Vltorem patriae Magnum iam fata minantem

Nuncia Persarum discurrens fama per urbes

Desidiae torpore grauis luxuque soluti

Terrifico strepitu Darii concusserat aures.

5

Qui licet imperio maior, munitior armis,

Obsequiis regum, precioso ditior ere,

Viribus excedens, euo maturior esset

Bellatore nouo, tamen experientia Martis

Qua dissuetus erat et pax diuturna labantes

10

Impulerat regis animos ut in omnibus esset

Inferior duce quo poterat prestantior esse

Si mens tanta foret pugnandi quanta facultas.

Ne depressa tamen terrore minusque rigoris

Regia maiestas uideatur habere, superbo

15

Intonat ore minas Darius gentesque subactas

Colligit in castris, cuius per regna uolante

Ocius edicto ruit omnis in arma iuuentus.

Interea a Dario, ne nil fecisse uideri

Possit, Alexandro legatur epistola talis:

20

"Rex regum Darius consanguineusque deorum

Scribit Alexandro famulo: licet indole clarus,

Parce puer teneris et adhuc crescentibus annis.

Non est apta legi que non maturuit arbor.

Quos tibi sumpsisti temerarius exue cultus

25

Armorum et gremio castae te redde parentis.

Queque tuae pocius etati congrua misi

Lora tibi teretemque pilam forulosque capaces

In sumptus, comitum fomenta uiaeque leuamen.

At si tanta tuum uexat uesania pectus

30

Vt paci lites et amico preferat hostem,

Non equites uerum furiata mente clientes

Emittam qui te correptum uerbere duris

Afficiant penis tenebrisque perhennibus addant."

Frendit Alexander modice turbatus, eisque

35

Qui sibi detulerant Medi mandata tyranni

Procincte subicit "melius"que "interpretor" inquit

"Et magis egregie uestri munuscula regis:

Forma rotunda pilae speram speciemque rotundi,

Quem michi subiciam, pulchre determinat orbis.

40

Hiis in subiectos michi Persas utar habenis

<>

Cum uictor Darii ueteres effregero gazas."

Sic ait, et formae regalis ymagine ceris

Impressa, uario legatos munere donat.

45

At Darius, quamuis fama mediante recepto

Mennonis excessu labefacto pectore nutet,

Aspera fortunae tamen in contraria torquens,

Conclusus procerum serie peditumque cateruis

Tendit ad Eufraten, ubi tot radiantibus auro

50

Gentibus explicitis, diffusis equore uasto

Tot populis, uires dedit in commune uidendas

Elatusque animo uallum circumdedit. unde

Primo sole locum feriente recensuit omnes

Xerxis ad exemplum donec nascentibus astris

55

Montiuage Phebes precederet Hesperus ortum.

Egreditur uallo uirides effusa per agros

Infinita phalanx numerumque recensita uincit.

Spargitur et speciem maioris copia prebet.

Sic ubi balantes ad pascua ueris iturae,

60

Vt totidem reddat pastor quot fundit ouile,

Mane nouo numerantur oues, quas anxia sortis,

Ne minuat numerum lupos opilione sinistro,

Capripedi Fauno commendat sedula Baucis.

At prior in Magnum Darii congressus et acris

65

Pugna sub illustri aduersae duce Mennone partis

Milia nobilium tenuit sexcenta uirorum.

Quos licet inferior numero sed fortior armis

Fudit Alexander expugnatamque suorum

Viribus intrauit Midae prediuitis aulam:

70

Gordian ueteres, Sardis dixere moderni.

Hic Asiam refluis undarum incursibus artant

Faucibus angustis gemini confinia ponti.

Hic ab utroque mari distans Sangarius eque

Litoribus tamen alterius communicat undas.

75

Hic Iouis in templo Midae patris alta choruscant

Plaustra iugumque uetus Asiae fatale, sed eius

Funibus inter se coeuntibus arte latenti

Complosisque iterum spacioso tempore, nemo

Vel reperire caput poterat uel soluere nodos.

80

Certa fides urbis ita disposuisse tenacem

Fatorum seriem qui uincula solueret illum

Regno totius Asiae debere potiri.

