ad manes funeris una dies.

Haec, natura, tui sunt dona potentia iuris

      Tu das dictannum nosse salutiferum

Cervo vivaci ceu fida parens animali,

180

      Spicula pastus eo virus et ut superet;

In Cestilania cum sit maris insula larga,

      Compescunt zefiris saepe sitim pecora;

In terris Macetum penes agrum, dico Calenum,

      Ebrius ut vino fonte refectus eris;

185

Flumen apud Bagradam, Poenorum quod rigat area,

      Serpens enormis corporis eminuit,

Consulis Atilii legiones ille fugavit,

      Arcens a dicto ne biberent fluvio,

Squamis protectus telorum spreverat ictus,

190

      Immotus perstat turris ut aut scopulus,

Quem balistarum condenso turbine victum

      Perdunt, amissis pluribus ex sociis

Intulit horrorem quam Carthago patiorem,

      Polluit et multas amne cruoris aquas,

195

Ter bis vicenos habuisse pedes Titus auctor

      Romam delatum non tacuit corium.