9. de Adriano papa

Praeclari generis praestanti sanguine cretus

Hunc sequitur constans Adrianus pectore firmo.

Defensor fidei, patriae protector et urbis:

Solator tutorque inopum, canonumque librator.

5

Qui prius a puero, frenans se corpore casto,

Cyniphioque terens sacra tegmine membra domarat.

Laude vacans Domini ieiunia crebra iugabat,

Sedulus et curam pro posse gerebat egentum.

Actibus his radians ascitis praesule, clero

10

Iungitur, ac pollens animis, gradibusque levatus,

Ordineque imbutus sacris levita sacratur.

Sic magis atque magis gliscente decore coruscans,

Luce operum, verbi populis alimenta ministrat.

Civibus unde pio nimium dilectus amore,

15

Praesule mox functo legitur succedere dignus.

Nec mora depulsos urbi laribusque reducit,

Carceribus trusos tenebris vinclisque resolvit,

Et cunctis pariter gaudentibus ad sacra surgit

Culmina, praecipuum meritis indeptus honorem.

20

Continuo vafri suspensus fraude colubri,

Caute vera refert falsis moderatus et orsa.

Pacem non renuit, refugit dum crimina pacis.

Nec trepido lapsu verborum mergitur undis;

Immo fidem missis censet rebusque probandam.

25

Sustinet haud Bardus venerandi oracula papae.

At furit anteferens capiendo praelia pacto,

Invaditque urbes, famulos, loca, praedia Petri.

Mox querulae Patri voces lacrymaeque feruntur,

Pastorum crudas agitante dracone rapinas.

30

Legatos crudo dat scripta sequentia furi,

Desinat insidiis, perverse invasa remittat.

Ille petita negat fieri, nisi praesule viso

Foedera dante sibi, nitens hunc cogere, litis.

Francigenae esse caput genti, regnoque fugaces

35

Vngeret ut pueros, patruus cum sceptra teneret

Vrbis patricius, Patrisque et plebis amicus.

Iste cavens laqueos, nullo seducitur astu.

Semina ferre odiis, captatoremque capessi

Mandat, ne rapiat mites quos voverat agnos.

40

Quique homicida reusque probatur sanguinis atque,

Dum scelus ulcisci antistes medicamine leni

Attentat, Patribus populoque petente piamen

Papa inhibente perit, poenisque levare volente

Perpetuis animam, coeloque referre novatam.

45

Pestifer interea non parcit, sanguine, praeda,

Ignibus, insidiis, Petri lacerare clientes.

Saepe quibus super admonitus hortamine blando,

Legatis etiam sacris celebrique senatu,

Nil tacitis dignum precibus tantoque patrono

50

Reddit; quin vacuos Christi depellit alumnos,

Praesentemque sibi Patrem iubet ire beatum.

Ille profecturum se fert, latro rapta rependat.

Qua libitum mandet, remorato missa revellat.

Ni faciat, sibi pontificis non ora videnda.

55

Haec regis, haec sacricolae legatio papae.

Nec semel aut tantum his saepe monere tyrannum;

Quin satagit Patribus sacrato ex ordine missis.

Ille minas contra, terrores, bella, rapinas

Fert, Petrique greges furibundo turbine quassat.

60

Insuper et propriis fugitivo milite turmis

Adiuncto properat Patri vim ferre benigno:

Oppositis donec portis ac moenibus auctis,

Robore directo reverens anathemate pulsus.

Confususque domum versa improbitate recedit

65

Miserat antistes regi mandata Sicambro,

Pressurae auxilium quaerens hunc ferre labori.

Legatis Carolus studiosius omnia discens,

Pacificis monet infestum prece, suasibus hostem,

Muneribus quoque discussa feritate ferendis.

70

Sed neque sic mulcere datur cor durius aere

Vnde manum validam cuneorum robore cogens,

Durus abit censor, dum spernitur ipse rogator.

Accedit septis, iterum quoque munera praefert,

Pastoresque petit pacis bellique sequestros.