Mouit Alexandrum supplendi fata cupido,

Extollensque iugum nexus dissoluere temptat,

85

Luctatusque breui, cum se contendere frustra

Conspicit, astantes ne triste reuerberet omen,

"Quid refert," inquit "proceres, qua scilicet arte

Quoque modo tacitae pateant enigmata sortis?"

Dixit et arrepto nodos mucrone resoluit,

90

Vnde uel elusit sortem uel forte reclusit.

Hinc uenit Anchiram, missis qui Marte retundant

Capadocum gentes. quibus in sua iura redactis,

Mane iter accelerat Macedo spacioque diei

Vnius stadia trepidis quingenta peregit

95

Gressibus, accelerans pauidum preuertere regem.

Quippe graues aditus Asiae faucesque locorum

Angustas metuens, Cylicum iam plana tenenti

Obuius ire parat Dario, qui primus Eoo,

Cum sol roriflua stillaret lampade, castra

100

Mouit ab Eufrate. lituis caua saxa resultant,

Respondent ualles, ictusque fragoribus aer

Ingeminat strepitus, agitantque tonitrua nubes.

Hic fragor in castris, sed et hic erat agminis ordo.

Ignem quem Persae sacrum aeternumque uocabant

105

Axibus auratis argentea pretulit ara.

Alba Iouis currus series ducebat equorum,

Celatasque decem gemmis auroque quadrigas

Tam cultu uariae quam lingua et moribus uno

Agmine bissenae comitantur in ordine gentes.

110

Quosque immortales mentitur opinio uulgi

Mille fere decies plaustris auroque feruntur.

At consanguinei regis muliebriter omnes

Milia pretextis ter quinque feruntur amicti.

Mole graui medius radiis stellantibus auro

115

Inuehitur Darius curru, quem stipat utrimque

Effigies numerosa deum, quem predicat ardor

Gemmarum et luxus opulentia barbara regem.

Desuper ardentis feruorem temperat estus

Fictilis aurata pendens Iouis armiger ala.

120

Hunc hastata decem precedunt milia, quorum

Aurum cuspis habet, argentea candet harundo.

Preterea Darius preclaros sanguine regis

Contiguos lateri preceperat ire ducentos.

Neue sit in promptu Danais penetrare tribunal

125

Regis, munitis peditum prestantibus armis

Clauditur extremum ter denis milibus agmen.

Subsequitur Medi plenus genitrice tyranni

Currus, et uxor adest natique et tota suppellex

Regia. pelicibus totidem sub pondere tanto

130

Quinquaginta fere suspirant plaustra uehendis.

Moris erat Persis ducibus tunc temporis omnem

Ducere in arma domum cum tolli signa iuberent.

Sexcentis sequitur inuecta pecunia mulis,

Ter centumque onerat dorso surgente camelos.

135

Plurimus hoc agmen centenis milibus ambit

Funditor et leuibus fundae iaculator habenis.

Vltima procedit leuis armatura uirorum

Excedens numerum, pedibusque attritus et axe

Aurea puluereus inuoluit sydera turbo.

140

Interea Macedo, profugis uastantibus arua

Cyliciae deserta uidens, rapit agmina ductor

Ad loca que Cyri dixerunt castra minores.

Premissis igitur duce Parmenione cateruis,

Tharsum seminecem Persarum seruat ab igne.

145

Hic, ut scripta ferunt, illustri claruit ortu,

Per quem precipue caecis errore subacto

Gentibus emersit radius fideique lucerna.

Purus et illimis mediam perlabitur urbem

Cignus, qui gelidos haurit de fontibus amnes;

150

Contentus sese est nullasque aliunde ruentis

Admittit torrentis aquas, sed gurgite ludit

Calculus et refugo lapsu lasciuit harena.

Hic primum didicit Magnus durare salutem

Nulli continuam sed mixta aduersa secundis.

155

<>

<>

Ergo cum casu luctari fata uideres,

Queque aspirabat ceptis sors prospera paulo

Substitit et Macedum spem desperare coegit.

160

Estus erat medius cum sole tenente Leonem

Iulius arderet, medioque sub axe diei

Arida Cyliciae findit uapor igneus arua.

Perfusus Macedo sudore et puluere membra,

Temperie fluuii captus specieque liquoris,

165

Corpore adhuc calido subiectis insilit undis.

Horruit extimplo gelido perfusa liquore

Tota uiri moles ubi non inuenit apertas

Spiritus arterias corpusque reliquit inane.

Frigore uitalis calor interclusus aquarum

170

Fluctuat, afflictus rex exanimisque suorum

Extrahitur manibus. oritur per castra tumultus

Flebilis, et Graium ruit in lamenta iuuentus:

"Flos iuuenum, Macedo, quis te impetus inter amicos

Nudum, quis casus inopina morte subegit?

175

Improba mobilior folio Fortuna caduco,

Tygribus asperior, diris immitior ydris,

Thesiphone horridior, monstroque cruentior omni,

Cur metis ante diem florentes principis annos?

Hactenus exstiteras mater, quis te impulit illi

180

Velle nouercari quem promissum sibi regem

Mundus adoptabat? sed quis manet exitus illos,

Optime rex, quibus a patria tua castra secutis

Non licet in patriam loca per deserta reuerti?

Numquid nos sine te medios mittemur in hostes?

185

Sed quis dignus erit tanto succedere regi?"

Audiit hec, ut forte rotam uoluendo fatiscens

Ceca sedebat humi Fortuna animamque resumens

Surgit et Argolicos subridens ore sereno

Increpat usque metus ac secum pauca susurrat:

190

"Inscia mens hominum quanta caligine fati

Pressa iacet, que me tociens iniusta lacescit.

Ius reliquis proprium licet exercere deabus,

Me solam excipiunt, que dum bona confero, magnis

Laudibus attollor, si quando retraxero rebus

195

Imperiosa manum, rea criminis arguor ac si

Naturae stabilis sub conditione teneri

Possem. si semper apud omnes una manerem

Aut eadem, iam non merito Fortuna uocarer.

Lex michi naturae posita est sine lege moueri,

200

Solaque mobilitas stabilem facit." hec ubi dicta,

Liberior regis iam morbida membra reuisit

Spiritus et solitos paulisper habere meatus

Cepit, sed nimius urebat uiscera morbus.

Qui tamen attollens erecto lumine uultum

205

"Ergo" ait "in castris uictum sine Marte cruentus

Victor Alexandrum rapiet? nam proximus hostis

Non medicos segnes, non cretica tempora morbi

Expectare sinit. spoliis ululabit ademptis

Hostica barbaries, at rex inglorius exul

210

Nudus in hostili sine laude iacebit harena.

Si tamen in medicis est ut reparare salutem

Arte queant medica, faueat medicina sciantque

Me non tam uitae spacium quam querere belli.

<>

215

Nam licet eger adhuc, si saltim stare meorum

Ante aciem potero, cursu fugitiua rapaci

Terga dabunt Persae, Danaique sequentur ouantes."

Impetus hic regis precepsque libido choortes

Mouerat ancipites ne festinatio curae

220

Augeret morbum. sed enim spondente Philippo,

Qui comes est a patre datus custosque salutis,

Indulto tridui spacio tamen anxius egre

Expectat morbique fugam reditumque salutis.

Hic premissa ducis deturbat epistola regem

225

Que medicum dampnat auro tedaque sororis

Corruptum a Dario. iam tercia sparserat ignes

Explicitum tenebris rutilos Aurora per orbem.

Cogitur insontis hausturus pocula ductor

De medici dubitare fide. sed potio postquam

230

Exhausta est, cartam dextra nutante legendam

Porrigit Archigeni, quam dum legit, ille legentis

Nulla notare potest in uultu signa pudoris,

Atque ita subridens: "bone rex, exclude timorem,

Laxa animum curis, sine uim medicaminis huius

235

In uenas recipi. qui me tibi detulit, audi,

Aut ne sic pereas reliquis ardentius optat

Sedulus aut nostra marcescit liuidus arte,

Verius ut fatear, aut in tua dampna proteruit

Qui notat innocuum sceleris. qui proditionis

240

Arguit insontem, merito non creditur insons.