75

At nec sic tumidi ferventia pectora sedat,

Firmis qui fabricis praecludens limina regni.

Arcebat Francos aditu, claustrisque repulsi

In sua praecipitem meditantur regna regressum.

Vna moram reditus tantum nox forte ferebat;

80

Cum subito terror superi rectoris adactus,

Iudicio crudi percellit corda rebellis,

Tabificans comitum trepidatio pectora vertit.

Mox tacite spretis propere sub nocte tabernis,

Fulcra fugae, rebus contempta in castra relictis,

85

Agmina cuncta simul nullo sectante capessunt.

Cernentes Antenoridae sine agone triumphum,

Quos divina fugat manus, insectantur iniquos,

Et praedatorum capiunt laeto impete praedas.

Clauditur illusor septis tutacula quaerens,

90

Sparguntur trepidi comites diversa petentes:

Cordibus ac tacti quidam meliora sequuntur,

Et sub apostolica posito ditione capillo,

Dant se, servitiisque eius sine fine fideles

Sese mansuros, votis testantur anhelis.

95

At Petro duce rex victor vestigia pressans,

Palantum campis procerum regisque fugacis

Attonitam turmis cingit ferroque Papiam,

Terribilisque Padum subit, et Ducominunam

Obsidione quatit, plures capit eminus urbes.

100

Devotos recipit refugas, et limina Cephae

Visere maturans, Romam Pascha expetit esse.

Cuius in occursum populi Pater obvia mittit

Agmina, gratantesque choros puerosque canoros

Frondibus ac palmis comtos viridantis olivae.

105

Praefert signa, cruces, quas ut pius aspicit, alto,

Quo vectatur, equo, pernix rex desilit, atque

Cum satrapis quaesita pedes ad limina pergit:

Exceptusque sacro digne exspectante patrono,

Scandendis supplex gradibus fert oscula sinclis,

110

Amplexusque Patrem sanctum, dextraque prehensa

Almifica, celebrem Petri conscendit in aulam.

Laudes dant celsas clerus sociique quirites,

Qui venit, edentes, benedictus nomine Christi.

Sicque pii proceres astrati ad pignera Petri,

115

Suppremo laeti Domino sua vota profundunt.

Ingrediens urbem princeps, suffragia quaerit

Poscere sanctorum, venerandaque visere templa,

Paschaque conspicuis magno celebratur honore

Principibus ritu solito stationibus aptis.

120

Pacta Petro praesul renovari foedera mandat,

Cessaque iamdudum reparantur culmina iuri

Sedis apostolicae, scriptisque manenda feruntur

His fretus rex obsessum vincire latronem

Deproperat, prompto quatiens data moenia bello.

125

Maior at interius strages fervente furore

Fit pestis, quam bellantis manus inferat hostis.

Tandem aequus capit iniustum, subduntur iniqui

Fascibus et stulti: sapiens sceptrisque potitus

Abducit Bardum Francorum in regna tyrannum.

130

Ast Pater Ecclesiae, Christique nitoris amator,

Luce fruens pacis, cultu, Salomonius haeres,

Ornamenta domus Domini procurat honesto.

Aurea gemmarum varians hic stemmate vela,

Eximit angelico vinclis ductamine Petrum,

135

Terga pavimenti sternens argentea reddit:

Aulaeisque domum, multo quoque lumine comit.

Porticibus gradibusque colens et marmore secto,

Applicitisque novans trabibus, clarisque figuris

Templa nutritoris decorans rutiloque metallo

140

Irrigat ipse Petri, multo sudore novatis

Ductibus undarum, repetitis atria lymphis.

Auro interna tegens opulentis vasibus explet,

Ditiaque eximiis ducuntur stemmata signis.

Erigit aere datas praestanti culmine portas,

145

Basilicamque solo proprio cui condit et actu

Pigneribus multis rutiloque nitore venustans,

Splendorem titulis aris adytisque reformat,

Andreae reparans argento illuminat aulam.

Vrnamque exornat Pauli, numerosaque pendit

150

Vela, et marmoreis fulgoribus atria pingit.