Nam reus unde reum se nouerit illud acerbe

Obiciet. sic iniuste quandoque ligatur

Iustus, et iniustos absoluit curia mendax."

Hec ubi dicta, metum iubet euanescere regis.

245

Inde ubi transmissum medicamen ad intima uenas

Imbuit, emeriti perierunt semina morbi.

Exhilarat uultum color et pallore perempto

Emergit facies niueo liquefacta rubore.

Mens redit, et uirtus rediuiua renascitur intus.

250

Concurrunt proceres auidi spectare Philippum.

Illius iniciunt iocundi brachia collo,

Huncque patrem patriae seruatoremque salutant.

Rex, cum sol rutilo radiaret crastinus axe,

Insigni preuectus equo per castra uidendum

255

Se dedit et pauidis excussit mentibus omnem

Segniciem uultuque suos ac uoce refecit.

Inde ubi finitimas exercitus obruit urbes

Et sacra pro dubia que uouerat ante salute

Persoluit superis, ferratos menibus Yson

260

Applicuit cuneos, ubi Parmenio uenienti

Occurrens urbi desertae a ciuibus infert.

Queritur hic inter proceres an debeat ultra

Extendi bellis acies pociusne sit hostis

Operiendus ibi. placuit sentencia tandem

265

Hec pocior ducibus, inter montana iugosis

Faucibus hic fatis committere robur utrimque.

Quippe pares illic acies utriusque tyranni

Parmenio censet angusta ualle futuras.

At Sysenes, quia rem tacite suppresserat, auro

270

Creditur a Dario furtim corruptus, eumque

Mors iniusta ferit, non ignorante tyranno.

Iamque superueniens Grecis equitatus ab horis,

Exilio comitante fugam, duce Tymode castris

Infertur Darii, regique salubre propinans

275

Consilium suadet ut, dum licet, axe citato

Obliquum retro uertat iter cursuque uolucri

Puluereo repetat spaciosos aequore campos,

At si degenerem pudeat retrocedere regem,

Conuerso ne forte gradu uertatur in omen

280

Triste suis, saltim gazas et pondera belli

Diuidat in partes, ut si fortuna, quod absit,

Fauerit Argolicis in primo Marte, supersit

Copia queque recens ruat in discrimina pubes:

Non mediocris enim furor est exponere bellis

285

Vno uelle semel fortunae cuncta sub ictu.

Vtile consilium dederat, sed inutile uisum

Principibus Persis, quorum peruertere regem

Mens erat ut merita deleret morte quirites

Conductos. etenim gazas dispergere Grecos

290

Velle putant ut sic spoliis et rebus honusti

Ad regem Macedum redeant pacemque reforment.

Rex, ut mitis erat satis ac tractabilis, aures

Obstruit hiis monitis et pectore saucius "absit,

O proceres," ait, "ut nostro dominetur in euo

295

Dedecus hoc. perdamne uiros mea castra secutos

Castra fidemque meam? numquam tam seua seueros

Iamque senescentes infamia polluat annos."

Sic ait et grates referens absoluit Achiuos.

Sed regredi regem, profugus ne forte putetur,

300

Dedecori ascribit. iamiam committere bellum

Ardet et angustos inter decernere montes.

De gaza primo diffinit, eoque iubente

Maxima cum cuneis pars est transuecta Damascum.

More tamen ueterum seruato regia coniux

305

Et soror et proles in castris fata secuntur.

Certus abhinc Darius, cum posterus exeret orbem

Luciferum Tytan, regum concurrere uires,

Ascendit tumulum modico qui colle tumebat

308a

Qualiter Alpinis spumoso uertice saxis

308b

Descendit Rodanus, ubi Maximianus eoos

308c

Extinxit cuneos cum sanguinis unda meatum

308d

Fluminis adiuuit fusa legione Thebea

308e

Permixtusque cruor erupit in ethera spreto

308f

Aggere terrarum totumque rigauit Agaunum.

Castrorum medius, patulis ubi frondea ramis

310

Laurus odoriferas celabat crinibus herbas.

Sepe sub hac memorant carmen siluestre canentes

Nympharum uidisse choros Satyrosque procaces.

Fons cadit a leua, quem cespite gramen obumbrat

Purpureo, uerisque latens sub ueste iocatur

315

Riuulus et lento rigat interiora meatu

Garrulus et strepitu facit obsurdescere montes.

Hic mater Cybele, Zephirum tibi, Flora, maritans

Pullulat, et uallem fecundat gratia fontis,

Hinc ad suppositas uulgi procerumque choortes

320

Pacifici Darius obliquans luminis orbem,

Accitis ducibus, prius in discrimen ituros

Segregat in partes, demum sic orsus adultas

Ore pio spirante preces, soloque mereri

Debuit aspectu facies matura fauorem:

325

"Heredes superum Persae, gens unica bello,

Cui genus a prisci descendit origine Beli,

Qui primus meruit sacra uenerandus ydea

Inter caelicolas solio stellante locari,

Soluite corda metu. furor est pugnamque uocari

330

Dedecet, in dominum cum seruus abutitur armis.

Vltio, non bellum, est, seruos ubi sceptra rebelles

Corripiunt captosque domant patriamque tuentur.

Spurius ille puer, regni moderamen adeptus,

Cuncta sibi cessura ratus, feruore iuuentae

335

Ducitur et casus ruit inprouisus in omnes,

Pugnandoque mori mauult quam cedere uictus,

Et iam spe uacuus animo lentescit inani,

Dampnorumque memor que Granicus intulit amnis,

Incipit afflictis partim diffidere rebus.

340

Pro pudor! in rerum dominos, quibus omne metallum

Seruit, serui inopes pauci sine uiribus audent.

Scire uelim, Macedo, quibus inspirante Megera

Artibus illius Ciri te posse potiri

Imperio iactas cui Lidia Cresus et omnes

345

Curuauere genu quocumque sub axe tyranni,

Qui licet extinctus me successore superstes

Regnat, et in uiuo uiuit fortuna sepulti.

Si ueterum monimenta manent, si mente recordor

Scripta patrum memori, quis nos a stirpe Gygantum

350

Ignoret duxisse genus? quis bella deorum,

Quis coctum laterem structamque bitumine turrim

Nesciat a proauis, magnaeque quis immemor urbis

Cui dedit aeternum labii confusio nomen?

Ergo agite, o proceres! patrium reuocate uigorem.

355

Pro patria stare et patriae titulis et honori

Inuigilare decet ne pauper et aduena uictor

Conculcet pedibus terram et monimenta parentum.

At si quem uestrum, quod abhominor, improbus hostis

Excutiat campo profugumque per arua fatiget,

360

Si michi si patriae si ciuibus arma negatis,

Vxores saltim ac nati, quos hostica clades

Obteret in castris, moneant in bella reuerti.

Non tamen id uereor, quia iam uictoria Persis

Applaudit ducibus. etenim ludente fauilla

365

Ardere in sompnis Macedum tentoria uidi

Vesanumque ducem ritu Babilonis amictum

Purpureo luxu subeuntem menibus urbis,

Ad me perlatum, dehinc euanescere raptum.

Quid moror? aeternum testor iubar, aurea solis

370

Lumina, cui dedimus nostris in finibus ortum,

Hostis erit quicumque fugae laxabit habenas."

Plura locuturo celeri pede nuncius affert

Deseruisse locum Grecos pauidasque choortes

Consuluisse fuge, iam per compendia saltus

375

Ad pelagus rapuisse gradum perque ardua rupis

Precipitasse uiam. mollem sic principis aurem

Pascit adulator; fluitat percussus inani

Leticia dampnatque moras. exercitus ergo

Flumine transmisso per saxa per inuia raptim

380

Querit iter profugumque parat preuertere regem.

Quo ruitis, peritura manus? iuuenemne putatis

Inuictum fugere hunc, qui quouis crimine credit

Turpius esse fugam, qui ne fugiatis inertes

Hoc solum metuit? etenim si forte daretur

385

Optio talis ei, fugiens an uincere mallet

Quam uinci a profugis hostique resistere uictus,

Forsitan ambigeret utrum minus esset honori.