Auroque argentoque datis polit intima formis,

Culmina restituit, fabricisque peribola cingit,

Inclytaque altari vasorum munera cudit.

Reginae coeli gemmis intexit et auro

155

Egressum, superi petiit quo limina regni,

Multiplicat cultus, strophiorum nectit amictus.

Templa colens purgat, renovat spatiosaque format;

Nobilitans lustrat, donis locupletibus ornat.

Basilicae Salvatoris segmenta coaptat,

160

Lapsuram revocat, fontes vestibulaque auget.

Aurea vasa parat, sacraeque monilia mensae.

Tecta novans Stephani, cumulat decoramina velis.

Clementis reparat iam proxima tigna ruinae.

Culmina cum pallis Laurentius excipit aulis.

165

Huicque reformantur nova templa piaeque catervae.

Levitae effigies auro ac sacra vasa renident.

Porticus Ecclesiae porta fabricatur ab urbis.

Marci tecta pari vernant felicis et actu,

Silvestrique domum simili restaurat honore.

170

Arcus argenti, calices Marco struit auri.

Amplicat Aedisti locupletans dotibus aedem.

Restruit ecclesiam Cyriaci, aulamque Susannae.

Veste Valentinus, Pancratius atque coluntur:

Huicque redintegratur opus venerabile templi.

175

Victoris domus aequali pietate resurgit.

Floret apostolici templo via lata decoris

Restructo; vario ac multo velamine compta,

Restaurata Petri Marcellinique sepulcra.

Argenti radiant Adriani templa nitore.

180

Quaeque novata micant, vasorum et munere pollent.

Tecta reducuntur Sixti sublata ruinis.

Agapiti, Eusebii, Rufinae, unaque Secundae,

Euplique, et Hierusalem vatisque Ioannis

Felicisque levata nitent: titulumque Pudentis

185

Theoderique refert, catacumbas, domata Leuci,

Eugeniae, Sophiae, Praxedis, Felicitatis.

Epimachus, Zenon, Abdon, Bonifacius, Hermes,

Marcellusque, Saturninus, Iordanicaque ossa

Hoc rutilant cultu, septemque litaminis Agnae.

190

Hocque Secundinus, Pammachius atque refulget,

Cum nutrice Agnes, Nicomedes Hippolytusque,

Quattuor atque Coronati, templumque Sabinae,

Sergius ac socius revocato culmine gliscunt.

Ducit Anastasii meliorem ex ignibus aulam.

195

Vasa ministeriis, vestes cultusque reformans,

Martinae argento Serumque renidet amictu,

Restruitur Priscae titulus, pallaque refulget.

Cum reliquis Cosmae et Damiani pluribus arae

Cultibus ornantur, prisco redduntur honori:

200

Ditantur sacris obrizi vasibus auri.

Insuper et muris fert aurea dona levandis,

Moenia restituens impensis ditibus auri.

Disponens reparat, statuitque monastica iura.

Pauperibus fundos, oleas, vineta, casasque

205

Delegans Christi aeternum servire fovendis.

Excolit iste domum fabricis Patrumque suamque,

Multiplicat renovans diversa lavacra labore,

Virgineaeque rigat rivis populi agmine formae.

Atque ministeriis inopum solamine curat,

210

Diversis monachumque choris psallentia ponens

Restaurat, ditatque greges, ducibusque decorat.

Virgineis etiam reparat pia castra choreis,

Dotibus accumulans, et munia digna rependens.

Sic interna colens, externis addere curam

215

Ne cesset, monitis Augusta imperatoris palatia visit,

Legatisque regit, sacra signa tenenda retexit.

Concilioque loco Patrum coeunte priorum,

Dogma pium centum ter quinquagintaque firmant.

Moesta madens spumis Tiberini Roma furoris

220

Tutoris petit auxilium, Patrisque iuvamen.

Qui precibus pugnans, ubi fervida caerula sedat.

Rebus compositis, coelo terrestria mutat,

Et meritis cultam subit excellentibus aulam.