Iam Chaldea cohors Ysson festina propinquans

Proditur excubiis. auri lapidumque nitore

390

Fulgurat armorum series graditurque rapaci

Turbine puluereo furata uolumine solem.

Prouidus aeria currens speculator ab arce

Nunciat Argolicis Babilonis adesse tyrannum

Et genus omne hominum. uix credere sustinet ille,

395

Quem belli mora sola mouet. prior ergo maniplis

Intonat "arma arma, o Danai." prior urbe relicta

Fulminat in Persas, sequitur galeata iuuentus.

Sic ruit in predam ieiuna fauce Lycaon,

Cuius opem sicco mendicat ab ubere pendens

400

Vagitus prolis, tandemque inpegit in agros

Cedis amica fames uacuis concepta sub antris.

Stat pecus attonitum, quod nec fugere audet, et ipsum

Si fugiat, nemoris alios incurret hyatus.

Copula diripitur canibus, quos ore canoro

405

Et baculo et palmis irritat ab aggere pastor.

Haut aliter Macedum rex debachatur in illam

Barbariem que nunc profugum pauitare ferebat.

Hos ubi discretis acies aduersa cateruis

Aspicit in bellum subito prodire uolatu,

410

Spem sibi mentitam metuens, in prelia mente

Consternata ruit, sed uox et in arma ruentum

Impetus et discors exercitus agmina turbat.

Quippe uiae pocius quam bello hostique terendo

Aptus erat miles. Darius tamen, agmine rursus

415

Disposito, caute secum deliberat hostem

A fronte a tergo ui circumcingere multa.

Vtile propositum, regique suisque salubre,

Quod ratus est, uerum ratione potentior omni

Discussit Fortuna procax, que sola tuetur

420

Tuta, grauata leuat, cassat rata, federa rumpit,

Infirmat firmum, fixum mouet, ardua frangit.

Iam Macedum series certo stabilita tenore

Inque acies distincta suas montana tenebat.

Rex stabilem peditum tamquam insuperabile uallum

425

Opposuit Persis in prima fronte phalangem.

In dextro cornu prefecti iura Nicanor

Parmenionis habet, illi Tholomeus Amyntas

Perdicas Cenos Clytus et Meleager adherent,

Vnusquisque sui dux agminis. at tibi leuum

430

Commissum est cornu qui nulli Marte secundus,

Parmenio. sequitur alacer Craterus, eisque

Iungitur Antigonus et turbidus ense Phylotas.

Hostibus expositus ante omnia signa suorum,

Cornipedem uexans in dextro Marte choruscat

435

Casside flammanti gladioque tremendus et hasta

Armipotens Macedo. lateri iunctissimus heret

Conscius archanis, studio par regis et euo,

Sed longe rosea prestans Effestio forma.

Precedens igitur hilaris uexilla quiritum,

440

Prefectos prece sollicitat, blanditur amice,

Consolidat dubios, animos audentibus auget,

Errantes reprimit sparsasque recolligit alas.

Spe libertatis seruos, tenues et auaros

Inuitat precio, lente gradientibus hasta

445

Innuit ut properent, nunc hos nunc circuit illos,

Nunc arcus lentare monet, nunc fundere glandes

Si procul insistant acies, nunc hoste propinquo

Rem gladio gerere, nunc querere fata bipenni;

Dumque gradus inhibent, hec illis pauca profatur:

450

"Martia progenies, quorum ditione teneri,

Legibus astringi totus desiderat orbis,

Ecce dies optata, parat qua prouida nobis

Soluere promissum tociens Fortuna tryumphum,

Cuius in Europa dudum preludia sensi

455

Cum genus Aonidum totamque a sedibus urbem

Delestis soloque metu domuistis Athenas.

Cernitis inbelles auro fulgere cateruas,

Cernitis ut gemmis agmen muliebre choruscet:

Pretendit predae plus quam discriminis. aurum

460

Vincendum est ferro. tantum didicere minari

Deliciae molles, gladios et uulnus abhorrent.

Letifer illorum scrutatus uiscera mucro

Cum semel hostili resperserit arua cruore,

Per saltus per saxa fugae diuortia querent.

465

Quanta mei uobis sit cura, probare licebit

Cum gladios hebetes fractos, cum uidero quassos

Ictibus umbones. ferientis dextera mentis

Exprimet affectum. tantum sub pectore uobis

Carus Alexander, quantum permiserit ensis.

470

Vincite iam uictos. gladio qui parcit in hostem,

Ipse sibi est hostis. uitam qui prorogat hosti,

Derogat ille suae. non est clementia bello

Hostibus esse pium. grauis est sibi dignaque cedi

Cedis parca manus. segnes incurrere mortem,

475

Dum pauitant, audent sed non occurrere morti.

A Persis ducibus quociens illata Pelasgis

Mentibus occurrunt iniuria prelia cedes!

Creditis esse satis patrum luere acta nepotes?

Plurimus in penas populus non sufficit iste.

480

Europae strages Asiae pensabo ruinis.

Media cum Dario Xersis commissa piabit.

Me duce signa, duces, producite; me duce uallum

Sternite, consertos incedite cede per hostes.

Prelia non spolium mecum discernite. cedant

485

Premia preda meis, michi gloria sufficit una.

Rem uobis, michi nomen amo." sic fatur, et ecce

Concurrunt acies. Persae clamore soluto

Horrisonis uexant tenues ululatibus auras.

Classica terrifico distingunt arua boatu.

490

Fit sonus utrimque, lituis illiditur aer,

Et referunt raucos montana cacumina cantus,

Queque sonos iterat purum sine corpore nomen

Responsura fuit numquam tot uocibus Echo.

Arma tamen Darii multo sudore fabrili

495

Parta micant referuntque uirum monimenta priorum.

Emulus ad litem iubar insuperabile solis

Inuitat clipeus septeno fusilis orbe.

Fulget origo patrum Darii gentisque prophanus

Ordo Gyganteae, quorum sub principe Nemphrot

500

Sennachar in campo uideas considere fratres

Terrigenas, ubi, diluuii dum fata retractant,

Coctile surgit opus. sermo prior omnibus unus

Scinditur in uarias, dictu mirabile, linguas.

Parte micans alia sacram molitur ad urbem

505

Rex Chaldeus iter. fulgent insignia patrum

Prelia et Hebrea celebres de gente tryumphi.

Victoris sequitur deiecto lumine currum

Captiuata tribus. muris temploque redactis

In planum, hostilis infertur menibus urbis

510

Priuatus solio gemina cum luce tyrannus.

Ne tamen obscurent ueterum preconia regum

Quorundam maculae, sculptoris dextera magnam

Preteriit seriem quam pretermittere uisum est.

Inter tot memoranda ducum regumque tryumphos,

515

Agresti uictu pastum et fluuialibus undis

Turpe fuit regem uersa mugire figura.

Rursus in effigiem sensu redeunte priorem

Preteriit uixisse patrem, quem filius amens,

Ne numquam patria regnaret solus in urbe,

520

Consilio Ioachim, proch dedecus, alite diro

Membratim lacerum sparsisse per auia fertur.

Vltima pars clipei Persarum nobile regnum

Inchoat. in sacro libantem Balthasar auro

Scribentisque manum conuersaque fata notantis

525

Aspicias, cuius occultum enigma resoluit

Vir desiderii. sed totum circuit orbem

Atque horas ambit clipei celeberrima Cyri

Hystoria. a tanto superari principe gaudet

Lidia et ambiguo deceptus Apolline Cresus.

530

Ausa tamen Tamiris belli temptare tumultus

Viribus opponit uires belloque retundit

Infractum bellis et iniquo sydere mergit

Tot titulis illustre caput. proch gloria fallax

Imperii, proch quanta patent ludibria sortis

535

Humanae! Cyrum terrae pelagique potentem,

Delicias orbis, quem summo culmine rerum

Extulerat uirtus, quem fama locabat in astris,

Qui rector composque sui, qui totus et unus

Malleus orbis erat, inbellis femina fregit.

540

Parcite, mortales, animos extollere fastu

Collatis opibus aspernarique minores.

Parcite, uictores, ingrati uiuere summo

Victori. uires sceptrum diadema tryumphos

Diuicias dare qui potuit, auferre ualebit.